Dự báo vượt mốc 400 chiếc: Tiêm kích Su-35 Nga bước vào "bình minh thứ hai" nhờ loạt hợp đồng xuất khẩu khủng

[Mẫn Nhi]

Từ một dự án ban đầu chỉ đặt mục tiêu khiêm tốn khoảng 200 chiếc, dòng tiêm kích chủ lực Su-35 của Nga đang đứng trước cơ hội lớn vượt mốc sản xuất 400 chiếc. Bước ngoặt này đến từ việc thay đổi chiến lược, khi nhà máy sản xuất Nga bắt đầu dồn lực cho các đơn hàng xuất khẩu lớn chưa từng có, đặc biệt là từ Iran.

Dòng tiêm kích Su-35 của Nga đang bước vào một giai đoạn chuyển giao mang tính lịch sử. Lần đầu tiên sau nhiều năm, phần lớn năng lực sản xuất của chương trình này sẽ được ưu tiên để phục vụ các đơn hàng xuất khẩu thay vì cung cấp cho Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga (VKS).

Động lực chính đằng sau sự thay đổi này là siêu hợp đồng từ Iran với 48 chiếc Su-35, quy mô lớn gấp đôi so với các đơn hàng trước đó từ Trung Quốc hay Ai Cập (thương vụ với Ai Cập sau đó đã bị hủy và số máy bay này được chuyển hướng bán sang Algeria và Ethiopia). Nhà máy Hàng không Komsomolsk-on-Amur được cho là đã hoàn thành 20 chiếc Su-35 cho Không quân Iran vào đầu tháng 7 năm nay, 28 chiếc còn lại dự kiến sẽ được bàn giao trong hai năm tới, song song với một số lượng nhỏ hơn dành cho quân đội Nga.

Từ giải pháp chuyển tiếp đến "gã cơ bắp" gánh vác bầu trời​

Ban đầu, Su-35 được định vị là một chương trình hướng mạnh đến xuất khẩu với mục tiêu sản xuất khoảng 200 chiếc, chia đều cho nhu cầu trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, căng thẳng leo thang giữa Nga và NATO, cùng với sự chậm trễ của chương trình tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57, đã buộc Bộ Quốc phòng Nga phải chi tiền mạnh tay để mở rộng đội bay hiện có.

Dù quân đội Nga ưu tiên mua sắm Su-34 và Su-57, sản lượng của Su-30SM2 và Su-35 vẫn tăng lên đáng kể. Kể từ năm 2022, Nga đã chuyển sang hình thức mua sắm theo hợp đồng cuốn chiếu thay vì công bố các đơn hàng lớn một lần, khiến việc theo dõi số lượng trở nên khó khăn hơn.

Dù vậy, các ước tính thận trọng cho thấy Bộ Quốc phòng Nga đã đặt hàng thêm hơn 70 chiếc Su-35 mới, nâng tổng số máy bay đặt hàng cho không quân nước này lên gần 200 chiếc. Tính đến đầu năm 2025, Nga được cho là đã biên chế khoảng 170 đến 190 chiếc Su-35 trước khi bắt đầu dồn lực sản xuất cho Iran. Dự kiến đến cuối năm 2026, số lượng Su-35 bàn giao cho nội địa có thể vượt mốc 200 chiếc, và tổng số máy bay xuất xưởng cho cả trong nước lẫn xuất khẩu sẽ vượt qua con số 280.

Cánh cửa xuất khẩu rộng mở bất chấp lệnh trừng phạt​

Việc các đơn hàng xuất khẩu được xác nhận tăng gấp bốn lần (từ 24 lên 96 chiếc) vào năm 2025 nhờ các hợp đồng từ Algeria, Ethiopia và Iran đã đẩy tổng số đơn hàng của chương trình lên sát mốc 300 chiếc.

Dù Algeria có thể sẽ tập trung ngân sách tương lai vào dòng tiêm kích thế hệ năm Su-57 (hoặc một dòng máy bay thế hệ năm khác như J-35 của Trung Quốc), khả năng Iran và Ethiopia tiếp tục mua thêm Su-35 là rất cao:

• Ethiopia: Hiện mới chỉ đặt hàng 2 chiếc Su-30MK và 6 chiếc Su-35, con số quá ít để thay thế đội bay 18 chiếc Su-27 già cỗi. Việc họ mua thêm khoảng 10 chiếc Su-35 nữa là hoàn toàn khả thi.
• Iran: Đơn hàng hiện tại gồm 48 chiếc Su-35 và 12 chiếc Su-30SM2 mới chỉ thay thế được khoảng 1/5 trong tổng số gần 300 máy bay của nước này. Nhu cầu mua thêm 48 chiếc Su-35 nữa để hiện đại hóa lực lượng là rất rõ ràng, và nếu điều này xảy ra, riêng sản lượng của chương trình đã có thể chạm mốc 350 chiếc.

Dù triển vọng xuất khẩu của Su-35 bị ảnh hưởng đáng kể bởi các mối đe dọa trừng phạt kinh tế từ phương Tây, dòng máy bay này vẫn có những lợi thế cạnh tranh rất lớn. Đó là việc được nâng cấp radar AESA, trang bị vũ khí thế hệ mới như tên lửa đối không R-77M, và đặc biệt là hồ sơ thực chiến dày dặn với tỷ lệ tổn thất rất thấp – điều mà hiếm có dòng tiêm kích thời hậu Chiến tranh Lạnh nào có được.

"Quân bài vị thế" với Triều Tiên​

Một yếu tố có thể thay đổi hoàn toàn cục diện xuất khẩu của Su-35 là sự chuyển dịch trong chính sách bán vũ khí của Nga đối với Triều Tiên. Bình Nhưỡng từ lâu đã quan tâm đến việc mua tiêm kích Nga. Vào tháng 9/2023, các quan chức Triều Tiên đã trực tiếp xem bay thử nghiệm Su-35 và tham quan dây chuyền sản xuất tại nhà máy Komsomolsk-on-Amur.

Trong bối cảnh Nga ngày càng dựa vào sự hỗ trợ của Triều Tiên cho chiến dịch quân sự, giới phân tích nhận định Nga có thể thanh toán các chi phí này bằng việc chuyển giao công nghệ hoặc bán tiêm kích. Mặc dù Triều Tiên có thể dễ dàng hấp thu hơn 100 tiêm kích mới, nhưng trước áp lực từ dàn tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ, Nhật và Hàn Quốc ở ngay sát sườn, chỉ có Su-57 mới đủ sức tạo thế cân bằng. Một kịch bản khả thi là Nga sẽ bán gói kết hợp: muốn mua Su-57 thì phải kèm theo một số lượng Su-35 nhất định, nhất là khi năng lực cung cấp Su-57 của Nga chưa thể đáp ứng nhanh chóng.

Cột mốc lịch sử của ngành hàng không Nga hậu Xô Viết​

Tương lai của chương trình Su-35 vẫn còn nhiều biến số, nhưng với các khoản đầu tư nâng cấp liên tục, sự kết hợp giữa các đơn hàng trong nước và quốc tế hoàn toàn có thể đưa tổng sản lượng vượt mốc 400 chiếc.

Quyết định mua sắm tiếp theo của Bộ Quốc phòng Nga sẽ phụ thuộc nhiều vào đánh giá hiệu quả thực chiến của Su-35 tại Ukraine so với dòng Su-57 hiện đại hơn, cũng như chi phí của các gói nâng cấp tương lai (bao gồm cả dòng radar mới).

Tất nhiên, con số hơn 400 chiếc của Su-35 vẫn còn khá khiêm tốn nếu đặt cạnh các chương trình khổng lồ của Mỹ hay Trung Quốc (ví dụ như phi đội J-20 của Trung Quốc đã vượt mốc 500 chiếc dù chỉ phục vụ nhu cầu nội địa). Thế nhưng, đối với nước Nga thời hậu Xô Viết, việc cán mốc 400 chiếc và gấp đôi mục tiêu ban đầu vẫn sẽ là một thành tựu cực kỳ ấn tượng của ngành công nghiệp quốc phòng nước này.