Lý do gia đình Suneo mỏ nhọn không thể nghèo, tập phim Doraemon với tư duy làm giàu không lỗi thời

[Linh Pham]

Trong Doraemon, Honekawa Suneo từ lâu đã gắn với hình ảnh “cậu ấm” khoái khoe của, chuyên kéo Nobita vào vòng xoáy tự ti rồi khóc lóc đi xin bảo bối. Thế nhưng đến tập “Ngày sinh nhật rỗng túi của Suneo”, câu chuyện lại rẽ sang một hướng lạ: Suneo không còn khoe giàu, mà chủ động xin… nghèo, để “trải nghiệm đời thường” và chứng minh rằng mình vẫn ổn nếu mất hết.

Mồi nổ của bi kịch: khoe quá đà và một sinh nhật bỗng hóa “trống rỗng”​

Khởi đầu vẫn là “đặc sản” của Suneo: tiệc sinh nhật, quà tặng, rồi những lời so sánh làm người khác chạnh lòng. Kết quả là bạn bè rút lui, không khí sinh nhật trở nên lạnh và… Suneo bị bỏ lại với chính mình. Đây là lớp cảm xúc quan trọng của tập phim: đằng sau sự khoe khoang là một nỗi sợ thua kém và nỗi cô đơn — Suneo muốn được công nhận, nhưng cách cậu tìm kiếm sự công nhận lại đẩy mọi người ra xa.

Và để “sửa” tình huống theo kiểu Doraemon, Suneo nảy ra ý tưởng cực đoan: nếu mình trở thành người nghèo, biết đâu mọi thứ sẽ đơn giản hơn, bạn bè sẽ thương hơn, và bản thân cũng có câu chuyện “đáng nể” hơn để kể. Cậu mượn bảo bối kiểu “ước gì thế giới vận hành theo điều tôi nói”, và ước gia đình mình nghèo đi.

“Ước nghèo” thành sự thật: mất tài sản chỉ là bề mặt, mất bản lĩnh mới là cốt lõi​

Cú bẻ lái khiến khán giả nhớ nhất là: điều ước không dừng ở mức “giảm chi tiêu” hay “khó khăn chút thôi”, mà đánh thẳng vào nền tảng: công ty phá sản, nhà bị siết/cầm cố, gia đình rơi khỏi đời sống sang chảnh rất nhanh.

Nhưng tập phim không khai thác bi kịch theo hướng ủy mị. Thay vì cho gia đình Suneo gục ngã, tác giả đặt ra một câu hỏi khó hơn: nếu bỏ đi tiền và đồ đạc, còn lại gì để bấu víu? Và câu trả lời của nhà Honekawa là: còn thái độ, còn kỹ năng, còn tinh thần làm chủ.

Mẹ Suneo: “quý bà” không nằm ở tủ đồ, mà nằm ở thần thái​

Điểm gây bất ngờ đầu tiên đến từ mẹ Suneo. Nếu trước đây bà thường hiện lên như một hình ảnh sang trọng, kỹ tính, có phần “trên cơ”, thì trong biến cố, bà lại là người giữ nhịp cảm xúc cho cả nhà: không hoảng loạn, không mắng chồng, không đổ lỗi cho con. Thái độ “nhẹ” của bà làm nổi bật một thông điệp: đẳng cấp không phải thứ bạn mặc lên người; nó là thứ bạn giữ được khi mọi thứ rơi khỏi tay.

Cách bà lựa chọn đồ cần thiết, chấp nhận lao động tay chân (khuân vác, làm ruộng, chăm bò…) không chỉ là chi tiết “tạo tiếng cười” mà còn là ẩn dụ: người có nội lực thật sự không bị mắc kẹt trong vai diễn. Khi vai “phu nhân nhà giàu” biến mất, bà không chết chìm trong tiếc nuối; bà chuyển vai rất nhanh sang “người vận hành cuộc sống”.

Cha Suneo: từ “ông chủ” sang “người sản xuất”, không cần danh xưng để làm ra giá trị​

Cha Suneo mới là mảnh ghép khiến nhiều người phải nghĩ lại về chữ “giàu”. Ông từng là chủ doanh nghiệp, nhưng khi doanh nghiệp sập, ông không biến thành một người bất lực. Tập phim cho ông xuất hiện như một người tự xoay sở hệ thống sinh tồn: cày ruộng, nghiên cứu cách sản xuất, chế tạo vật dụng, tạo lửa, đi săn… Ý nghĩa nằm ở chỗ: ông không chỉ “làm cho có”, mà làm với tâm thế tìm giải pháp.

Đây là khác biệt giữa “giàu do sở hữu” và “giàu do năng lực”. Nếu giàu chỉ vì sở hữu, bạn sẽ sụp ngay khi mất. Còn nếu giàu vì năng lực, bạn có thể mất hình thức nhưng vẫn giữ động cơ tạo giá trị—và từ đó, sớm muộn cũng phục hồi.

Suneo: khoe của chuyển hóa thành khoe năng lực, nhưng vẫn lộ cái “tôi” cần được dạy lại​

Suneo trong tập này không hoàn toàn “tỉnh ngộ” theo kiểu đạo đức hóa. Cậu rất chăm, rất lanh, tận dụng đồ còn lại để làm ra đồ chơi, làm ra thứ “xịn” theo cách riêng. Những chi tiết như “đồ tự làm còn hơn đồ bạn bè tặng” vừa buồn cười vừa chua chát: Suneo vẫn muốn thắng, vẫn muốn hơn, chỉ là từ thắng bằng tiền chuyển sang thắng bằng năng lực.

Chính chỗ này làm tập phim thú vị. Nó không biến Suneo thành người tốt một cách gượng ép, mà cho thấy: tư duy làm chủ có thể tồn tại ngay cả trong một cái tôi hiếu thắng. Tức là, “làm chủ” không đồng nghĩa “thánh thiện”; nó chỉ nói rằng bạn có thói quen hành động, tự xoay sở và đẩy mình tiến lên.

Thứ khiến nhà Honekawa “khó nghèo”: họ có hệ điều hành của người tạo ra cơ hội​

Nếu gạt lớp giả tưởng (bảo bối, tình huống phóng đại) thì lõi câu chuyện rất đời: nhà Honekawa không “bất tử” trước nghèo khó, nhưng họ có một “hệ điều hành” khác người.

Họ không hỏi “tại sao lại thế này?”, họ hỏi “giờ làm gì tiếp?”. Họ không coi lao động là hạ cấp, họ coi lao động là công cụ tái thiết. Họ không cố bấu víu hình ảnh cũ, họ linh hoạt đổi vai để thích nghi. Và quan trọng nhất: họ duy trì được nhịp tinh thần—thứ khiến một gia đình không tan khi tài sản tan.

Điểm liên hệ với Michael Ellsberg khá “trúng”: nếu bắt đầu với hai bàn tay trắng không có nghĩa sẽ trắng tay cả đời; điều quan trọng là dám bắt đầu. Tập phim minh họa điều này bằng cách “đẩy” nhà Honekawa về điểm xuất phát gần như nguyên thủy, rồi cho thấy họ vẫn bật dậy vì họ quen làm một việc: tạo ra giá trị từ điều đang có.

Vì vậy, “tư duy làm chủ” trong câu chuyện không phải khẩu hiệu kiểu self-help. Nó là một chuỗi phản xạ rất cụ thể: nhìn tình huống → xác định thứ còn lại → biến thứ còn lại thành hành động → biến hành động thành năng lực → biến năng lực thành cơ hội.

Tập phim cũng gợi ra một câu hỏi khó: liệu ai có tư duy làm chủ cũng “lên đời” được không? Chắc chắn là không. Không phải ai bắt đầu ở một công việc nhỏ cũng sẽ thành chủ chuỗi khách sạn. Tuy nhiên, điều sai lầm nằm ở chỗ nghĩ rằng “bắt đầu ở đâu thì sẽ kẹt mãi ở đó”. Sự kẹt thường không đến từ công việc, mà đến từ định danh bản thân: coi mình “chỉ là nhân viên phục vụ”, rồi sống với sự cay đắng suốt đời.

Người có tư duy làm chủ thường không phủ nhận hiện tại, nhưng cũng không thờ phụng nó. Họ xem công việc hiện tại là trạm học, tích lũy kỹ năng và quan sát hệ thống để đi lên nấc tiếp theo. Tập phim của Suneo khiến ta nhìn rõ điều này bằng một cách khá “độc”: giàu hay nghèo chỉ là hoàn cảnh, còn cái quyết định đường đi là cách bạn vận hành bản thân khi hoàn cảnh đổi màu.