Các chính phủ châu Âu đang bước vào nỗ lực lớn nhất từ trước đến nay nhằm giành lại “chủ quyền kỹ thuật số”, chuyển từ khẩu hiệu sang hành động cụ thể. Tuần này, Pháp tuyên bố đến năm 2027, khoảng 2,5 triệu công chức sẽ ngừng hoàn toàn việc sử dụng các nền tảng họp trực tuyến của Mỹ như Zoom hay Microsoft Teams, để chuyển sang Visio, một nền tảng do nhà nước Pháp phát triển. Quyết định này đánh dấu bước ngoặt trong mối quan hệ phụ thuộc kéo dài hàng chục năm của châu Âu vào các tập đoàn công nghệ Thung lũng Silicon, vốn đang nắm khoảng 72 phần trăm thị phần dịch vụ điện toán đám mây tại châu Âu.
Visio được phát triển dưới sự điều phối của Bộ Hành chính công Pháp và Tổng cục liên bộ về kỹ thuật số. Sau một năm thử nghiệm với khoảng 40.000 người dùng, nền tảng này sẽ trở thành công cụ họp trực tuyến duy nhất trong khu vực công. Các bộ ngành lớn như thuế và an sinh xã hội sẽ không gia hạn giấy phép phần mềm Mỹ. Bộ trưởng David Amiel khẳng định Pháp không thể tiếp tục đặt dữ liệu nhạy cảm, nghiên cứu khoa học và đổi mới chiến lược vào tay các thực thể ngoài châu Âu. Visio sử dụng công nghệ AI của startup Pyannote để tự động phiên âm và nhận diện người nói, được lưu trữ trên hạ tầng đám mây độc lập của Outscale, thuộc tập đoàn Dassault Systèmes. Chính phủ Pháp ước tính, cứ mỗi 100.000 người dùng Visio có thể tiết kiệm khoảng 1 triệu euro mỗi năm, tương đương gần 27 tỷ đồng, và mục tiêu xa hơn là xây dựng một hệ sinh thái số nội địa thay thế Gmail hay Slack.
Đức và Áo đi theo hướng quyết liệt không kém, với phần mềm mã nguồn mở là lựa chọn ưu tiên. Bang Schleswig-Holstein của Đức đã chuyển 44.000 nhân viên khỏi Microsoft Exchange sang Open-Xchange và Thunderbird, thay SharePoint bằng Nextcloud, đồng thời chuẩn bị thay Windows bằng Linux. Khoản đầu tư một lần 9 triệu euro, khoảng 243 tỷ đồng, dự kiến giúp tiết kiệm 15 triệu euro phí bản quyền mỗi năm, tương đương hơn 400 tỷ đồng. Quân đội Áo cũng lên kế hoạch chuyển khoảng 16.000 hệ thống sang LibreOffice trong năm 2025, coi đây là yêu cầu chiến lược để bảo đảm vận hành liên tục khi khủng hoảng, không chỉ là bài toán chi phí.
Động lực chính trị cho làn sóng này tăng mạnh sau sự kiện năm 2025, khi Mỹ trừng phạt Công tố viên trưởng Tòa Hình sự Quốc tế Karim Khan và tài khoản email của ông tại ICC bị ảnh hưởng bởi quyết định từ phía Microsoft. Dù tập đoàn này phủ nhận việc đình chỉ dịch vụ, sự việc vẫn làm dấy lên nỗi lo rằng các nền tảng công nghệ Mỹ có thể bị “vũ khí hóa” bởi áp lực chính trị. EU công khai cảnh báo nguy cơ phụ thuộc công nghệ và thành lập các nhóm công tác Pháp Đức để thúc đẩy chủ quyền số.
Trước nguy cơ mất thị phần, các hãng Mỹ như Microsoft tung ra dịch vụ “đám mây chủ quyền”, cam kết dữ liệu EU chỉ lưu trữ và xử lý trong châu Âu. Tuy vậy, thực tế thị trường cho thấy AWS, Azure và Google Cloud vẫn chiếm ưu thế áp đảo. Chính sự mất cân bằng này buộc châu Âu phải hành động nhanh hơn.
Năm 2026 được coi là năm then chốt, khi hàng loạt đạo luật về AI, an ninh mạng và khả năng phục hồi số đã có hiệu lực. Dù còn nhiều khó khăn trong triển khai, từ đào tạo nhân sự đến ổn định hệ thống, châu Âu đang thử nghiệm cuộc “di cư phần mềm” lớn nhất lịch sử. Thành công hay thất bại của nỗ lực này sẽ quyết định liệu lục địa già có thực sự thoát khỏi cái bóng kỹ thuật số của Thung lũng Silicon, hay tiếp tục phụ thuộc vì quán tính hơn là lựa chọn.
Visio được phát triển dưới sự điều phối của Bộ Hành chính công Pháp và Tổng cục liên bộ về kỹ thuật số. Sau một năm thử nghiệm với khoảng 40.000 người dùng, nền tảng này sẽ trở thành công cụ họp trực tuyến duy nhất trong khu vực công. Các bộ ngành lớn như thuế và an sinh xã hội sẽ không gia hạn giấy phép phần mềm Mỹ. Bộ trưởng David Amiel khẳng định Pháp không thể tiếp tục đặt dữ liệu nhạy cảm, nghiên cứu khoa học và đổi mới chiến lược vào tay các thực thể ngoài châu Âu. Visio sử dụng công nghệ AI của startup Pyannote để tự động phiên âm và nhận diện người nói, được lưu trữ trên hạ tầng đám mây độc lập của Outscale, thuộc tập đoàn Dassault Systèmes. Chính phủ Pháp ước tính, cứ mỗi 100.000 người dùng Visio có thể tiết kiệm khoảng 1 triệu euro mỗi năm, tương đương gần 27 tỷ đồng, và mục tiêu xa hơn là xây dựng một hệ sinh thái số nội địa thay thế Gmail hay Slack.
Đức và Áo đi theo hướng quyết liệt không kém, với phần mềm mã nguồn mở là lựa chọn ưu tiên. Bang Schleswig-Holstein của Đức đã chuyển 44.000 nhân viên khỏi Microsoft Exchange sang Open-Xchange và Thunderbird, thay SharePoint bằng Nextcloud, đồng thời chuẩn bị thay Windows bằng Linux. Khoản đầu tư một lần 9 triệu euro, khoảng 243 tỷ đồng, dự kiến giúp tiết kiệm 15 triệu euro phí bản quyền mỗi năm, tương đương hơn 400 tỷ đồng. Quân đội Áo cũng lên kế hoạch chuyển khoảng 16.000 hệ thống sang LibreOffice trong năm 2025, coi đây là yêu cầu chiến lược để bảo đảm vận hành liên tục khi khủng hoảng, không chỉ là bài toán chi phí.
Động lực chính trị cho làn sóng này tăng mạnh sau sự kiện năm 2025, khi Mỹ trừng phạt Công tố viên trưởng Tòa Hình sự Quốc tế Karim Khan và tài khoản email của ông tại ICC bị ảnh hưởng bởi quyết định từ phía Microsoft. Dù tập đoàn này phủ nhận việc đình chỉ dịch vụ, sự việc vẫn làm dấy lên nỗi lo rằng các nền tảng công nghệ Mỹ có thể bị “vũ khí hóa” bởi áp lực chính trị. EU công khai cảnh báo nguy cơ phụ thuộc công nghệ và thành lập các nhóm công tác Pháp Đức để thúc đẩy chủ quyền số.
Trước nguy cơ mất thị phần, các hãng Mỹ như Microsoft tung ra dịch vụ “đám mây chủ quyền”, cam kết dữ liệu EU chỉ lưu trữ và xử lý trong châu Âu. Tuy vậy, thực tế thị trường cho thấy AWS, Azure và Google Cloud vẫn chiếm ưu thế áp đảo. Chính sự mất cân bằng này buộc châu Âu phải hành động nhanh hơn.
Năm 2026 được coi là năm then chốt, khi hàng loạt đạo luật về AI, an ninh mạng và khả năng phục hồi số đã có hiệu lực. Dù còn nhiều khó khăn trong triển khai, từ đào tạo nhân sự đến ổn định hệ thống, châu Âu đang thử nghiệm cuộc “di cư phần mềm” lớn nhất lịch sử. Thành công hay thất bại của nỗ lực này sẽ quyết định liệu lục địa già có thực sự thoát khỏi cái bóng kỹ thuật số của Thung lũng Silicon, hay tiếp tục phụ thuộc vì quán tính hơn là lựa chọn.
