New York (Mỹ) sẽ không cho học sinh lớp 8 trở xuống tại các trường công sử dụng các công cụ AI tạo sinh trong năm học tới. Đằng sau quyết định này là lo ngại trẻ có thể ngày càng phụ thuộc vào AI, thay vì tự suy nghĩ và giải quyết vấn đề.
Theo thông báo ngày 2/9, quy định mới này là một phần trong kế hoạch đánh giá lại cách học sinh tương tác với công nghệ tại hệ thống trường công lập lớn nhất nước Mỹ. Chính sách dự kiến áp dụng trong một năm và có thể được điều chỉnh sau quá trình đánh giá.
Theo thông báo ngày 2/9, quy định mới này là một phần trong kế hoạch đánh giá lại cách học sinh tương tác với công nghệ tại hệ thống trường công lập lớn nhất nước Mỹ. Chính sách dự kiến áp dụng trong một năm và có thể được điều chỉnh sau quá trình đánh giá.
Lo trẻ quen “hỏi AI” thay vì tự suy nghĩ
Một trong những mối lo lớn nhất của phụ huynh và giáo viên là việc học sinh có thể sử dụng AI như một công cụ làm thay mọi thứ. Thay vì tự đọc tài liệu, phân tích đề bài, thử nhiều cách giải và chấp nhận sai để tìm ra đáp án, học sinh chỉ cần nhập câu hỏi vào chatbot và nhận ngay một câu trả lời hoàn chỉnh.
Ảnh: Internet
Các nhà nghiên cứu gọi nguy cơ này là “đầu hàng nhận thức” (cognitive surrender), con người dần giao việc suy luận cho máy móc. Với trẻ em, vấn đề có thể đáng lo hơn bởi đây là giai đoạn các kỹ năng tư duy, giải quyết vấn đề và khả năng học hỏi vẫn đang phát triển.
Lãnh đạo hệ thống trường công New York cho rằng trẻ học tốt khi phải tự vật lộn với những bài toán khó, mắc lỗi, thử lại và cuối cùng tìm được cách giải. Một chatbot hay thuật toán không thể thay thế hoàn toàn quá trình “tự mình làm được” này.
Không phải New York cấm AI hoàn toàn
Quy định mới không có nghĩa học sinh New York sẽ bị tách khỏi AI.
Học sinh từ lớp 9 trở lên vẫn có thể tiếp cận một số công cụ AI trong những trường hợp được kiểm soát. Thành phố cũng sẽ tổ chức các chương trình giúp học sinh trung học phổ thông hiểu về AI, bao gồm cả lợi ích, hạn chế và nguy cơ AI tạo ra thông tin sai nhưng trình bày rất thuyết phục.
Giáo viên cũng vẫn được phép sử dụng AI cho một số công việc như xây dựng giáo án, dịch tài liệu hoặc soạn thông báo. Tuy nhiên, AI không được sử dụng để quyết định những vấn đề quan trọng liên quan đến học sinh, chẳng hạn đánh giá việc một học sinh có đủ điều kiện tốt nghiệp hay không.
Đáng chú ý, các chatbot được thiết kế để đóng vai trò như một người bạn hoặc người đồng hành về cảm xúc cũng sẽ bị cấm ở tất cả các cấp học.
Học sinh từ lớp 9 trở lên vẫn có thể tiếp cận một số công cụ AI trong những trường hợp được kiểm soát. Thành phố cũng sẽ tổ chức các chương trình giúp học sinh trung học phổ thông hiểu về AI, bao gồm cả lợi ích, hạn chế và nguy cơ AI tạo ra thông tin sai nhưng trình bày rất thuyết phục.
Giáo viên cũng vẫn được phép sử dụng AI cho một số công việc như xây dựng giáo án, dịch tài liệu hoặc soạn thông báo. Tuy nhiên, AI không được sử dụng để quyết định những vấn đề quan trọng liên quan đến học sinh, chẳng hạn đánh giá việc một học sinh có đủ điều kiện tốt nghiệp hay không.
Đáng chú ý, các chatbot được thiết kế để đóng vai trò như một người bạn hoặc người đồng hành về cảm xúc cũng sẽ bị cấm ở tất cả các cấp học.
New York còn hạn chế cả thời gian nhìn màn hình
Cùng với AI, thành phố cũng siết việc sử dụng thiết bị số trong lớp học. Học sinh lớp 3 trở xuống sẽ không được sử dụng máy tính xách tay hoặc máy tính bảng trong lớp. Với học sinh lớp 3-5, thời gian sử dụng màn hình được khuyến nghị không quá 30 phút mỗi ngày, trong khi học sinh lớp 6-8 là 45 phút.
Đây là một phần trong nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào thiết bị công nghệ trong giáo dục, thay vì mặc định rằng càng sử dụng nhiều công nghệ thì việc học càng hiệu quả.
Đây là một phần trong nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào thiết bị công nghệ trong giáo dục, thay vì mặc định rằng càng sử dụng nhiều công nghệ thì việc học càng hiệu quả.
Từ “cấm AI” đến bài toán dùng AI đúng cách
New York từng cấm học sinh sử dụng ChatGPT vào năm 2023 nhưng sau đó dỡ bỏ lệnh cấm chưa đầy một năm. Đến năm 2026, thành phố lại xây dựng khung hướng dẫn cho phép học sinh sử dụng AI trong nghiên cứu và các dự án sáng tạo. Tuy nhiên, chính sách này tiếp tục vấp phải phản ứng từ một bộ phận phụ huynh và giáo viên vì cho rằng việc sử dụng AI vẫn quá rộng.
Điều này cho thấy bài toán của trường học hiện nay không đơn giản là “cho dùng hay cấm dùng AI”. AI có thể giúp học sinh tìm kiếm thông tin, giải thích những khái niệm khó, hỗ trợ học ngoại ngữ hoặc gợi ý ý tưởng. Nhưng nếu học sinh sử dụng AI để làm hộ bài tập, viết hộ bài luận hoặc giải quyết mọi vấn đề mà không tự kiểm tra, công nghệ có thể biến từ trợ lý học tập thành “bộ não thay thế”.
Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là giới hạn AI mà còn là dạy trẻ khi nào nên sử dụng AI, sử dụng như thế nào và khi nào phải tự mình suy nghĩ. Với phụ huynh, một nguyên tắc đơn giản có thể áp dụng là: đừng hỏi “AI có làm được bài này không?”, hãy hỏi “con đã tự làm đến đâu trước khi nhờ AI?”
Trong giáo dục, đôi khi việc một đứa trẻ làm sai một bài toán nhưng tự tìm ra cách sửa lại có giá trị hơn rất nhiều so với việc nhận được một đáp án hoàn hảo chỉ sau vài giây.
Điều này cho thấy bài toán của trường học hiện nay không đơn giản là “cho dùng hay cấm dùng AI”. AI có thể giúp học sinh tìm kiếm thông tin, giải thích những khái niệm khó, hỗ trợ học ngoại ngữ hoặc gợi ý ý tưởng. Nhưng nếu học sinh sử dụng AI để làm hộ bài tập, viết hộ bài luận hoặc giải quyết mọi vấn đề mà không tự kiểm tra, công nghệ có thể biến từ trợ lý học tập thành “bộ não thay thế”.
Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là giới hạn AI mà còn là dạy trẻ khi nào nên sử dụng AI, sử dụng như thế nào và khi nào phải tự mình suy nghĩ. Với phụ huynh, một nguyên tắc đơn giản có thể áp dụng là: đừng hỏi “AI có làm được bài này không?”, hãy hỏi “con đã tự làm đến đâu trước khi nhờ AI?”
Trong giáo dục, đôi khi việc một đứa trẻ làm sai một bài toán nhưng tự tìm ra cách sửa lại có giá trị hơn rất nhiều so với việc nhận được một đáp án hoàn hảo chỉ sau vài giây.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
