Người Trung Quốc cổ đại đã chống nóng mùa hè như thế nào?

[Bui Nhat Minh]

Ngày nay, khi thời tiết trở nên oi bức, chúng ta chỉ cần bật điều hòa hoặc quạt điện để làm mát. Tuy nhiên, hàng nghìn năm trước, khi chưa có điện hay các thiết bị hiện đại, người Trung Quốc cổ đại đã nghĩ ra nhiều phương pháp chống nóng rất thông minh. Từ hoàng đế, quan lại cho tới người dân bình thường, mỗi tầng lớp đều có những cách riêng để vượt qua những ngày hè khắc nghiệt.

Đối với giới quý tộc và hoàng gia, việc chống nóng được thực hiện khá công phu. Từ thời nhà Đường, nhiều cung điện nghỉ hè được xây dựng gần sông hồ hoặc các nguồn nước tự nhiên. Người ta sử dụng hệ thống dẫn nước lên mái nhà, tạo thành những màn nước chảy liên tục giúp hạ nhiệt độ không khí. Một số công trình còn kết hợp quạt hút gió để đưa luồng khí mát vào bên trong.

Băng đá cũng là một "tài sản xa xỉ" của giới thượng lưu. Vào mùa đông, người ta thu gom và cất giữ băng trong các hầm sâu dưới lòng đất để sử dụng vào mùa hè. Tại Tử Cấm Thành từng có nhiều hầm chứa băng quy mô lớn. Khi thời tiết nóng bức, những khối băng được đưa vào phòng để làm mát. Trong hậu cung, băng còn được dùng để ướp lạnh trái cây, đồ uống cho các phi tần thưởng thức.

Người Trung Quốc cổ đại thậm chí còn chế tạo một thiết bị được xem là phiên bản sơ khai của tủ lạnh ngày nay. Từ thời Chiến quốc, họ đã sử dụng những chiếc bình đồng hai lớp. Thức ăn hoặc rượu được đặt trong ngăn bên trong, còn khoảng trống giữa hai lớp bình được lấp đầy bằng đá lạnh để giữ nhiệt độ thấp trong nhiều giờ.

Ngoài ra, từ thời nhà Hán đã xuất hiện những chiếc quạt cơ học cỡ lớn. Các cánh quạt được gắn trên một trục quay và vận hành bằng sức người, tạo ra luồng gió đủ mạnh để làm mát các gian phòng rộng.

Kiến trúc thông minh và những mẹo làm mát của người dân​

Không có điều kiện sử dụng băng đá hay những công trình xa hoa như tầng lớp quý tộc, người dân bình thường vẫn tìm ra nhiều giải pháp chống nóng hiệu quả dựa vào kinh nghiệm sống.

Một trong số đó là thiết kế nhà ở tận dụng luồng khí tự nhiên. Tại vùng Thiểm Tây, người dân đào nhà sâu vào các vách đất hoàng thổ. Những ngôi nhà dạng hang động này có khả năng cách nhiệt rất tốt, giúp bên trong luôn mát mẻ vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông.

Ở khu vực Quảng Đông, nơi có khí hậu nóng ẩm quanh năm, nhà cửa thường được xây với mái cao và các lối đi hẹp gọi là "hẻm lạnh". Những khoảng không gian này giúp tăng tốc độ lưu thông của gió, đẩy không khí nóng ra ngoài và làm dịu nhiệt độ bên trong ngôi nhà.

Người dân còn sử dụng nhiều vật dụng đặc biệt để giảm cảm giác nóng bức. Gối sứ là một ví dụ nổi tiếng. Nhờ bề mặt men sứ mát lạnh, loại gối này giúp người sử dụng cảm thấy dễ chịu hơn trong những đêm hè. Bên cạnh đó còn có các loại gối nhồi trà, hoa cúc, vỏ kiều mạch hoặc các loại thảo mộc truyền thống có tác dụng tạo cảm giác thư giãn và mát mẻ.

Trang phục mùa hè cũng được lựa chọn kỹ lưỡng. Giới giàu có thường mặc quần áo bằng lụa mỏng nhẹ, trong khi người lao động sử dụng vải gai dầu có khả năng thấm hút mồ hôi tốt. Về ẩm thực, người Trung Quốc cổ đại rất chuộng các món giải nhiệt như chè đậu xanh, nước ô mai, đồ uống ướp lạnh và các loại đá bào. Đến thời nhà Nguyên, việc kết hợp sữa với đá bào đã tạo nên một trong những hình thức sơ khai của kem hiện đại.

Những phương pháp chống nóng của người Trung Quốc cổ đại cho thấy khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của con người trước điều kiện tự nhiên. Dù không có công nghệ hiện đại, họ vẫn tạo ra nhiều giải pháp hiệu quả, trong đó không ít ý tưởng còn được ứng dụng trong kiến trúc và đời sống ngày nay.