Một nghiên cứu mới từ các nhà khoa học Úc vừa công bố chỉ ra rằng hầu hết mọi người, kể cả những người tự tin nhất năng lực thị giác, gần như không thể phân biệt được ảnh khuôn mặt do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra với ảnh thật, mở ra cả hy vọng về sự phát triển công nghệ lẫn những thách thức mới về bảo mật và thông tin trên không gian số.
Chuyên gia cũng bị đánh lừa
Nghiên cứu do University of New South Wales (UNSW Sydney) và Australian National University (ANU) thực hiện, công bố trên British Journal of Psychology, đã mời 125 người tham gia gồm cả những người được đánh giá là có khả năng nhận diện khuôn mặt xuất sắc nhất (“siêu nhận diện”). Các đối tượng được yêu cầu xác định loạt ảnh khuôn mặt gồm ảnh thật và ảnh do AI tạo, sau khi những lỗi hình ảnh rõ ràng đã bị loại bỏ.
Kết quả cho thấy hầu hết người tham gia chỉ phân biệt ảnh AI ở mức… đoán mò. Ngay cả nhóm “siêu nhận diện” cũng không vượt trội rõ rệt so với nhóm bình thường khi đối mặt với các ảnh khuôn mặt do AI tạo ra. Điều đáng chú ý là nhiều người vẫn tin tưởng vào phán đoán của chính mình hơn so với kết quả thực tế khi phân loại ảnh.
Kết quả cho thấy hầu hết người tham gia chỉ phân biệt ảnh AI ở mức… đoán mò. Ngay cả nhóm “siêu nhận diện” cũng không vượt trội rõ rệt so với nhóm bình thường khi đối mặt với các ảnh khuôn mặt do AI tạo ra. Điều đáng chú ý là nhiều người vẫn tin tưởng vào phán đoán của chính mình hơn so với kết quả thực tế khi phân loại ảnh.
Vì sao dễ nhầm lẫn đến vậy?
AI thế hệ mới không còn để lộ những “sạn” dễ nhận biết như răng méo, tai vị trí lệch hay phông nền loang lổ như trong các công cụ trước đây. Các khuôn mặt AI mới nhất được tạo với độ đối xứng cao, tỷ lệ nét mặt cân đối vượt trội và vẻ thu hút bất thường, khiến chúng trông thuyết phục ngay từ cái nhìn đầu tiên. Theo tiến sĩ Amy Dawel (ANU), chính sự “quá hoàn hảo” này lại là yếu tố khiến con người khó nhận ra đó là ảnh giả.
Tiến bộ công nghệ - Ưu điểm và rủi ro
Công nghệ sinh ảnh bằng AI đã tiến xa đến mức hầu như mất đi những dấu vết truyền thống của ảnh giả. Điều này phản ánh bước nhảy vọt trong khả năng mô phỏng hình ảnh của các mô hình học sâu hiện đại, từ công cụ tạo khuôn mặt chân dung đến các ứng dụng phục vụ thương mại như tạo ảnh chân dung chuyên nghiệp chỉ trong vài giây.
Tuy nhiên, một mặt tiến bộ này mở ra nhiều ứng dụng tích cực, mặt khác nó cũng đồng thời tạo ra một môi trường dễ bị lợi dụng bởi những hành vi lừa đảo. Khi ảnh đại diện trên mạng xã hội, hồ sơ tuyển dụng, giấy tờ tuỳ thân… có thể được tạo ra “đẹp như thật”, việc dựa vào trực quan bằng mắt thường để xác thực hình ảnh không còn đáng tin cậy. Điều này có thể dẫn đến việc lan truyền thông tin sai lệch, giả mạo danh tính hoặc gian lận trực tuyến.
Cần tư duy hoài nghi và công cụ hỗ trợ
Các nhà nghiên cứu khuyến nghị thay vì chỉ học vài mẹo nhận diện ảnh AI, điều quan trọng là nhận thức rõ giới hạn của chính mình và luôn giữ mức độ hoài nghi lành mạnh khi tiếp xúc với hình ảnh trực tuyến. Trong bối cảnh AI tiếp tục cải tiến, khoảng cách giữa “trông có vẻ thật” và “thực sự là thật” có thể còn nới rộng hơn nữa.
Tương lai của việc phát hiện ảnh giả
Nghiên cứu cũng hé lộ một điểm thú vị: Một số ít người vẫn thể hiện khả năng phân biệt ảnh AI vượt trội hơn người khác. Điều này đặt ra câu hỏi liệu có tồn tại những “người dò ảnh AI siêu việt” hay không và liệu kỹ năng này có thể được giải mã và đào tạo cho số đông trong tương lai hay không hay con người tương lai sẽ vẫn cần có công cụ để phân biệt đúng-sai, thật-giả. Câu chuyện này chắc hẳn sẽ được viết tiếp trong tương lai không xa.
Tổng hợp
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
