Trong cuộc cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung, lĩnh vực trí tuệ nhân tạo nay không chỉ là cuộc đua về công nghệ, nhằm tạo ra những mô hình AI mạnh hơn, mà còn quyết định quốc gia nào sẽ kiểm soát các tiêu chuẩn công nghệ, chuỗi cung ứng số và ảnh hưởng địa chính trị trong nhiều thập niên tới. Cuộc đua này đã trở thành cuộc cạnh tranh về quyền lực, tiêu chuẩn và ảnh hưởng địa chính trị.
Tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAIC) diễn ra ở Thượng Hải ngày 17/07/2026, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã lần đầu trình bày một tầm nhìn toàn diện về vai trò của Bắc Kinh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Thông điệp được đưa ra không chỉ xoay quanh phát triển công nghệ, mà còn thể hiện tham vọng để Trung Quốc trở thành một trong những quốc gia dẫn dắt các tiêu chuẩn và quy tắc quản trị AI trên phạm vi toàn cầu.
Trong bài phát biểu khai mạc, ông Tập kêu gọi các quốc gia tận dụng "cơ hội lịch sử" mà AI mã nguồn mở mang lại, đồng thời cam kết hỗ trợ các nước đang phát triển nâng cao năng lực trong lĩnh vực này. Ông cũng cảnh báo thế giới cần tránh để AI tạo ra những "bất công lịch sử mới", khi chỉ một số ít quốc gia hoặc doanh nghiệp nắm giữ công nghệ cốt lõi.
Đằng sau thông điệp hợp tác là một mục tiêu rõ ràng hơn. Bắc Kinh muốn xây dựng một hệ sinh thái AI với các tiêu chuẩn và cơ chế quản trị do mình đóng vai trò quan trọng, thay vì phụ thuộc vào những quy định do Mỹ và phương Tây dẫn dắt.
Tham vọng đó được thể hiện qua việc ngay trước thềm hội nghị, 29 quốc gia đã cùng tham gia thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO), đặt trụ sở tại Thượng Hải. Bắc Kinh kỳ vọng tổ chức này sẽ trở thành diễn đàn thúc đẩy hợp tác quốc tế về AI, đồng thời tham gia xây dựng các tiêu chuẩn toàn cầu trong lĩnh vực đang phát triển nhanh nhất hiện nay.
Nếu trước đây Mỹ giữ vai trò chủ đạo trong việc định hình Internet, điện toán đám mây hay các nền tảng công nghệ toàn cầu, thì Trung Quốc giờ đây muốn có tiếng nói lớn hơn trong việc xây dựng những quy tắc của kỷ nguyên AI.
Theo đánh giá của Financial Times, sự ra đời của WAICO có thể giúp Bắc Kinh gia tăng ảnh hưởng đối với quá trình xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế, trong bối cảnh các mô hình AI của Trung Quốc đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với các đối thủ hàng đầu của Mỹ. George Chen, lãnh đạo mảng công nghệ số của công ty tư vấn The Asia Group, nhận định thông điệp của ông Tập cho thấy Trung Quốc không có ý định đi theo các tiêu chuẩn AI do nước khác thiết lập. Thay vào đó, Bắc Kinh muốn vừa phát triển công nghệ, vừa tham gia định hình các quy tắc quốc tế cho lĩnh vực này.
Đáng chú ý, chiến lược AI của Trung Quốc cũng tận dụng chính những khoảng trống trong chính sách của Mỹ. Những năm gần đây, Washington liên tục siết chặt việc xuất khẩu chip bán dẫn và công nghệ AI tiên tiến sang Trung Quốc nhằm kìm hãm năng lực phát triển của đối thủ. Tuy nhiên, điều này cũng khiến nhiều quốc gia và doanh nghiệp lo ngại về sự phụ thuộc quá lớn vào công nghệ Mỹ.
Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đẩy mạnh phát triển AI mã nguồn mở với chi phí thấp hơn, coi đây là lợi thế để thu hút các nhà phát triển và các quốc gia đang xây dựng hạ tầng AI. Ngay tại WAIC, công ty Moonshot AI giới thiệu mô hình Kimi K3 và cho biết đây là mô hình AI mã nguồn mở có số lượng tham số lớn nhất hiện nay. Trong khi đó, Huawei trình làng hệ thống siêu máy tính Atlas 950 SuperPoD với mục tiêu tăng năng lực tính toán trong nước và giảm sự phụ thuộc vào chip của Mỹ.
Theo nhiều chuyên gia, AI mã nguồn mở đang trở thành một công cụ ngoại giao công nghệ mới của Trung Quốc. Nếu trước đây Bắc Kinh xuất khẩu hạ tầng thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường, thì giờ đây nước này muốn xuất khẩu cả nền tảng AI, tiêu chuẩn kỹ thuật và hệ sinh thái số tới các khu vực như Đông Nam Á, châu Phi, Trung Đông và Mỹ Latinh.
Ông Tập cũng công bố kế hoạch đào tạo 5.000 chuyên gia AI cho các nước đang phát triển trong vòng 5 năm tới. Động thái này được xem là một phần trong chiến lược mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc, không chỉ về kinh tế mà còn về công nghệ và nguồn nhân lực.
Dù được giới thiệu dưới thông điệp hợp tác, nhiều nhà phân tích cho rằng đây cũng phản ánh cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Mỹ đang tìm cách duy trì lợi thế thông qua các công nghệ AI tiên tiến và quyền kiểm soát chuỗi cung ứng chip bán dẫn. Trong khi đó, Trung Quốc chọn hướng tiếp cận khác, thúc đẩy AI mã nguồn mở, xây dựng các tổ chức hợp tác quốc tế mới và tăng cường quan hệ với các nước đang phát triển.
Vì vậy, cuộc cạnh tranh giữa Washington và Bắc Kinh không còn chỉ là cuộc đua xem quốc gia nào tạo ra mô hình AI mạnh hơn, mà đang chuyển sang một mặt trận quan trọng hơn: ai sẽ là người góp phần định hình các tiêu chuẩn và luật chơi của AI trong tương lai.
Nếu ba thập niên qua Mỹ là quốc gia dẫn dắt kỷ nguyên Internet, thì những gì ông Tập Cận Bình công bố tại WAIC cho thấy Trung Quốc đang đặt mục tiêu trở thành một trong những nước có ảnh hưởng lớn nhất đến cách thế giới phát triển và quản trị trí tuệ nhân tạo trong những thập niên tới.
>> Kimi K3 của Trung Quốc đã tìm ra đường vòng nào để né lệnh cấm chip của Mỹ?
Tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAIC) diễn ra ở Thượng Hải ngày 17/07/2026, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã lần đầu trình bày một tầm nhìn toàn diện về vai trò của Bắc Kinh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Thông điệp được đưa ra không chỉ xoay quanh phát triển công nghệ, mà còn thể hiện tham vọng để Trung Quốc trở thành một trong những quốc gia dẫn dắt các tiêu chuẩn và quy tắc quản trị AI trên phạm vi toàn cầu.
Trong bài phát biểu khai mạc, ông Tập kêu gọi các quốc gia tận dụng "cơ hội lịch sử" mà AI mã nguồn mở mang lại, đồng thời cam kết hỗ trợ các nước đang phát triển nâng cao năng lực trong lĩnh vực này. Ông cũng cảnh báo thế giới cần tránh để AI tạo ra những "bất công lịch sử mới", khi chỉ một số ít quốc gia hoặc doanh nghiệp nắm giữ công nghệ cốt lõi.
Đằng sau thông điệp hợp tác là một mục tiêu rõ ràng hơn. Bắc Kinh muốn xây dựng một hệ sinh thái AI với các tiêu chuẩn và cơ chế quản trị do mình đóng vai trò quan trọng, thay vì phụ thuộc vào những quy định do Mỹ và phương Tây dẫn dắt.
Tham vọng đó được thể hiện qua việc ngay trước thềm hội nghị, 29 quốc gia đã cùng tham gia thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO), đặt trụ sở tại Thượng Hải. Bắc Kinh kỳ vọng tổ chức này sẽ trở thành diễn đàn thúc đẩy hợp tác quốc tế về AI, đồng thời tham gia xây dựng các tiêu chuẩn toàn cầu trong lĩnh vực đang phát triển nhanh nhất hiện nay.
Nếu trước đây Mỹ giữ vai trò chủ đạo trong việc định hình Internet, điện toán đám mây hay các nền tảng công nghệ toàn cầu, thì Trung Quốc giờ đây muốn có tiếng nói lớn hơn trong việc xây dựng những quy tắc của kỷ nguyên AI.
Theo đánh giá của Financial Times, sự ra đời của WAICO có thể giúp Bắc Kinh gia tăng ảnh hưởng đối với quá trình xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế, trong bối cảnh các mô hình AI của Trung Quốc đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với các đối thủ hàng đầu của Mỹ. George Chen, lãnh đạo mảng công nghệ số của công ty tư vấn The Asia Group, nhận định thông điệp của ông Tập cho thấy Trung Quốc không có ý định đi theo các tiêu chuẩn AI do nước khác thiết lập. Thay vào đó, Bắc Kinh muốn vừa phát triển công nghệ, vừa tham gia định hình các quy tắc quốc tế cho lĩnh vực này.
Đáng chú ý, chiến lược AI của Trung Quốc cũng tận dụng chính những khoảng trống trong chính sách của Mỹ. Những năm gần đây, Washington liên tục siết chặt việc xuất khẩu chip bán dẫn và công nghệ AI tiên tiến sang Trung Quốc nhằm kìm hãm năng lực phát triển của đối thủ. Tuy nhiên, điều này cũng khiến nhiều quốc gia và doanh nghiệp lo ngại về sự phụ thuộc quá lớn vào công nghệ Mỹ.
Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đẩy mạnh phát triển AI mã nguồn mở với chi phí thấp hơn, coi đây là lợi thế để thu hút các nhà phát triển và các quốc gia đang xây dựng hạ tầng AI. Ngay tại WAIC, công ty Moonshot AI giới thiệu mô hình Kimi K3 và cho biết đây là mô hình AI mã nguồn mở có số lượng tham số lớn nhất hiện nay. Trong khi đó, Huawei trình làng hệ thống siêu máy tính Atlas 950 SuperPoD với mục tiêu tăng năng lực tính toán trong nước và giảm sự phụ thuộc vào chip của Mỹ.
Theo nhiều chuyên gia, AI mã nguồn mở đang trở thành một công cụ ngoại giao công nghệ mới của Trung Quốc. Nếu trước đây Bắc Kinh xuất khẩu hạ tầng thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường, thì giờ đây nước này muốn xuất khẩu cả nền tảng AI, tiêu chuẩn kỹ thuật và hệ sinh thái số tới các khu vực như Đông Nam Á, châu Phi, Trung Đông và Mỹ Latinh.
Ông Tập cũng công bố kế hoạch đào tạo 5.000 chuyên gia AI cho các nước đang phát triển trong vòng 5 năm tới. Động thái này được xem là một phần trong chiến lược mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc, không chỉ về kinh tế mà còn về công nghệ và nguồn nhân lực.
Dù được giới thiệu dưới thông điệp hợp tác, nhiều nhà phân tích cho rằng đây cũng phản ánh cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Mỹ đang tìm cách duy trì lợi thế thông qua các công nghệ AI tiên tiến và quyền kiểm soát chuỗi cung ứng chip bán dẫn. Trong khi đó, Trung Quốc chọn hướng tiếp cận khác, thúc đẩy AI mã nguồn mở, xây dựng các tổ chức hợp tác quốc tế mới và tăng cường quan hệ với các nước đang phát triển.
Vì vậy, cuộc cạnh tranh giữa Washington và Bắc Kinh không còn chỉ là cuộc đua xem quốc gia nào tạo ra mô hình AI mạnh hơn, mà đang chuyển sang một mặt trận quan trọng hơn: ai sẽ là người góp phần định hình các tiêu chuẩn và luật chơi của AI trong tương lai.
Nếu ba thập niên qua Mỹ là quốc gia dẫn dắt kỷ nguyên Internet, thì những gì ông Tập Cận Bình công bố tại WAIC cho thấy Trung Quốc đang đặt mục tiêu trở thành một trong những nước có ảnh hưởng lớn nhất đến cách thế giới phát triển và quản trị trí tuệ nhân tạo trong những thập niên tới.
>> Kimi K3 của Trung Quốc đã tìm ra đường vòng nào để né lệnh cấm chip của Mỹ?
