Bỉ Ngạn Hoa
Writer
Sự bùng nổ của các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một cuộc cách mạng lặng lẽ nhưng tàn khốc trong ngành phim ngắn trị giá 18 tỷ USD tại Trung Quốc: Bối cảnh thật bị bỏ trống, diễn viên thật mất show, nhường chỗ cho những nhân vật ảo do máy tính tạo ra.
Những phim trường vắng bóng người
Một buổi sáng tháng 6/2026, khu phức hợp Linying Studio rộng tới 20.000 m2 (tương đương 3 sân bóng đá) ở ngoại ô Hàng Châu rơi vào cảnh vắng lặng. Nơi đây từng nhận khoản đầu tư 63 triệu nhân dân tệ (9,2 triệu USD) từ chính quyền địa phương để dựng vô số bối cảnh — từ phòng họp công sở, nhà xác, đồn cảnh sát cho đến biệt thự sang trọng của các ông trùm.
Thế nhưng, ông Zhang Congcong, Phó Giám đốc studio, thừa nhận các đoàn làm phim đến quay trực tiếp ngày càng thưa thớt. Lý do rất đơn giản: Ngành sản xuất phim ngắn đang rầm rộ chuyển sang dùng AI.
Phim ngắn — những series video dạng đứng thiết kế riêng cho điện thoại thông minh, mỗi tập chỉ dài từ 1 đến 2 phút với các tình tiết dồn dập, giật gân — đã trở thành "mỏ vàng" mới. Công ty phân tích DataEye ước tính doanh thu ngành này tại Trung Quốc sẽ đạt 120 tỷ nhân dân tệ (18 tỷ USD) trong năm nay, gần gấp đôi tổng doanh thu phòng vé phim điện ảnh truyền thống.
Các áp phích quảng cáo các vở kịch ngắn được trưng bày trên tường bên ngoài Xưởng phim Linying ở quận Linping, Hàng Châu.
Nếu như năm 2023, tác phẩm do người thật đóng "Cuộc sống hai mặt của người chồng tỷ phú" từng "làm mưa làm gió", thì gần đây, các bộ phim hoàn toàn do AI sản xuất như "Nữ thần Valkyrie ly dị thần chiến tranh" mới là thứ chiếm sóng.
Công thức "siêu rẻ, siêu nhanh" của các nhà làm phim
Sự ra đời của các công cụ tạo video bằng AI như Seedance (của ByteDance) hay Kling AI (của Kuaishou) đã giáng một đòn mạnh vào mô hình làm phim truyền thống. Việc dùng AI giúp các hãng phim tối ưu hóa chi phí và thời gian ở mức chưa từng có:
Chi phí rẻ bất ngờ: Không tốn tiền trả cho diễn viên, thuê địa điểm hay duy trì đoàn làm phim, một bộ phim AI chất lượng tốt chỉ tốn khoảng 50.000 nhân dân tệ (chưa tới 7.000 USD) — chỉ bằng 1/10 so với phim người đóng.
Thời gian rút ngắn kỷ lục: Quy trình quay dựng vốn mất từ 1 đến 2 tháng nay được gom gọn lại chỉ còn 2 tuần.
Sản xuất hàng loạt: Quý 1/2026, các công ty đã trình làng khoảng 128.000 bộ phim ngắn mới, trong đó hơn 95% là nội dung do AI tạo ra hoàn toàn.
Zhang Zhihan, sáng lập một xưởng phim tại Sán Đầu, không ngần ngại chia sẻ "công thức" làm giàu mới: Mỗi tháng xưởng của ông xuất bản 50 series. Chỉ cần 2 bộ có lãi là đủ bù lỗ cho 48 bộ thất bại. Ngay tháng sau, họ sẽ dùng AI nhân bản 2 bộ thành công đó thành 10 phiên bản khác nhau để tiếp tục "xả" ra thị trường.
Rào cản gia nhập thị trường bị kéo xuống thấp đến mức thách thức lớn nhất hiện nay không còn là "làm sao để quay phim", mà là làm sao để nội dung của mình không bị chìm lấp giữa biển video AI.
Tấn công thị trường Mỹ và góc tối đằng sau ánh hào quang
Không chỉ thống trị nội địa, AI còn là vũ khí đắc lực để các nhà làm phim Trung Quốc xuất khẩu nội dung ra thế giới. Nhờ AI, việc dịch thuật, lồng tiếng, thay đổi bối cảnh hay thậm chí "hoán đổi khuôn mặt" diễn viên sang phong cách phương Tây diễn ra trong chớp mắt. Series phim AI tiếng Anh "Captain, They Beg Your Forgiveness" phát trên TikTok đã dễ dàng cán mốc hơn 100 triệu lượt xem.
Mỹ hiện là thị trường ngoài Trung Quốc lớn nhất, đóng góp tới 60% doanh thu toàn cầu của các nền tảng phim ngắn. Khán giả Mỹ dành trung bình 35,7 phút mỗi ngày trên ứng dụng ReelShort (cao hơn mức 24,8 phút của Netflix) và rất sẵn lòng móc túi trả tiền xem tập tiếp theo.
Tuy nhiên, đằng sau sự bùng nổ này là nỗi cay đắng của những người làm nghề truyền thống. Tại Hoành Điếm — nơi được mệnh danh là "Hollywood của Trung Quốc", nhiều diễn viên rơi vào cảnh thất nghiệp. Một nữ diễn viên 25 tuổi chia sẻ cô từng đóng 5-6 phim mỗi tháng, nhưng gần đây không nhận được bất kỳ dự án nào vì các hãng phim đã chuyển sang dùng diễn viên AI. Ngay cả những ngôi sao nổi tiếng trong giới phim ngắn như Wang Gege cũng phải rẽ hướng sang đóng kịch vì cơ hội đóng phim ngắn ngày càng co hẹp.
AI có thay thế được cảm xúc con người?
Mặc dù tiến triển thần tốc, AI hiện tại vẫn lộ nhiều điểm yếu. Biểu cảm khuôn mặt hay cử động của nhân vật ảo đôi khi còn cứng nhắc, thiếu tự nhiên và tạo hình chưa thực sự đồng nhất qua các tập.
Dù vậy, với tốc độ cập nhật mô hình AI theo từng quý, giới chuyên môn dự báo đến cuối năm nay, các bộ phim AI chất lượng cao hoàn toàn đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với phim người đóng ở nhiều thể loại.
Đại diện Linying Studio đúc kết về cuộc đối đầu này: "Những gì AI mang lại là sự kỳ lạ, mới lạ — những khung cảnh mà bạn không bao giờ gặp trong đời thực. Ngược lại, diễn xuất trực tiếp của con người mới là thứ truyền tải sự ấm áp, tính nhân văn và sự cộng hưởng về cảm xúc."
Những phim trường vắng bóng người
Một buổi sáng tháng 6/2026, khu phức hợp Linying Studio rộng tới 20.000 m2 (tương đương 3 sân bóng đá) ở ngoại ô Hàng Châu rơi vào cảnh vắng lặng. Nơi đây từng nhận khoản đầu tư 63 triệu nhân dân tệ (9,2 triệu USD) từ chính quyền địa phương để dựng vô số bối cảnh — từ phòng họp công sở, nhà xác, đồn cảnh sát cho đến biệt thự sang trọng của các ông trùm.
Thế nhưng, ông Zhang Congcong, Phó Giám đốc studio, thừa nhận các đoàn làm phim đến quay trực tiếp ngày càng thưa thớt. Lý do rất đơn giản: Ngành sản xuất phim ngắn đang rầm rộ chuyển sang dùng AI.
Phim ngắn — những series video dạng đứng thiết kế riêng cho điện thoại thông minh, mỗi tập chỉ dài từ 1 đến 2 phút với các tình tiết dồn dập, giật gân — đã trở thành "mỏ vàng" mới. Công ty phân tích DataEye ước tính doanh thu ngành này tại Trung Quốc sẽ đạt 120 tỷ nhân dân tệ (18 tỷ USD) trong năm nay, gần gấp đôi tổng doanh thu phòng vé phim điện ảnh truyền thống.
Các áp phích quảng cáo các vở kịch ngắn được trưng bày trên tường bên ngoài Xưởng phim Linying ở quận Linping, Hàng Châu.
Nếu như năm 2023, tác phẩm do người thật đóng "Cuộc sống hai mặt của người chồng tỷ phú" từng "làm mưa làm gió", thì gần đây, các bộ phim hoàn toàn do AI sản xuất như "Nữ thần Valkyrie ly dị thần chiến tranh" mới là thứ chiếm sóng.
Công thức "siêu rẻ, siêu nhanh" của các nhà làm phim
Sự ra đời của các công cụ tạo video bằng AI như Seedance (của ByteDance) hay Kling AI (của Kuaishou) đã giáng một đòn mạnh vào mô hình làm phim truyền thống. Việc dùng AI giúp các hãng phim tối ưu hóa chi phí và thời gian ở mức chưa từng có:
Chi phí rẻ bất ngờ: Không tốn tiền trả cho diễn viên, thuê địa điểm hay duy trì đoàn làm phim, một bộ phim AI chất lượng tốt chỉ tốn khoảng 50.000 nhân dân tệ (chưa tới 7.000 USD) — chỉ bằng 1/10 so với phim người đóng.
Thời gian rút ngắn kỷ lục: Quy trình quay dựng vốn mất từ 1 đến 2 tháng nay được gom gọn lại chỉ còn 2 tuần.
Sản xuất hàng loạt: Quý 1/2026, các công ty đã trình làng khoảng 128.000 bộ phim ngắn mới, trong đó hơn 95% là nội dung do AI tạo ra hoàn toàn.
Zhang Zhihan, sáng lập một xưởng phim tại Sán Đầu, không ngần ngại chia sẻ "công thức" làm giàu mới: Mỗi tháng xưởng của ông xuất bản 50 series. Chỉ cần 2 bộ có lãi là đủ bù lỗ cho 48 bộ thất bại. Ngay tháng sau, họ sẽ dùng AI nhân bản 2 bộ thành công đó thành 10 phiên bản khác nhau để tiếp tục "xả" ra thị trường.
Rào cản gia nhập thị trường bị kéo xuống thấp đến mức thách thức lớn nhất hiện nay không còn là "làm sao để quay phim", mà là làm sao để nội dung của mình không bị chìm lấp giữa biển video AI.
Tấn công thị trường Mỹ và góc tối đằng sau ánh hào quang
Không chỉ thống trị nội địa, AI còn là vũ khí đắc lực để các nhà làm phim Trung Quốc xuất khẩu nội dung ra thế giới. Nhờ AI, việc dịch thuật, lồng tiếng, thay đổi bối cảnh hay thậm chí "hoán đổi khuôn mặt" diễn viên sang phong cách phương Tây diễn ra trong chớp mắt. Series phim AI tiếng Anh "Captain, They Beg Your Forgiveness" phát trên TikTok đã dễ dàng cán mốc hơn 100 triệu lượt xem.
Mỹ hiện là thị trường ngoài Trung Quốc lớn nhất, đóng góp tới 60% doanh thu toàn cầu của các nền tảng phim ngắn. Khán giả Mỹ dành trung bình 35,7 phút mỗi ngày trên ứng dụng ReelShort (cao hơn mức 24,8 phút của Netflix) và rất sẵn lòng móc túi trả tiền xem tập tiếp theo.
Tuy nhiên, đằng sau sự bùng nổ này là nỗi cay đắng của những người làm nghề truyền thống. Tại Hoành Điếm — nơi được mệnh danh là "Hollywood của Trung Quốc", nhiều diễn viên rơi vào cảnh thất nghiệp. Một nữ diễn viên 25 tuổi chia sẻ cô từng đóng 5-6 phim mỗi tháng, nhưng gần đây không nhận được bất kỳ dự án nào vì các hãng phim đã chuyển sang dùng diễn viên AI. Ngay cả những ngôi sao nổi tiếng trong giới phim ngắn như Wang Gege cũng phải rẽ hướng sang đóng kịch vì cơ hội đóng phim ngắn ngày càng co hẹp.
AI có thay thế được cảm xúc con người?
Mặc dù tiến triển thần tốc, AI hiện tại vẫn lộ nhiều điểm yếu. Biểu cảm khuôn mặt hay cử động của nhân vật ảo đôi khi còn cứng nhắc, thiếu tự nhiên và tạo hình chưa thực sự đồng nhất qua các tập.
Dù vậy, với tốc độ cập nhật mô hình AI theo từng quý, giới chuyên môn dự báo đến cuối năm nay, các bộ phim AI chất lượng cao hoàn toàn đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với phim người đóng ở nhiều thể loại.
Đại diện Linying Studio đúc kết về cuộc đối đầu này: "Những gì AI mang lại là sự kỳ lạ, mới lạ — những khung cảnh mà bạn không bao giờ gặp trong đời thực. Ngược lại, diễn xuất trực tiếp của con người mới là thứ truyền tải sự ấm áp, tính nhân văn và sự cộng hưởng về cảm xúc."
Nguồn: AsiaNikkei
