Sự thật ngã ngửa sau 10 năm: Người chơi Pokémon Go đã vô tình "làm không công" cho hãng game

[Thế Việt]

Vào mùa hè rực lửa của năm 2016, thế giới chứng kiến sự bùng nổ vô tiền khoáng hậu của Pokémon Go. Hàng trăm triệu người ở mọi lứa tuổi đã đổ xô ra đường phố, công viên, bãi đỗ xe hay những con hẻm nhỏ với chiếc điện thoại trên tay, mải mê tìm kiếm những sinh vật ảo như Pikachu hay Charizard. Vào thời điểm đó, giới công nghệ và đại đa số người dùng chỉ đơn thuần xem đây là một cơn sốt trò chơi thực tế tăng cường (AR) mang tính giải trí, một cuộc săn lùng kho báu kỹ thuật số nơi thế giới thực được phủ lên những lớp màu sắc ảo ảnh. Thế nhưng, sau gần một thập kỷ nhìn lại, dư luận mới ngỡ ngàng nhận ra rằng: Chúng ta đã hoàn toàn hiểu sai về bản chất sâu xa của Pokémon Go. Những bước chân lang thang và thao tác hướng camera khắp mọi ngóc ngách của người chơi thực chất đã vô tình đóng góp vào việc xây dựng một hệ thống cơ sở dữ liệu không gian 3D chi tiết bậc nhất hành tinh.

Công nghệ VPS: Khi dữ liệu giải trí hóa thành hệ thống định vị tương lai​

Theo thông tin phân tích từ tạp chí danh tiếng MIT Technology Review, bộ phận phát triển công nghệ Niantic Spatial (thuộc công ty mẹ Niantic của tựa game Pokémon Go) vừa chính thức công bố một thỏa thuận hợp tác mang tính bước ngoặt với công ty Mỹ Coco Robotics. Mục tiêu cốt lõi của thương vụ này là tận dụng kho dữ liệu hình ảnh khổng lồ lên tới hơn 30 tỷ bức ảnh do chính cộng đồng người chơi Pokémon Go thu thập, nhằm huấn luyện cho các thế hệ robot tự hành giao hàng (delivery robots) khả năng định vị chính xác tuyệt đối trong môi trường đô thị phức tạp.

Chìa khóa của hệ thống này nằm ở công nghệ Hệ thống Định vị Hình ảnh (Visual Positioning System - VPS). Khác biệt hoàn toàn với hệ thống định vị toàn cầu GPS truyền thống vốn hoạt động dựa trên tín hiệu vệ tinh, VPS sử dụng trực tiếp hình ảnh môi trường xung quanh để xác định tọa độ. Bằng việc phân tích các đặc điểm kiến trúc của tòa nhà, biển báo giao thông hay các địa danh lân cận lọt vào tầm nhìn của camera, công nghệ của Niantic có thể cung cấp vị trí với sai số chỉ tính bằng vài centimet. Ông John Hanke, Giám đốc Điều hành của Niantic Spatial, đã đưa ra một so sánh đầy thú vị: Việc tính toán để một chú Pikachu ảo chạy nhảy chân thực trên vỉa hè và việc hướng dẫn một robot giao hàng di chuyển an toàn tránh chướng ngại vật thực chất chỉ là hai mặt của cùng một bài toán trí tuệ nhân tạo về nhận thức không gian 3D.

Kho báu dữ liệu từ những "Nghiên cứu thực địa" vô tình​

Sức mạnh thực sự của hệ thống VPS nằm ở chất lượng và độ đa dạng của nguồn dữ liệu thô. Trong suốt quá trình trải nghiệm game, người chơi liên tục phải di chuyển đến các địa điểm cụ thể (PokéStop hay Gym) và hướng camera điện thoại theo vô số góc độ khác nhau. Đặc biệt vào năm 2020, Niantic đã tung ra tính năng "Nghiên cứu thực địa" (Field Research), trực tiếp khuyến khích người dùng sử dụng camera quét các bức tượng, công trình kiến trúc hay địa danh ngoài đời thực để đổi lấy các vật phẩm phần thưởng trong game.

Chính những thao tác tưởng chừng vô hại này đã giúp Niantic thu thập được dữ liệu hình ảnh của cùng một địa điểm từ hàng nghìn góc nhìn khác nhau, trải dài qua nhiều điều kiện ánh sáng, thời tiết và độ cao. Nhờ thuật toán đối chiếu, hệ thống máy chủ có thể tái tạo lại không gian vật lý đó dưới dạng một mô hình 3D có độ chi tiết đáng kinh ngạc. Với việc từng đạt đỉnh 230 triệu người dùng hoạt động hàng tháng vào năm 2016 và vẫn duy trì khoảng 50 triệu người chơi thường xuyên ở thời điểm hiện tại, Niantic đã nắm trong tay một bộ dữ liệu không gian (spatial data) phủ sóng hầu hết mọi ngóc ngách tại các siêu đô thị trên toàn cầu.

Lời giải cho bài toán "hẻm đô thị" và tương lai của bản đồ sống​

Sự can thiệp của công nghệ VPS mang ý nghĩa sống còn đối với ngành công nghiệp robot giao hàng chặng cuối (last-mile delivery). Ông Brian McClendon, Giám đốc công nghệ của Niantic Spatial, chỉ ra một thực tế rằng hệ thống GPS thường xuyên bị tê liệt hoặc sai lệch hàng chục mét khi đi vào các khu vực "hẻm đô thị" (urban canyons) – nơi các tòa nhà cao tầng bằng bê tông cốt thép san sát nhau gây nhiễu và phản xạ tín hiệu vệ tinh. Đối với một robot tự hành, sai số này có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như đi nhầm phố, dừng sai địa chỉ hoặc mất khả năng nhận diện vạch kẻ đường. Sự kết hợp giữa thuật toán VPS và hệ thống bốn camera góc rộng gắn quanh thân robot của Coco Robotics được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để điểm mù này.

Tham vọng của Niantic không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ robot giao hàng. Ở tầm nhìn dài hạn, hãng công nghệ này đang hướng tới việc xây dựng một "bản đồ sống" (living map) của toàn thế giới. Bản đồ kỹ thuật số này sẽ liên tục được cập nhật theo thời gian thực nhờ luồng dữ liệu mới không ngừng đổ về từ điện thoại của người chơi game và chính từ hệ thống camera của các robot Coco đang lưu thông trên đường phố. Mô hình thu thập dữ liệu cộng đồng (crowdsourcing) này gợi nhớ đến cách mà Google từng sử dụng các bài kiểm tra mã xác thực (CAPTCHA) yêu cầu người dùng chọn hình ảnh xe đạp hay đèn giao thông để ngầm huấn luyện các mô hình thị giác AI.

Nếu kế hoạch của Niantic thành công rực rỡ, lịch sử sẽ ghi nhận Pokémon Go không chỉ là một trong những tựa game di động thành công nhất mọi thời đại, mà còn là một dự án lập bản đồ không gian quy mô lớn nhất từng được thực hiện bởi chính nhân loại. Những bước chân lang thang vô định săn tìm quái thú ảo của hàng trăm triệu người một thập kỷ trước, giờ đây chính là ánh sáng dẫn đường giúp các cỗ máy tự hành tìm đúng địa chỉ giao hàng chỉ trong tích tắc.