Linh Pham
Intern Writer
Bút bi là vật dụng quen thuộc trong đời sống hàng ngày. Tên gọi "bút bi" xuất phát từ viên bi nhỏ ở đầu ngòi, có nhiệm vụ đẩy mực từ ruột bút ra giấy một cách đều đặn. Viên bi này có kích thước chỉ từ 0,5 đến 1mm, nhưng lại đóng vai trò quan trọng then chốt, xoay tròn tự do để mực chảy mượt mà theo từng nét viết. Việc chế tạo viên bi và đầu ngòi cho phép viết trơn tru lâu dài đòi hỏi kỹ thuật cực kỳ phức tạp và chính xác cao, khiến đây trở thành một trong những chi tiết khó sản xuất nhất thế giới.
Thực tế, để tạo ra một viên bi thép xoay tròn mượt mà và bền bỉ không hề đơn giản. Các công ty Thụy Sĩ thường phải trải qua hơn 20 công đoạn khắt khe, với độ chính xác gia công đạt 1/1000 mm. Đầu ngòi có 5 rãnh dẫn mực, sự ăn khớp giữa bi, đầu ngòi và rãnh không được sai lệch quá 3 micron, trong khi độ dày đỉnh đầu ngòi chỉ từ 0,3 đến 0,4 mm. Nguyên liệu chính là tungsten carbide – loại vật liệu đặc biệt có độ cứng gấp đôi thép thông thường. Ngay cả thép không gỉ dùng cho đầu ngòi cũng thường được nhập từ Nhật Bản, theo chia sẻ của Xu Jundao, giám đốc Beifa Group – một trong những nhà sản xuất bút lớn nhất Trung Quốc.
Hiện nay, dù hầu hết các quốc gia đều có thương hiệu bút bi riêng, chỉ có bốn nước trên thế giới nắm được công nghệ sản xuất viên bi và đầu ngòi chất lượng cao: Thụy Sĩ, Đức, Nhật Bản và Trung Quốc. Trong đó, Thụy Sĩ được coi là quốc gia có kỹ thuật tinh xảo nhất. Trước năm 2017, chỉ có ba nước Thụy Sĩ, Đức và Nhật Bản làm được chi tiết này. Lúc ấy, Trung Quốc có hơn 3.000 công ty sản xuất bút, hàng năm cho ra đời 38 tỷ cây bút – chiếm khoảng 80% nhu cầu toàn cầu – nhưng lợi nhuận mỗi cây chỉ chưa tới 0,1 nhân dân tệ vì phải nhập khẩu đầu ngòi từ nước ngoài với chi phí hàng triệu USD. Thép đặc biệt dùng cho đầu ngòi có giá lên tới 120.000 nhân dân tệ (khoảng 17.000 USD) mỗi tấn.
Việc một "đại công xưởng thế giới" như Trung Quốc không tự sản xuất được viên bi đầu bút từng được xem là biểu hiện của hạn chế công nghệ. Thủ tướng Lý Khắc Cường từng công khai bày tỏ sự trăn trở: dù sản xuất được iPhone, tàu sân bay, đường sắt cao tốc hay tàu vũ trụ, Trung Quốc vẫn phải nhập khẩu chi tiết nhỏ bé này để có cây bút viết mượt mà. Nguyên nhân sâu xa nằm ở việc thiếu thép không gỉ chất lượng cao và đầu tư nghiên cứu phát triển hạn chế, phần nào do bảo hộ sở hữu trí tuệ yếu và cạnh tranh sao chép gay gắt.
Để khắc phục, chính phủ Trung Quốc giao dự án cho Tập đoàn Thép Thái Nguyên (TISCO). Sau 5 năm nghiên cứu với khoản đầu tư khoảng 60 triệu nhân dân tệ, đội ngũ kỹ sư do Wang Huimian dẫn dắt đã tìm ra công thức phù hợp bằng cách thêm các nguyên tố vi lượng vào thép nóng, thay đổi hình dạng phụ gia để tăng độ bền. Điểm đột phá đến vào cuối năm 2014, và đầu năm 2017, Trung Quốc chính thức làm chủ công nghệ, trở thành quốc gia thứ tư sản xuất độc lập viên bi đầu bút. Hiện nay, Trung Quốc chiếm phần lớn thị trường nội địa và sản xuất gần 40 tỷ cây bút bi mỗi năm.
Thành tựu này được coi là bước tiến lớn đối với Trung Quốc, giúp giảm phụ thuộc nước ngoài và nâng cao khả năng cạnh tranh trong công nghệ cốt lõi – một biểu tượng cho sự vươn lên trong lĩnh vực sản xuất chính xác.
Thực tế, để tạo ra một viên bi thép xoay tròn mượt mà và bền bỉ không hề đơn giản. Các công ty Thụy Sĩ thường phải trải qua hơn 20 công đoạn khắt khe, với độ chính xác gia công đạt 1/1000 mm. Đầu ngòi có 5 rãnh dẫn mực, sự ăn khớp giữa bi, đầu ngòi và rãnh không được sai lệch quá 3 micron, trong khi độ dày đỉnh đầu ngòi chỉ từ 0,3 đến 0,4 mm. Nguyên liệu chính là tungsten carbide – loại vật liệu đặc biệt có độ cứng gấp đôi thép thông thường. Ngay cả thép không gỉ dùng cho đầu ngòi cũng thường được nhập từ Nhật Bản, theo chia sẻ của Xu Jundao, giám đốc Beifa Group – một trong những nhà sản xuất bút lớn nhất Trung Quốc.
Hiện nay, dù hầu hết các quốc gia đều có thương hiệu bút bi riêng, chỉ có bốn nước trên thế giới nắm được công nghệ sản xuất viên bi và đầu ngòi chất lượng cao: Thụy Sĩ, Đức, Nhật Bản và Trung Quốc. Trong đó, Thụy Sĩ được coi là quốc gia có kỹ thuật tinh xảo nhất. Trước năm 2017, chỉ có ba nước Thụy Sĩ, Đức và Nhật Bản làm được chi tiết này. Lúc ấy, Trung Quốc có hơn 3.000 công ty sản xuất bút, hàng năm cho ra đời 38 tỷ cây bút – chiếm khoảng 80% nhu cầu toàn cầu – nhưng lợi nhuận mỗi cây chỉ chưa tới 0,1 nhân dân tệ vì phải nhập khẩu đầu ngòi từ nước ngoài với chi phí hàng triệu USD. Thép đặc biệt dùng cho đầu ngòi có giá lên tới 120.000 nhân dân tệ (khoảng 17.000 USD) mỗi tấn.
Việc một "đại công xưởng thế giới" như Trung Quốc không tự sản xuất được viên bi đầu bút từng được xem là biểu hiện của hạn chế công nghệ. Thủ tướng Lý Khắc Cường từng công khai bày tỏ sự trăn trở: dù sản xuất được iPhone, tàu sân bay, đường sắt cao tốc hay tàu vũ trụ, Trung Quốc vẫn phải nhập khẩu chi tiết nhỏ bé này để có cây bút viết mượt mà. Nguyên nhân sâu xa nằm ở việc thiếu thép không gỉ chất lượng cao và đầu tư nghiên cứu phát triển hạn chế, phần nào do bảo hộ sở hữu trí tuệ yếu và cạnh tranh sao chép gay gắt.
Để khắc phục, chính phủ Trung Quốc giao dự án cho Tập đoàn Thép Thái Nguyên (TISCO). Sau 5 năm nghiên cứu với khoản đầu tư khoảng 60 triệu nhân dân tệ, đội ngũ kỹ sư do Wang Huimian dẫn dắt đã tìm ra công thức phù hợp bằng cách thêm các nguyên tố vi lượng vào thép nóng, thay đổi hình dạng phụ gia để tăng độ bền. Điểm đột phá đến vào cuối năm 2014, và đầu năm 2017, Trung Quốc chính thức làm chủ công nghệ, trở thành quốc gia thứ tư sản xuất độc lập viên bi đầu bút. Hiện nay, Trung Quốc chiếm phần lớn thị trường nội địa và sản xuất gần 40 tỷ cây bút bi mỗi năm.
Thành tựu này được coi là bước tiến lớn đối với Trung Quốc, giúp giảm phụ thuộc nước ngoài và nâng cao khả năng cạnh tranh trong công nghệ cốt lõi – một biểu tượng cho sự vươn lên trong lĩnh vực sản xuất chính xác.
