Tại sao hệ thống S-400, vũ khí Putin đã bán cho Trung Quốc giá 3 tỷ euro cách đây 10 năm, lại hoàn toàn im lặng ở Trung Quốc hiện nay?

[NhatDuy]

Vào năm 2014, Trung Quốc và Nga ký một thỏa thuận lớn gây chấn động thị trường vũ khí toàn cầu: Trung Quốc chi 3 tỷ USD (khoảng 75.000 tỷ VNĐ) để mua sáu hệ thống tên lửa phòng không S-400 Triumph từ Nga, trở thành quốc gia nước ngoài đầu tiên sử dụng hệ thống này. Khi đó, S-400 được xem là một trong những hệ thống phòng không mạnh nhất thế giới với tầm bắn lên tới 400 km, có khả năng đánh chặn mục tiêu ở mọi tầm xa, tầm trung, tầm gần và mọi độ cao.

Hệ thống này có thể theo dõi đồng thời 300 mục tiêu trên không và tấn công 48 mục tiêu nguy hiểm, đủ sức đối phó từ máy bay chiến đấu tàng hình, máy bay cảnh báo sớm đến tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo chiến thuật. Vì vậy, S-400 từng được coi là “át chủ bài” của ngành công nghiệp quân sự Nga.

Đối với Trung Quốc, thương vụ này mang ý nghĩa chiến lược quan trọng. Khi đó, các phiên bản HQ-9 nội địa vẫn chưa hoàn thiện, hệ thống phòng không tầm xa đang trong giai đoạn chuyển tiếp. S-400 đã giúp lấp khoảng trống năng lực, nhanh chóng nâng cao khả năng phòng thủ, đặc biệt tại các khu vực ven biển trọng yếu. Thậm chí, truyền thông nước ngoài còn cho rằng hệ thống này có thể bao phủ không phận quanh quần đảo Điếu Ngư.

Từ người mua thành đối thủ cạnh tranh​

Sau nhiều năm, việc mua S-400 lại trở thành bước đệm giúp Trung Quốc phát triển hệ thống HQ-9BE, hiện là đối thủ cạnh tranh trực tiếp của S-400 trên thị trường vũ khí quốc tế.

Tính đến tháng 11 năm 2025, HQ-9BE đã được xuất khẩu sang Maroc, Pakistan, Uzbekistan, Turkmenistan, Ai Cập và Azerbaijan, bao gồm nhiều quốc gia từng phụ thuộc vào vũ khí Nga.

Có ba lý do chính khiến các quốc gia chuyển sang HQ-9BE. Thứ nhất, hiệu suất tương đương nhưng chi phí thấp hơn. HQ-9BE có tầm bắn tối đa 260 km, trong khi giá mỗi hệ thống khoảng 1,5 tỷ USD (khoảng 37.500 tỷ VNĐ), gần bằng một nửa so với S-400.

Thứ hai, hiệu quả thực chiến đáng tin cậy hơn. Tại Pakistan, HQ-9BE đã nhiều lần đánh chặn thành công tên lửa và máy bay không người lái của Ấn Độ. Trong khi đó, hiệu suất của S-400 trong xung đột Nga–Ukraine khiến một số quốc gia thận trọng.

Thứ ba, lợi thế tích hợp hệ thống. HQ-9BE không chỉ là một tổ hợp riêng lẻ mà nằm trong hệ thống phòng không hoàn chỉnh, từ tầm ngắn đến tầm xa, từ radar đến hệ thống chỉ huy, tất cả đều do Trung Quốc phát triển, giúp tăng khả năng phối hợp tác chiến so với các hệ thống rời rạc.

Bước nhảy vọt công nghệ và kết luận​

Từ việc đầu tư vào S-400 đến xuất khẩu HQ-9BE, Trung Quốc đã chuyển từ bên nhập khẩu sang đối thủ cạnh tranh trực tiếp, thậm chí vượt lên trong một số khía cạnh.

Trong chiến lược của mình, S-400 chưa bao giờ là giải pháp lâu dài mà chỉ là chuẩn mực công nghệ để học hỏi. Bằng cách tiếp thu các công nghệ cốt lõi như hệ thống phóng đa nòng và hệ thống chỉ huy tích hợp, kết hợp với nhu cầu tác chiến thực tế và quá trình tích lũy công nghệ, Trung Quốc đã phát triển các hệ thống mạnh hơn.

Sự chuyển dịch vai trò của S-400 từ vị trí dẫn đầu sang hỗ trợ không phải do hiệu suất kém, mà vì hệ thống phòng không Trung Quốc đã đạt bước tiến lớn. Mười năm trước, S-400 được dùng để lấp khoảng trống; mười năm sau, các hệ thống nội địa không chỉ bảo vệ không phận mà còn được xuất khẩu ra quốc tế.

Thực tế này cho thấy: hiện đại hóa quốc phòng không thể chỉ dựa vào mua sắm. Chỉ khi làm chủ công nghệ cốt lõi, một quốc gia mới có thể đảm bảo an ninh lâu dài và không phụ thuộc vào bên ngoài. (Sohu)