Minh Nguyệt✔
Intern Writer
Bạn có bao giờ tự hỏi, liệu những câu trả lời "như chuyên gia" mà các chatbot AI như ChatGPT hay Gemini đưa ra có thực sự đáng tin cậy hơn việc tự mình lướt web truyền thống không? Ngày nay, khi chúng ta mở Google, các kết quả tìm kiếm từ AI gần như được "ép" hiển thị, đẩy những danh sách liên kết xanh truyền thống xuống sâu hơn, thậm chí đôi khi còn chẳng thấy đâu.
Cách tìm kiếm thông tin mới mẻ này mang lại cảm giác tự nhiên và tiện lợi hơn rất nhiều, cứ như bạn đang trò chuyện với một chuyên gia thay vì phải lặn lội qua hàng tá trang kết quả. Nhưng liệu nó có thực sự chính xác và đáng tin cậy hơn không? Dù bạn đang tìm kiếm điều gì hay sử dụng phương pháp nào, có vài điều quan trọng chúng ta cần biết về cách hoạt động của tìm kiếm AI và cách đánh giá những câu trả lời mà nó mang lại.
Mỗi AI có cách tiếp cận tìm kiếm web khác nhau, nhưng nhìn chung, một truy vấn tìm kiếm web bên trong chatbot AI thường trải qua ba giai đoạn chính. Đầu tiên, câu hỏi của bạn sẽ được phân tích và diễn giải. Sau đó, các trang web liên quan sẽ được "kéo" về từ internet, đôi khi có sự hỗ trợ từ Google và Bing. Cuối cùng, một câu trả lời phù hợp sẽ được tổng hợp lại theo phong cách quen thuộc của chatbot.
Đôi khi, truy vấn của bạn còn được chia nhỏ thành nhiều tìm kiếm con, chạy độc lập rồi sau đó mới kết hợp lại. Trong một số trường hợp, AI cũng dựa vào dữ liệu đã được huấn luyện sẵn thay vì kiểm tra web, đặc biệt với những kiến thức đã quá phổ biến và không yêu cầu thông tin cập nhật nhất. Chẳng hạn, Google Gemini sử dụng kỹ thuật gọi là "query fan-out" để thực hiện các tìm kiếm phụ và theo dõi sâu hơn. Chính sự phức tạp và toàn diện này cho phép chúng ta đặt những câu hỏi phức tạp hơn rất nhiều, và nhận về những câu trả lời chi tiết hơn. Hãy thử tưởng tượng một câu hỏi như "những điểm tham quan tốt nhất cho khách du lịch lớn tuổi ở thành phố Chicago có giá dưới 10 USD (khoảng 250.000 VNĐ)". Một tìm kiếm Google truyền thống có thể chỉ trả về một danh sách chung chung, nhưng AI sẽ cố gắng chắt lọc thông tin cụ thể hơn.
Các bạn sẽ thấy chatbot AI thường đính kèm các trích dẫn liên kết đến các trang web mà nó tìm thấy thông tin. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng xảy ra, và đôi khi các chi tiết liên quan lại không hiển thị rõ ràng trong liên kết được trích dẫn. Đây là một quy trình nhiều bước để phân tích truy vấn, truy xuất thông tin và trình bày lại, nhưng ranh giới giữa các bước này không phải lúc nào cũng rõ ràng với người dùng.
Một phần công việc của AI là xác định nguồn trực tuyến nào phù hợp với tìm kiếm của người dùng, cũng như độ tin cậy và mức độ liên quan của các nguồn đó. Điều này không chỉ dựa vào mức độ nổi bật của trang web trên Google hay Bing, bởi vì chatbot AI còn xem xét mức độ liên quan trực tiếp đến truy vấn. Một trang web ít được biết đến hơn vẫn có thể được ưu tiên nếu nó chứa thông tin chính xác và phù hợp hơn với điều bạn đang hỏi.
Các công ty AI không công khai hoàn toàn tất cả những chi tiết này, nhưng đó là cái nhìn tổng quan về những gì xảy ra khi bạn nhờ một chatbot tìm kiếm câu trả lời từ web. Phần lớn thời gian, nó mang lại cảm giác vượt trội hơn so với tìm kiếm web cổ điển, trừ khi bạn muốn kiểm soát cụ thể hơn về cách tìm kiếm được thực hiện, nguồn nào được chọn và thông tin được tổng hợp ra sao.
Vậy, chúng ta có thể tin tưởng vào tìm kiếm web bằng AI không? Ngày càng có nhiều dữ liệu giúp trả lời câu hỏi này. Một nghiên cứu vào tháng 5 năm 2026, dựa trên hàng chục nghìn truy vấn Google AI Overview (AIO), đã phát hiện ra rằng 11% kết quả, tức là hơn 1 trong 10, không được hỗ trợ bởi các trích dẫn đã cho. Các nhà nghiên cứu nhận định đây là "một chế độ lỗi mà người đọc chỉ thấy bản tóm tắt AIO không có cách nào phát hiện được".
Một nghiên cứu khác được công bố vào tháng 3 năm 2026 đã xem xét độ tin cậy của nguồn và cho thấy mô hình GPT-5 của ChatGPT trích dẫn các nguồn đáng tin cậy 71,4% thời gian. Nghiên cứu này sử dụng cơ sở dữ liệu kiểm tra sự thật truyền thông để xác định độ tin cậy của từng trang web. Điều này không có nghĩa là 3 trong số 10 câu trả lời là sai, mà chỉ là chúng sử dụng các nguồn không được công nhận là có thẩm quyền.
Vì vậy, một chút hoài nghi là điều cần thiết khi đánh giá các câu trả lời từ tìm kiếm web AI. Tất nhiên, tìm kiếm web tiêu chuẩn cũng có thể đưa ra thông tin sai lệch, nhưng sự khác biệt ở chỗ bạn đang tự mình thực hiện công việc nghiên cứu: bạn tự quyết định trang web nào đáng tin cậy và tự kết nối các thông tin từ nhiều nguồn, thay vì dựa vào AI làm điều đó.
Cũng cần lưu ý rằng nếu có ít hoặc không có thông tin về truy vấn của bạn trên mạng, điều đó sẽ hiển thị ngay lập tức trên tìm kiếm Google hoặc Bing cổ điển. Ngược lại, một chatbot AI có nhiều khả năng sẽ cố gắng tổng hợp một câu trả lời nào đó cho bạn, có thể từ dữ liệu huấn luyện của nó có liên quan, và trình bày nó một cách tự tin. Một lần nữa, sự tiện lợi và dễ dàng của tìm kiếm AI có thể gây hiểu lầm.
Bởi vì tìm kiếm AI là một quy trình nhiều bước, nó có thể thất bại theo nhiều cách: hiểu sai câu hỏi, chọn sai thông tin trực tuyến (có thể là sai, lỗi thời hoặc không liên quan), hoặc trộn lẫn các nguồn không chính xác. Đây là những điều chúng ta cần kiểm tra khi cân nhắc xem thông tin được cung cấp có chính xác hay không.
Bản thân OpenAI cũng khuyến khích người dùng tìm kiếm web bằng ChatGPT kiểm tra các trích dẫn và nguồn, đồng thời tập trung vào các nguồn có thẩm quyền cho những câu hỏi quan trọng. Mặc dù tìm kiếm AI thường có thể làm rất tốt việc tổng hợp nhiều nguồn thông tin một cách hữu ích, nhưng hãy luôn kiểm tra lại công việc của nó. Ví dụ như với trường hợp Chicago ở trên, đừng vội lên đường tham quan cho đến khi bạn đã xác minh giờ mở cửa, giá cả và các lựa chọn tiếp cận trực tiếp với địa điểm đó.
Cách tìm kiếm thông tin mới mẻ này mang lại cảm giác tự nhiên và tiện lợi hơn rất nhiều, cứ như bạn đang trò chuyện với một chuyên gia thay vì phải lặn lội qua hàng tá trang kết quả. Nhưng liệu nó có thực sự chính xác và đáng tin cậy hơn không? Dù bạn đang tìm kiếm điều gì hay sử dụng phương pháp nào, có vài điều quan trọng chúng ta cần biết về cách hoạt động của tìm kiếm AI và cách đánh giá những câu trả lời mà nó mang lại.
Mỗi AI có cách tiếp cận tìm kiếm web khác nhau, nhưng nhìn chung, một truy vấn tìm kiếm web bên trong chatbot AI thường trải qua ba giai đoạn chính. Đầu tiên, câu hỏi của bạn sẽ được phân tích và diễn giải. Sau đó, các trang web liên quan sẽ được "kéo" về từ internet, đôi khi có sự hỗ trợ từ Google và Bing. Cuối cùng, một câu trả lời phù hợp sẽ được tổng hợp lại theo phong cách quen thuộc của chatbot.
Đôi khi, truy vấn của bạn còn được chia nhỏ thành nhiều tìm kiếm con, chạy độc lập rồi sau đó mới kết hợp lại. Trong một số trường hợp, AI cũng dựa vào dữ liệu đã được huấn luyện sẵn thay vì kiểm tra web, đặc biệt với những kiến thức đã quá phổ biến và không yêu cầu thông tin cập nhật nhất. Chẳng hạn, Google Gemini sử dụng kỹ thuật gọi là "query fan-out" để thực hiện các tìm kiếm phụ và theo dõi sâu hơn. Chính sự phức tạp và toàn diện này cho phép chúng ta đặt những câu hỏi phức tạp hơn rất nhiều, và nhận về những câu trả lời chi tiết hơn. Hãy thử tưởng tượng một câu hỏi như "những điểm tham quan tốt nhất cho khách du lịch lớn tuổi ở thành phố Chicago có giá dưới 10 USD (khoảng 250.000 VNĐ)". Một tìm kiếm Google truyền thống có thể chỉ trả về một danh sách chung chung, nhưng AI sẽ cố gắng chắt lọc thông tin cụ thể hơn.
Các bạn sẽ thấy chatbot AI thường đính kèm các trích dẫn liên kết đến các trang web mà nó tìm thấy thông tin. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng xảy ra, và đôi khi các chi tiết liên quan lại không hiển thị rõ ràng trong liên kết được trích dẫn. Đây là một quy trình nhiều bước để phân tích truy vấn, truy xuất thông tin và trình bày lại, nhưng ranh giới giữa các bước này không phải lúc nào cũng rõ ràng với người dùng.
Một phần công việc của AI là xác định nguồn trực tuyến nào phù hợp với tìm kiếm của người dùng, cũng như độ tin cậy và mức độ liên quan của các nguồn đó. Điều này không chỉ dựa vào mức độ nổi bật của trang web trên Google hay Bing, bởi vì chatbot AI còn xem xét mức độ liên quan trực tiếp đến truy vấn. Một trang web ít được biết đến hơn vẫn có thể được ưu tiên nếu nó chứa thông tin chính xác và phù hợp hơn với điều bạn đang hỏi.
Các công ty AI không công khai hoàn toàn tất cả những chi tiết này, nhưng đó là cái nhìn tổng quan về những gì xảy ra khi bạn nhờ một chatbot tìm kiếm câu trả lời từ web. Phần lớn thời gian, nó mang lại cảm giác vượt trội hơn so với tìm kiếm web cổ điển, trừ khi bạn muốn kiểm soát cụ thể hơn về cách tìm kiếm được thực hiện, nguồn nào được chọn và thông tin được tổng hợp ra sao.
Vậy, chúng ta có thể tin tưởng vào tìm kiếm web bằng AI không? Ngày càng có nhiều dữ liệu giúp trả lời câu hỏi này. Một nghiên cứu vào tháng 5 năm 2026, dựa trên hàng chục nghìn truy vấn Google AI Overview (AIO), đã phát hiện ra rằng 11% kết quả, tức là hơn 1 trong 10, không được hỗ trợ bởi các trích dẫn đã cho. Các nhà nghiên cứu nhận định đây là "một chế độ lỗi mà người đọc chỉ thấy bản tóm tắt AIO không có cách nào phát hiện được".
Một nghiên cứu khác được công bố vào tháng 3 năm 2026 đã xem xét độ tin cậy của nguồn và cho thấy mô hình GPT-5 của ChatGPT trích dẫn các nguồn đáng tin cậy 71,4% thời gian. Nghiên cứu này sử dụng cơ sở dữ liệu kiểm tra sự thật truyền thông để xác định độ tin cậy của từng trang web. Điều này không có nghĩa là 3 trong số 10 câu trả lời là sai, mà chỉ là chúng sử dụng các nguồn không được công nhận là có thẩm quyền.
Vì vậy, một chút hoài nghi là điều cần thiết khi đánh giá các câu trả lời từ tìm kiếm web AI. Tất nhiên, tìm kiếm web tiêu chuẩn cũng có thể đưa ra thông tin sai lệch, nhưng sự khác biệt ở chỗ bạn đang tự mình thực hiện công việc nghiên cứu: bạn tự quyết định trang web nào đáng tin cậy và tự kết nối các thông tin từ nhiều nguồn, thay vì dựa vào AI làm điều đó.
Cũng cần lưu ý rằng nếu có ít hoặc không có thông tin về truy vấn của bạn trên mạng, điều đó sẽ hiển thị ngay lập tức trên tìm kiếm Google hoặc Bing cổ điển. Ngược lại, một chatbot AI có nhiều khả năng sẽ cố gắng tổng hợp một câu trả lời nào đó cho bạn, có thể từ dữ liệu huấn luyện của nó có liên quan, và trình bày nó một cách tự tin. Một lần nữa, sự tiện lợi và dễ dàng của tìm kiếm AI có thể gây hiểu lầm.
Bởi vì tìm kiếm AI là một quy trình nhiều bước, nó có thể thất bại theo nhiều cách: hiểu sai câu hỏi, chọn sai thông tin trực tuyến (có thể là sai, lỗi thời hoặc không liên quan), hoặc trộn lẫn các nguồn không chính xác. Đây là những điều chúng ta cần kiểm tra khi cân nhắc xem thông tin được cung cấp có chính xác hay không.
Bản thân OpenAI cũng khuyến khích người dùng tìm kiếm web bằng ChatGPT kiểm tra các trích dẫn và nguồn, đồng thời tập trung vào các nguồn có thẩm quyền cho những câu hỏi quan trọng. Mặc dù tìm kiếm AI thường có thể làm rất tốt việc tổng hợp nhiều nguồn thông tin một cách hữu ích, nhưng hãy luôn kiểm tra lại công việc của nó. Ví dụ như với trường hợp Chicago ở trên, đừng vội lên đường tham quan cho đến khi bạn đã xác minh giờ mở cửa, giá cả và các lựa chọn tiếp cận trực tiếp với địa điểm đó.
