Những người sống sót sau vụ nổ hạt nhân Chernobyl không di truyền đột biến có hại cho đời sau

VNR Content

25/04/2021

Hai nghiên cứu mới nhất vừa được công bố đã làm rõ những hậu quả sau thảm họa hạt nhân Chernobyl 30 năm trước. Một nghiên cứu lý giải vì sao những người sống sót có nguy cơ bị ung thư tuyến giáp cao hơn, và nghiên cứu còn lại phát hiện những bằng chứng cho thấy những người sống sót sau thảm họa hạt nhân này dường như không truyền lại những đột biến có hại cho thế hệ sau.

Cho đến nay, vụ nổ nhà máy điện hạt nhân Chernobyl gần thị trấn Pripyat (nay thuộc Ukraine) năm 1986 vẫn được xem là một trong số những tai nạn hạt nhân nghiêm trọng nhất. Từ những sai sót trong đợt kiểm tra an toàn đã dẫn đến hai vụ nổ lớn làm vỡ lõi của lò phản ứng số 4 và phá hủy một phần tường bao của nhà máy. Vụ nổ đã tạo ra những đám cháy lớn và một lượng lớn bụi phóng xạ bị rò rỉ ra môi trường và không khí.

Quang cảnh một lớp học bỏ hoang ở thị trấn ma Pripyat gần khu hạt nhân Chernobyl, ảnh chụp vào ngày 26/5/2003 ;(Ảnh: Sergey Supinski/AFP)

Đám cháy đã làm 2 người tử vong tại chỗ, trong khi đó, mức độ ô nhiễm phóng xạ nghiêm trọng đến mức khiến 28 công nhân nhà máy và lính cứu hỏa tử vong trong vòng vài tháng sau vụ nổ. Có hơn 100 người bị phơi nhiễm phóng xạ cấp tính và ước tính có hơn 8 triệu người, bao gồm cả 200 nghìn người phục vụ chiến dịch khử độc sau vụ nổ, đã bị phơi nhiễm lượng phóng xạ cao hơn mức bình thường. Vùng đất xung quanh Chernobyl hiện vẫn ô nhiễm phóng xạ ở mức cao. Gần đây, những vụ cháy rừng gần khu vực này đã làm tăng nguy cơ lượng phóng xạ còn sót lại tiếp tục bị tán phát vào không khí.

Mối liên kết duy nhất giữ vụ nổ và những vấn đề lâu dài về sức khỏe ở những người sống gần Chernobyl là căn bệnh ung thư tuyến giáp, đặc biệt là ở trẻ em. Từ năm 1991 đến năm 2015, xung quanh khu vực này ghi nhận có khoảng 200 nghìn bệnh nhân ung thư tuyến giáp, họ đều là những người dưới 18 tuổi ở thời điểm xảy ra thảm họa hạt nhân. Sau đó, một nghiên cứu năm 2018 được tài trợ bởi Mỹ đã ước tính rằng cứ bốn bệnh nhân nói trên "có thể" có một ca do phơi nhiễm phóng xạ.

Những nghiên cứu mới nhất đã xem xét về những khía cạnh khác nhau cũng như tác hại tiềm ẩn của vụ nổ hạt nhân này. Cả hai nghiên cứu đều được đăng tải trên Tạp chí Science hôm thứ 5 vừa qua.

Nghiên cứu thứ nhất đã phân tích dựa trên 400 người sống sót sau vụ nổ tại Ukraine dường như đã mắc ung thư tuyến giáp do phơi nhiễm phóng xạ từ khi còn bé cho đến khi trưởng thành, và so sánh họ với những bệnh nhân ung thư ở những nơi khác không chịu ảnh hưởng từ vụ nổ. Thông qua những mẫu máu và khối u, các nhà nghiên cứu đã phân tích trình tự gen của những bệnh nhân này. Họ cũng đo mức độ biểu hiện gen và những thay đổi có thể xảy ra đối với biểu hiện gen có thể liên quan đến phóng xạ, quá trình này còn được biết đến với cái tên "ngoại di truyền học" hay "di truyền học biểu sinh" ở người.

Cuối cùng, các nhà nghiên cứu đã có thể tìm thấy nồng độ phóng xạ có thể dẫn đến sự thay đổi. Nồng độ phơi nhiễm phóng xạ từ vụ nổ cao hơn mức này ở những người trẻ tuổi hơn có liên quan đến sự gia tăng hiện tượng đứt gãy ở cả hai sợi DNA của các khối u phát triển trên người họ. Sự phá vỡ sợi đôi DNA cũng liên quan đến những đột biến có hại được gọi là dung hợp gen, các sợi DNA đứt gãy được nối lại với nhau không chính xác. Tuy nhiên, ung thư tuyến giáp ở những bệnh nhân không liên quan đến phóng xạ phần lớn là do đột biến điểm, chỉ có một sự thay đổi duy nhất trong gen làm phát triển các khối u. Những phát hiện này có thể xem là đặc điểm duy nhất phân biệt ung thư do nhiễm phóng xạ, phương pháp này có thể sẽ giúp các bác sĩ có thể phân loại với các nguyên nhân gây ung thư khác.

Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl sau vụ nổ (Ảnh: European Bank for Reconstruction and Development/Flickr)

Trong khi đó, nghiên cứu thứ hai phân tích gen của những đứa trẻ được sinh ra bởi những người sống sót sau vụ nổ hạt nhân tại Chernobyl. Họ tập trung tìm kiếm đột biến de novo hay đột biến di truyền, những đột biến này có thể phát sinh trong tinh trùng hoặc trứng của bố mẹ và di truyền lại cho con cái. Nhưng khi so sánh gen của những đứa trẻ này với con của bệnh nhân mắc ung thư tuyến giáp không do phơi nhiễm phóng xạ, các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng con cái của những người sống sót không có sự gia tăng đột biến de novo.

Theo các tác giả, phát hiện này là một lời giải đáp đối với những người lo ngại về tác động của những thảm họa hạt nhân xảy ra gần đây lên các thế hệ tiếp theo trong tương lai, như vụ nổ nhà máy điện hạt nhân Fukushima tại Nhật Bản năm 2011.

"Chúng tôi cho rằng những kết quả này sẽ giúp người dân Fukushima tại thời điểm xảy ra sự cố năm 2011 yên tâm hơn", tác giả đề tài Stephen Chanock cho biết. "Nồng độ phóng xạ tại Nhật Bản được ghi nhận thấp hơn so với nồng độ tại Chernobyl".

Cả hai nghiên cứu đều cung cấp cho chúng ta cái nhìn rõ hơn và tác động của phóng xạ hạt nhân đến sức khỏe con người.

"Những năm gần đây, công nghệ phân tích trình tự DNA đã giúp chúng ta phần nào lý giải được những câu hỏi quan trọng, trong đó một phần nhờ có các nghiên cứu dịch tễ học được chuẩn bị kỹ càng đã có thể phân tích toàn diện trình tự các bộ gen", ông Chanock nói.

Minh Bảo theo Gizmodo

Thành viên mới đăng