ThanhDat
Intern Writer
Trong nhiều cuộc thảo luận trên mạng xuất hiện quan điểm cho rằng nếu Mỹ tấn công Iran thì chỉ có Israel thực sự tham gia, nhưng nếu xảy ra xung đột với Trung Quốc, Washington có thể tập hợp khoảng 30 quốc gia cùng tham chiến. Danh sách này thường bao gồm nhiều nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines, Australia, Ấn Độ với lập luận rằng đây đều là các đối tác hoặc đồng minh của Mỹ.
Tuy nhiên, cách nhìn này bị cho là đã đánh đồng hai khái niệm hoàn toàn khác nhau, gồm sự tồn tại của các liên minh và khả năng huy động lực lượng trong thời chiến. Một quốc gia có quan hệ đồng minh không đồng nghĩa sẽ trực tiếp đưa quân tham chiến khi xung đột xảy ra.
Cuộc xung đột với Iran được xem như một ví dụ cho thấy hệ thống liên minh do Mỹ dẫn dắt vẫn có thể phát huy hiệu quả trong những cuộc chiến cường độ thấp hoặc trung bình, diễn ra ở khu vực xa lãnh thổ các nước đồng minh. Tuy nhiên, nếu đối đầu với một cường quốc ngay tại khu vực của họ, logic huy động lực lượng sẽ hoàn toàn khác và mỗi quốc gia sẽ ưu tiên lợi ích riêng.
Iran tác động đến châu Âu chủ yếu thông qua vấn đề năng lượng và người tị nạn, trong khi với Mỹ là lợi ích chiến lược tại Trung Đông, còn với Israel đây được xem là vấn đề an ninh sống còn. Do lợi ích của mỗi bên khác nhau nên mức độ sẵn sàng tham gia cũng khác nhau.
Kinh nghiệm từ Iraq, Afghanistan và Syria khiến nhiều nước châu Âu trở nên thận trọng hơn. Việc Tây Ban Nha đóng cửa không phận, Đức giữ khoảng cách với liên minh hay Italy từ chối thiết lập căn cứ được xem là xuất phát từ tính toán lợi ích quốc gia, thay vì thể hiện lập trường chống Mỹ. Theo quan điểm này, các nước châu Âu muốn Điều 5 của NATO chỉ được sử dụng cho mục đích phòng thủ tập thể, thay vì phục vụ các chiến dịch quân sự ở khoảng cách xa.
Khi áp dụng logic đó vào khu vực châu Á - Thái Bình Dương, mức độ phức tạp được cho là còn lớn hơn.
Về mặt cấu trúc, khu vực này có mạng lưới liên kết dày đặc với các hiệp ước song phương giữa Mỹ với Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines và Australia, cùng các cơ chế hợp tác như QUAD, AUKUS và Five Eyes.
Tuy nhiên, sự hiện diện của các liên minh không đồng nghĩa với khả năng triển khai lực lượng khi chiến tranh nổ ra.
Lập luận cho rằng các cam kết liên minh tồn tại theo nhiều cấp độ khác nhau, từ mở căn cứ quân sự, chia sẻ tình báo, hỗ trợ hậu cần, tuần tra chung cho đến triển khai quân trực tiếp. Trong thời bình, nhiều quốc gia sẵn sàng tham gia các hoạt động như tập trận, chia sẻ thông tin hay triển khai khí tài, nhưng khi xung đột giữa các cường quốc xảy ra, mức độ cam kết có thể giảm đáng kể do chi phí và rủi ro tăng mạnh.
Khác với Iran, Trung Quốc được mô tả là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, vừa là trung tâm sản xuất vừa là thị trường tiêu thụ lớn. Ngoài ra, nước này còn được cho là có năng lực hạt nhân, hệ thống phòng thủ khu vực và vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực như đất hiếm, quang điện, pin, đóng tàu và chip.
Theo lập luận này, nếu xảy ra xung đột với Trung Quốc, các nước tham gia sẽ phải đối mặt với ba rủi ro lớn. Thứ nhất là nguy cơ an ninh trực tiếp do năng lực quân sự và hạt nhân. Thứ hai là tác động nghiêm trọng tới chuỗi cung ứng toàn cầu, kéo theo lạm phát và thất nghiệp trong nước. Thứ ba là không quốc gia nào có động lực huy động toàn xã hội như Israel trong cuộc đối đầu với Iran.
Từ đó, mỗi quốc gia sẽ phải tự tính toán lợi ích và chi phí. Nhật Bản được cho là phải cân nhắc tác động đối với các tập đoàn như Toyota và Sony. Hàn Quốc phải tính đến yếu tố an ninh trên bán đảo Triều Tiên. Australia quan tâm tới xuất khẩu quặng sắt, còn Ấn Độ có những tính toán riêng dựa trên kinh nghiệm lịch sử trong quan hệ với Mỹ.
Theo quan điểm này, đây không phải vấn đề về lòng dũng cảm hay sự trung thành mà là bài toán kinh điển của các liên minh quân sự: hoặc bị lôi kéo vào xung đột, hoặc bị đồng minh bỏ rơi. Vì vậy, nhiều nước có xu hướng trì hoãn quyết định, giữ lập trường linh hoạt và hạn chế đưa ra cam kết tuyệt đối.
Trong chính trị quốc tế không tồn tại việc các nước chỉ cần hưởng ứng lời kêu gọi của Mỹ là lập tức tham chiến. Thay vào đó là quá trình đàm phán kéo dài về chia sẻ chi phí, phân bổ lực lượng và lợi ích sau chiến tranh.
Lịch sử cho thấy ngay cả NATO cũng từng phải tranh luận về tỷ lệ đóng góp trong chiến dịch Kosovo hay Chiến tranh vùng Vịnh. Nếu xảy ra xung đột với một cường quốc như Trung Quốc, Mỹ được cho là sẽ phải tiến hành nhiều vòng thương lượng với các đối tác về mức đóng góp quân sự, hậu cần và trách nhiệm của từng nước.
Sau quá trình đó, số quốc gia thực sự sẵn sàng chuyển từ hỗ trợ hậu cần sang triển khai quân trực tiếp có thể ít hơn nhiều so với danh sách ban đầu và phần lớn chỉ đóng vai trò hỗ trợ ở tuyến sau thay vì trở thành mục tiêu đầu tiên.
Từ những phân tích trên, quan điểm được đưa ra là không nên đánh đồng số lượng đồng minh với năng lực huy động trong thời chiến. Điều này có thể đúng trong các cuộc xung đột với những quốc gia có sức mạnh hạn chế, nhưng sẽ khác hoàn toàn khi đối đầu với một cường quốc.
Trong trường hợp đó, nhiều yếu tố như năng lực chuyển đổi công nghiệp, mức độ phụ thuộc chuỗi cung ứng, răn đe hạt nhân, chiều sâu chiến lược và sức chịu đựng chính trị trong nước sẽ quyết định quy mô thực tế của liên minh, thay vì số lượng quốc gia có tên trong các danh sách trên giấy.
Tuy nhiên, cách nhìn này bị cho là đã đánh đồng hai khái niệm hoàn toàn khác nhau, gồm sự tồn tại của các liên minh và khả năng huy động lực lượng trong thời chiến. Một quốc gia có quan hệ đồng minh không đồng nghĩa sẽ trực tiếp đưa quân tham chiến khi xung đột xảy ra.
Cuộc xung đột với Iran được xem như một ví dụ cho thấy hệ thống liên minh do Mỹ dẫn dắt vẫn có thể phát huy hiệu quả trong những cuộc chiến cường độ thấp hoặc trung bình, diễn ra ở khu vực xa lãnh thổ các nước đồng minh. Tuy nhiên, nếu đối đầu với một cường quốc ngay tại khu vực của họ, logic huy động lực lượng sẽ hoàn toàn khác và mỗi quốc gia sẽ ưu tiên lợi ích riêng.
Lợi ích quốc gia quyết định mức độ tham gia của đồng minh
Theo lập luận được đưa ra, việc phần lớn các nước châu Âu không tham gia sâu vào xung đột với Iran không phải vì thay đổi lập trường đối với Mỹ mà bởi chi phí chiến tranh vượt quá lợi ích mà họ có thể nhận được.Iran tác động đến châu Âu chủ yếu thông qua vấn đề năng lượng và người tị nạn, trong khi với Mỹ là lợi ích chiến lược tại Trung Đông, còn với Israel đây được xem là vấn đề an ninh sống còn. Do lợi ích của mỗi bên khác nhau nên mức độ sẵn sàng tham gia cũng khác nhau.
Kinh nghiệm từ Iraq, Afghanistan và Syria khiến nhiều nước châu Âu trở nên thận trọng hơn. Việc Tây Ban Nha đóng cửa không phận, Đức giữ khoảng cách với liên minh hay Italy từ chối thiết lập căn cứ được xem là xuất phát từ tính toán lợi ích quốc gia, thay vì thể hiện lập trường chống Mỹ. Theo quan điểm này, các nước châu Âu muốn Điều 5 của NATO chỉ được sử dụng cho mục đích phòng thủ tập thể, thay vì phục vụ các chiến dịch quân sự ở khoảng cách xa.
Khi áp dụng logic đó vào khu vực châu Á - Thái Bình Dương, mức độ phức tạp được cho là còn lớn hơn.
Về mặt cấu trúc, khu vực này có mạng lưới liên kết dày đặc với các hiệp ước song phương giữa Mỹ với Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines và Australia, cùng các cơ chế hợp tác như QUAD, AUKUS và Five Eyes.
Tuy nhiên, sự hiện diện của các liên minh không đồng nghĩa với khả năng triển khai lực lượng khi chiến tranh nổ ra.
Lập luận cho rằng các cam kết liên minh tồn tại theo nhiều cấp độ khác nhau, từ mở căn cứ quân sự, chia sẻ tình báo, hỗ trợ hậu cần, tuần tra chung cho đến triển khai quân trực tiếp. Trong thời bình, nhiều quốc gia sẵn sàng tham gia các hoạt động như tập trận, chia sẻ thông tin hay triển khai khí tài, nhưng khi xung đột giữa các cường quốc xảy ra, mức độ cam kết có thể giảm đáng kể do chi phí và rủi ro tăng mạnh.
Đối đầu với Trung Quốc là bài toán hoàn toàn khác
Quan điểm trên cho rằng đặc điểm của Trung Quốc khiến việc huy động liên minh trở nên khó khăn hơn nhiều so với Iran.Khác với Iran, Trung Quốc được mô tả là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, vừa là trung tâm sản xuất vừa là thị trường tiêu thụ lớn. Ngoài ra, nước này còn được cho là có năng lực hạt nhân, hệ thống phòng thủ khu vực và vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực như đất hiếm, quang điện, pin, đóng tàu và chip.
Theo lập luận này, nếu xảy ra xung đột với Trung Quốc, các nước tham gia sẽ phải đối mặt với ba rủi ro lớn. Thứ nhất là nguy cơ an ninh trực tiếp do năng lực quân sự và hạt nhân. Thứ hai là tác động nghiêm trọng tới chuỗi cung ứng toàn cầu, kéo theo lạm phát và thất nghiệp trong nước. Thứ ba là không quốc gia nào có động lực huy động toàn xã hội như Israel trong cuộc đối đầu với Iran.
Từ đó, mỗi quốc gia sẽ phải tự tính toán lợi ích và chi phí. Nhật Bản được cho là phải cân nhắc tác động đối với các tập đoàn như Toyota và Sony. Hàn Quốc phải tính đến yếu tố an ninh trên bán đảo Triều Tiên. Australia quan tâm tới xuất khẩu quặng sắt, còn Ấn Độ có những tính toán riêng dựa trên kinh nghiệm lịch sử trong quan hệ với Mỹ.
Theo quan điểm này, đây không phải vấn đề về lòng dũng cảm hay sự trung thành mà là bài toán kinh điển của các liên minh quân sự: hoặc bị lôi kéo vào xung đột, hoặc bị đồng minh bỏ rơi. Vì vậy, nhiều nước có xu hướng trì hoãn quyết định, giữ lập trường linh hoạt và hạn chế đưa ra cam kết tuyệt đối.
Trong chính trị quốc tế không tồn tại việc các nước chỉ cần hưởng ứng lời kêu gọi của Mỹ là lập tức tham chiến. Thay vào đó là quá trình đàm phán kéo dài về chia sẻ chi phí, phân bổ lực lượng và lợi ích sau chiến tranh.
Lịch sử cho thấy ngay cả NATO cũng từng phải tranh luận về tỷ lệ đóng góp trong chiến dịch Kosovo hay Chiến tranh vùng Vịnh. Nếu xảy ra xung đột với một cường quốc như Trung Quốc, Mỹ được cho là sẽ phải tiến hành nhiều vòng thương lượng với các đối tác về mức đóng góp quân sự, hậu cần và trách nhiệm của từng nước.
Sau quá trình đó, số quốc gia thực sự sẵn sàng chuyển từ hỗ trợ hậu cần sang triển khai quân trực tiếp có thể ít hơn nhiều so với danh sách ban đầu và phần lớn chỉ đóng vai trò hỗ trợ ở tuyến sau thay vì trở thành mục tiêu đầu tiên.
Từ những phân tích trên, quan điểm được đưa ra là không nên đánh đồng số lượng đồng minh với năng lực huy động trong thời chiến. Điều này có thể đúng trong các cuộc xung đột với những quốc gia có sức mạnh hạn chế, nhưng sẽ khác hoàn toàn khi đối đầu với một cường quốc.
Trong trường hợp đó, nhiều yếu tố như năng lực chuyển đổi công nghiệp, mức độ phụ thuộc chuỗi cung ứng, răn đe hạt nhân, chiều sâu chiến lược và sức chịu đựng chính trị trong nước sẽ quyết định quy mô thực tế của liên minh, thay vì số lượng quốc gia có tên trong các danh sách trên giấy.
