Đi làm thời nay: Cống hiến hết mình hay "trả bao nhiêu làm bấy nhiêu"?

[Mẫn Nhi]

“Cứ làm tốt rồi công ty sẽ ghi nhận” từng là lời khuyên quen thuộc với nhiều người trẻ khi mới đi làm. Nhưng trong thực tế công sở hiện nay, câu nói ấy có lẽ đúng nhưng chưa đủ.

Cống hiến là điều cần thiết. Không ai có thể phát triển nếu chỉ làm đúng phần việc được giao, không dám nhận thử thách, không muốn va chạm với những nhiệm vụ mới. Nhưng cống hiến một chiều, làm mãi mà không được ghi nhận, không có thêm cơ hội phát triển hay quyền lợi tương xứng, lại rất dễ biến sự nhiệt huyết ban đầu thành mệt mỏi.

Vậy đi làm nên “lăn xả” hết mình, hay phải tỉnh táo tính toán theo hướng “win-win”?

Ảnh minh hoạ AI​

"Cống hiến" cũng là một khoản đầu tư​

Một nhân viên IT tại TP.HCM, hiện giữ vai trò trưởng nhóm trong công ty, cho rằng đi làm cũng giống như một khoản đầu tư. Mỗi ngày, người lao động bỏ ra thời gian, công sức và năng lượng của mình. Đổi lại, họ cần nhận về thu nhập, kinh nghiệm, kỹ năng, cơ hội phát triển hoặc ít nhất là một môi trường đủ tốt để trưởng thành.

Với anh, nếu công việc còn mang lại cảm giác hứng thú và còn giúp bản thân tiến bộ, việc lăn xả là điều đáng làm. Công việc hằng ngày không chỉ gói gọn trong các nhiệm vụ kỹ thuật, mà còn có cả xử lý sự cố mạng nội bộ, sửa lỗi máy tính, điện thoại, đề xuất mua sắm thiết bị, thậm chí hỗ trợ những việc rất nhỏ trong văn phòng.

Khối lượng công việc rộng như vậy có thể khiến nhiều người thấy quá tải. Nhưng với người trong cuộc, điều quan trọng là bản thân vẫn thấy vui khi làm. Khi còn cảm giác hứng thú, họ còn muốn chủ động nhận việc và giải quyết vấn đề.

Tuy vậy, làm hết mình không có nghĩa là làm đến kiệt sức. Trong những kỳ nghỉ, anh chọn nghỉ ngơi trọn vẹn thay vì cố gắng duy trì trạng thái “lúc nào cũng sẵn sàng”. Với anh, đã làm thì làm nghiêm túc, nhưng đã nghỉ cũng phải nghỉ đúng nghĩa để quay lại công việc với tâm trạng tốt hơn.

"Lăn xả” không còn được ghi nhận​

Không phải ai cũng có trải nghiệm tích cực như vậy.

Một nhân viên văn phòng khác, đã đi làm vài năm, từng là kiểu người sẵn sàng nhận mọi việc trong công ty. Thời gian đầu, anh nghĩ chỉ cần mình chăm chỉ, không ngại khó và luôn chủ động, nỗ lực sẽ tự khắc được nhìn thấy. Vì vậy, anh gần như không từ chối các đầu việc phát sinh, kể cả khi chúng vượt ra ngoài mô tả công việc ban đầu.

Nhưng sau một thời gian, khối lượng việc ngày càng tăng, trong khi quyền lợi, cơ hội thăng tiến và sự ghi nhận không thay đổi tương xứng. Từ đó, anh bắt đầu nhìn công việc thực tế hơn: đi làm không chỉ là chuyện cống hiến, mà còn là mối quan hệ trao đổi giữa người lao động và doanh nghiệp.

Ảnh minh hoạ AI​

Nhân viên có trách nhiệm làm việc nghiêm túc, nhưng cũng có quyền kỳ vọng vào đãi ngộ, sự phát triển và một môi trường phù hợp. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều người trẻ dễ rơi vào cái bẫy “càng chịu làm càng bị giao thêm”. Ban đầu là vì nhiệt tình. Sau đó là vì ngại từ chối. Cuối cùng, họ nhận ra mình đang gánh thêm trách nhiệm nhưng không có thêm quyền hạn, thu nhập hay sự công nhận rõ ràng.

Đây là lúc tư duy “win-win” trở nên quan trọng.

“Win-win” không có nghĩa là tính toán chi li​

Tư duy “win-win” trong công việc không nên được hiểu là công ty được bao nhiêu thì nhân viên phải được đúng bấy nhiêu. Nó cũng không phải là thái độ làm việc kiểu “có thêm tiền mới làm thêm việc”.

Thay vào đó, “win-win” là mối quan hệ trong đó cả hai phía cùng phát triển. Doanh nghiệp có được nhân sự có năng lực, sẵn sàng giải quyết vấn đề. Người lao động nhận lại thu nhập, kinh nghiệm, cơ hội và sự ghi nhận tương xứng với giá trị mình tạo ra.

Ở góc nhìn nhân sự, một công việc tốt không nhất thiết phải hoàn hảo. Bất kỳ môi trường nào cũng có điểm mạnh và điểm chưa ổn. Điều quan trọng là người lao động có thể học hỏi, thử sức, thích nghi và nhìn thấy cơ hội đi xa hơn hay không.

Với người trẻ, việc sẵn sàng làm nhiều hơn phần việc tối thiểu vẫn rất cần thiết. Những nhiệm vụ nhỏ hôm nay có thể trở thành nền tảng cho cơ hội lớn hơn trong tương lai. Nhưng điều đó chỉ bền vững khi sự nỗ lực không bị xem là điều hiển nhiên.

Một doanh nghiệp thực sự coi trọng con người sẽ hiểu rằng nhân sự không chỉ là người thực thi công việc, mà là tài sản cần được đầu tư. Sự đầu tư ấy có thể đến từ lương thưởng, đào tạo, lộ trình phát triển, cơ hội thử sức hoặc một văn hóa làm việc biết lắng nghe.

Cống hiến thông minh thay vì cống hiến mù quáng​

Đi làm không nên chỉ chăm chăm “tính toán”, nhưng cũng không nên cống hiến theo kiểu mù quáng. Người lao động cần biết mình đang học được gì, đang đóng góp gì và đang nhận lại điều gì.

Nếu công việc giúp bản thân phát triển, mở ra cơ hội mới, tăng kỹ năng và tạo cảm giác có ý nghĩa, việc lăn xả là xứng đáng. Nhưng nếu sau một thời gian dài, mọi nỗ lực chỉ dẫn đến nhiều việc hơn, nhiều áp lực hơn, còn quyền lợi không thay đổi, người lao động cần nghiêm túc đánh giá lại.

Đôi khi, giải pháp không phải là nghỉ việc ngay, mà là trao đổi thẳng thắn với cấp trên về khối lượng công việc, kỳ vọng phát triển hoặc quyền lợi tương xứng. Sự im lặng kéo dài dễ khiến cả hai phía hiểu sai: công ty nghĩ nhân viên vẫn ổn, còn nhân viên thì ngày càng hụt hẫng.

Cống hiến vẫn là phẩm chất đáng quý. Nhưng trong thị trường lao động hiện nay, cống hiến cần đi cùng sự tỉnh táo. Người trẻ không nên chỉ hỏi “mình đã làm đủ tốt chưa”, mà cũng cần hỏi “môi trường này có đang giúp mình tốt lên không”.

Đi làm đường dài không thể chỉ dựa vào nhiệt huyết. Nó cần một mối quan hệ công bằng hơn, rõ ràng hơn và trưởng thành hơn giữa người lao động với doanh nghiệp. Ở đó, nhân viên không ngại nỗ lực, còn doanh nghiệp cũng không xem sự nỗ lực ấy là miễn phí.