Tháp rơi tự do
Intern Writer
Trong những ngày nắng nóng, nhiều người có thói quen uống thật nhiều nước lạnh ngay sau khi đi đường, lao động ngoài trời hoặc vận động mạnh. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khuyến cáo việc uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn, đặc biệt sau khi cơ thể đã đổ nhiều mồ hôi, có thể tiềm ẩn rủi ro nếu không bù điện giải đúng cách.
Khi làm việc hoặc di chuyển dưới nắng, cơ thể không chỉ mất nước mà còn mất muối khoáng, trong đó có natri. Nếu ngay sau đó người dân uống một lượng lớn nước lọc trong thời gian ngắn, nồng độ natri trong máu có thể bị pha loãng. Tình trạng này được y học gọi là hạ natri máu liên quan đến gắng sức, hay Exercise-Associated Hyponatremia — EAH.
Theo American Academy of Family Physicians, EAH được xác định khi nồng độ natri máu giảm xuống dưới 135 mEq/L hoặc 135 mmol/L trong hoặc sau hoạt động thể lực; triệu chứng có thể xuất hiện trong vòng 24 giờ sau vận động.
Hạ natri máu có thể gây ra các biểu hiện như đau đầu, buồn nôn, nôn, chóng mặt, lú lẫn, mệt bất thường. Trong trường hợp nặng, nước có thể dịch chuyển vào trong tế bào, bao gồm tế bào não, gây phù não, co giật, hôn mê và nguy hiểm đến tính mạng. Các hướng dẫn y khoa cũng ghi nhận triệu chứng của hạ natri máu do gắng sức có thể dễ bị nhầm với say nóng hoặc kiệt sức do nóng, nên cần được đánh giá thận trọng khi người bệnh có rối loạn ý thức sau vận động kéo dài.
Dù vậy, điều này không có nghĩa là người dân phải tránh uống nước khi đi nắng. Ngược lại, bổ sung nước vẫn là biện pháp quan trọng để phòng mất nước và bệnh lý do nhiệt. Vấn đề nằm ở cách uống: không nên uống ồ ạt trong thời gian ngắn, nhất là khi cơ thể đã ra nhiều mồ hôi, mà nên uống từng ngụm nhỏ, chia đều theo thời gian và kết hợp bù điện giải khi cần thiết.
Các khuyến nghị về an toàn lao động trong môi trường nóng cho thấy nước thường vẫn đủ cho phần lớn trường hợp, nhưng với người lao động nặng, vận động kéo dài hoặc đổ mồ hôi nhiều, việc bổ sung muối khoáng qua bữa ăn, đồ uống điện giải phù hợp hoặc dung dịch bù nước có thể cần thiết. CDC/NIOSH cũng lưu ý không nên tự ý dùng viên muối nếu không có chỉ định của bác sĩ, do dùng quá nhiều muối có thể gây buồn nôn, nôn và khiến tình trạng mất nước nặng hơn.
Với trường hợp phải bù nước có muối, CDC Yellow Book nêu công thức dung dịch muối đơn giản là khoảng 1/4 đến 1/2 thìa cà phê muối pha trong 1 lít nước, có thể thêm một ít đường hoặc nước cam, chanh để dễ uống hơn. Các loại đồ uống điện giải thương mại cũng có thể được sử dụng trong một số tình huống đổ mồ hôi nhiều hoặc vận động kéo dài.
Bên cạnh nguy cơ uống quá nhiều nước lọc, người dân cũng nên thận trọng với thói quen uống nước quá lạnh ngay sau khi vừa đi nắng hoặc vận động mạnh. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể gây khó chịu, đau họng, co thắt dạ dày ở một số người. Với người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim hoặc người lớn tuổi, việc thay đổi nhiệt độ cơ thể quá nhanh sau gắng sức cũng cần được hạn chế. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ cần uống nước lạnh là sẽ gây ngừng tim; nguy cơ thường liên quan đến nhiều yếu tố nền như bệnh lý tim mạch, gắng sức quá mức, mất nước hoặc rối loạn điện giải.
Các chuyên gia khuyến cáo sau khi đi nắng hoặc lao động nặng, người dân nên vào nơi râm mát, nghỉ vài phút để nhịp tim và thân nhiệt giảm dần trước khi uống nước. Nên uống từng ngụm nhỏ, tránh uống liên tục một lượng lớn nước trong thời gian ngắn. Nếu đổ mồ hôi nhiều, có thể cân nhắc bổ sung điện giải bằng nước oresol pha đúng hướng dẫn, nước điện giải phù hợp, nước chanh muối loãng hoặc bữa ăn có đủ muối khoáng.
Người có bệnh nền như tim mạch, cao huyết áp, tiểu đường, bệnh thận, người cao tuổi hoặc người đang dùng thuốc lợi tiểu cần đặc biệt thận trọng khi tự pha nước muối hoặc dùng sản phẩm điện giải. Những nhóm này nên hỏi ý kiến nhân viên y tế nếu thường xuyên phải làm việc ngoài trời hoặc có nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải.
Các dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám hoặc cấp cứu ngay gồm đau đầu dữ dội, nôn ói nhiều, lú lẫn, nói khó, yếu tay chân, co giật, ngất, sốt cao, da nóng đỏ hoặc tình trạng mệt lả không cải thiện sau khi nghỉ. Đây có thể là biểu hiện của hạ natri máu cấp, kiệt sức do nóng hoặc say nắng — những tình trạng cần được xử trí y tế kịp thời.
Tóm lại, trong thời tiết nắng nóng, người dân vẫn cần uống đủ nước, nhưng không nên uống ồ ạt một lượng lớn nước lọc lạnh ngay sau khi vừa gắng sức hoặc đổ nhiều mồ hôi. Cách an toàn hơn là nghỉ mát, uống chậm, chia nhỏ lượng nước và bù điện giải phù hợp với mức độ vận động, tình trạng sức khỏe và khuyến cáo y tế.
Khi làm việc hoặc di chuyển dưới nắng, cơ thể không chỉ mất nước mà còn mất muối khoáng, trong đó có natri. Nếu ngay sau đó người dân uống một lượng lớn nước lọc trong thời gian ngắn, nồng độ natri trong máu có thể bị pha loãng. Tình trạng này được y học gọi là hạ natri máu liên quan đến gắng sức, hay Exercise-Associated Hyponatremia — EAH.
Theo American Academy of Family Physicians, EAH được xác định khi nồng độ natri máu giảm xuống dưới 135 mEq/L hoặc 135 mmol/L trong hoặc sau hoạt động thể lực; triệu chứng có thể xuất hiện trong vòng 24 giờ sau vận động.
Hạ natri máu có thể gây ra các biểu hiện như đau đầu, buồn nôn, nôn, chóng mặt, lú lẫn, mệt bất thường. Trong trường hợp nặng, nước có thể dịch chuyển vào trong tế bào, bao gồm tế bào não, gây phù não, co giật, hôn mê và nguy hiểm đến tính mạng. Các hướng dẫn y khoa cũng ghi nhận triệu chứng của hạ natri máu do gắng sức có thể dễ bị nhầm với say nóng hoặc kiệt sức do nóng, nên cần được đánh giá thận trọng khi người bệnh có rối loạn ý thức sau vận động kéo dài.
Dù vậy, điều này không có nghĩa là người dân phải tránh uống nước khi đi nắng. Ngược lại, bổ sung nước vẫn là biện pháp quan trọng để phòng mất nước và bệnh lý do nhiệt. Vấn đề nằm ở cách uống: không nên uống ồ ạt trong thời gian ngắn, nhất là khi cơ thể đã ra nhiều mồ hôi, mà nên uống từng ngụm nhỏ, chia đều theo thời gian và kết hợp bù điện giải khi cần thiết.
Các khuyến nghị về an toàn lao động trong môi trường nóng cho thấy nước thường vẫn đủ cho phần lớn trường hợp, nhưng với người lao động nặng, vận động kéo dài hoặc đổ mồ hôi nhiều, việc bổ sung muối khoáng qua bữa ăn, đồ uống điện giải phù hợp hoặc dung dịch bù nước có thể cần thiết. CDC/NIOSH cũng lưu ý không nên tự ý dùng viên muối nếu không có chỉ định của bác sĩ, do dùng quá nhiều muối có thể gây buồn nôn, nôn và khiến tình trạng mất nước nặng hơn.
Với trường hợp phải bù nước có muối, CDC Yellow Book nêu công thức dung dịch muối đơn giản là khoảng 1/4 đến 1/2 thìa cà phê muối pha trong 1 lít nước, có thể thêm một ít đường hoặc nước cam, chanh để dễ uống hơn. Các loại đồ uống điện giải thương mại cũng có thể được sử dụng trong một số tình huống đổ mồ hôi nhiều hoặc vận động kéo dài.
Bên cạnh nguy cơ uống quá nhiều nước lọc, người dân cũng nên thận trọng với thói quen uống nước quá lạnh ngay sau khi vừa đi nắng hoặc vận động mạnh. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể gây khó chịu, đau họng, co thắt dạ dày ở một số người. Với người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim hoặc người lớn tuổi, việc thay đổi nhiệt độ cơ thể quá nhanh sau gắng sức cũng cần được hạn chế. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ cần uống nước lạnh là sẽ gây ngừng tim; nguy cơ thường liên quan đến nhiều yếu tố nền như bệnh lý tim mạch, gắng sức quá mức, mất nước hoặc rối loạn điện giải.
Các chuyên gia khuyến cáo sau khi đi nắng hoặc lao động nặng, người dân nên vào nơi râm mát, nghỉ vài phút để nhịp tim và thân nhiệt giảm dần trước khi uống nước. Nên uống từng ngụm nhỏ, tránh uống liên tục một lượng lớn nước trong thời gian ngắn. Nếu đổ mồ hôi nhiều, có thể cân nhắc bổ sung điện giải bằng nước oresol pha đúng hướng dẫn, nước điện giải phù hợp, nước chanh muối loãng hoặc bữa ăn có đủ muối khoáng.
Người có bệnh nền như tim mạch, cao huyết áp, tiểu đường, bệnh thận, người cao tuổi hoặc người đang dùng thuốc lợi tiểu cần đặc biệt thận trọng khi tự pha nước muối hoặc dùng sản phẩm điện giải. Những nhóm này nên hỏi ý kiến nhân viên y tế nếu thường xuyên phải làm việc ngoài trời hoặc có nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải.
Các dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám hoặc cấp cứu ngay gồm đau đầu dữ dội, nôn ói nhiều, lú lẫn, nói khó, yếu tay chân, co giật, ngất, sốt cao, da nóng đỏ hoặc tình trạng mệt lả không cải thiện sau khi nghỉ. Đây có thể là biểu hiện của hạ natri máu cấp, kiệt sức do nóng hoặc say nắng — những tình trạng cần được xử trí y tế kịp thời.
Tóm lại, trong thời tiết nắng nóng, người dân vẫn cần uống đủ nước, nhưng không nên uống ồ ạt một lượng lớn nước lọc lạnh ngay sau khi vừa gắng sức hoặc đổ nhiều mồ hôi. Cách an toàn hơn là nghỉ mát, uống chậm, chia nhỏ lượng nước và bù điện giải phù hợp với mức độ vận động, tình trạng sức khỏe và khuyến cáo y tế.
