Các chuyên gia AI hàng đầu đang phải đối mặt với một câu hỏi ngày càng khó trả lời: Nếu chính công nghệ họ đang xây dựng có thể sớm vượt qua năng lực của con người, thì họ nên tiếp tục sống và lập kế hoạch cho tương lai như thế nào?
Trong một tập podcast No Priors, nhà đầu tư Elad Gil kể rằng một số nhà nghiên cứu tại các phòng thí nghiệm AI hàng đầu đã nghiêm túc thảo luận về câu hỏi tưởng như rất đời thường: "Tôi có nên kết hôn không?". Lý do không phải chuyện tình cảm, mà là niềm tin rằng chỉ khoảng 18 tháng nữa, AI có thể đạt đến khả năng tự cải tiến mạnh mẽ, khiến vai trò của các nhà nghiên cứu con người thay đổi căn bản.
Sarah Guo, đồng nghiệp của Gil, gọi tâm lý này là "bi thảm", giống cảm giác con người đang đứng trước một dạng cái chết về trí tuệ và nghề nghiệp.
Đây không còn chỉ là nỗi lo thất nghiệp thông thường. Một bộ phận những người đang trực tiếp phát triển AI tiên tiến nhất thế giới bắt đầu đặt câu hỏi liệu kỹ năng, kinh nghiệm và thậm chí cả sự nghiệp của họ còn có giá trị trong tương lai hay không.
Trong năm 2026, làn sóng rời bỏ các phòng thí nghiệm AI tiếp tục thu hút sự chú ý. Những tên tuổi như Jan Leike và Ilya Sutskever đã rời OpenAI. Sutskever sau đó thành lập Safe Superintelligence Inc., tập trung vào phát triển siêu trí tuệ an toàn. Một số nhà nghiên cứu khác cũng công khai bày tỏ lo ngại về tốc độ phát triển của AI và áp lực ngày càng lớn trong ngành.
Cựu nhân viên OpenAI và xAI Hiếu Phạm thậm chí cho biết ông trở về Việt Nam cùng gia đình để tìm cách cân bằng lại cuộc sống. Trong khi đó, những người vẫn ở lại các phòng thí nghiệm hàng đầu đang làm việc với tốc độ rất cao, bởi một bộ phận trong ngành tin rằng những nhiệm vụ như lập trình có thể được AI giải quyết phần lớn trong tương lai gần.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là những dự đoán về "AI tự cải tiến trong 18 tháng" không phải mới xuất hiện. Chúng đã nhiều lần được đưa ra trong vài năm qua nhưng chưa trở thành hiện thực. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là liệu những dự báo này có thực sự đáng tin cậy hay đang tạo ra một vòng xoáy tâm lý trong chính cộng đồng AI.
Nỗi lo tương tự cũng bắt đầu lan sang toán học, một lĩnh vực tưởng như rất xa AI ứng dụng. Các mô hình AI ngày càng có khả năng chứng minh định lý, giải quyết những bài toán phức tạp và hỗ trợ nghiên cứu ở trình độ trước đây đòi hỏi nhiều năm đào tạo. Một số nhà toán học thậm chí đã đặt câu hỏi liệu AI có thể làm thay đổi hoàn toàn cách con người nghiên cứu toán học hay không.
Điều này dẫn tới một dạng lo âu sâu sắc hơn: nếu máy móc có thể thực hiện công việc đòi hỏi nhiều năm học tập và rèn luyện, giá trị của chính quá trình đào tạo đó nằm ở đâu?
Một số nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là "mối đe dọa bản sắc nghề nghiệp". Khác với những cuộc cách mạng công nghệ trước đây, AI không chỉ thay thế các công việc thể chất hoặc những nhiệm vụ lặp đi lặp lại. Nó đang tiến vào những lĩnh vực từng được xem là đặc quyền của con người có trình độ cao như lập trình, toán học, nghiên cứu, pháp lý và phân tích.
Đây chính là điểm khiến cuộc cách mạng AI khác biệt.
Máy móc từng thay thế sức lao động của con người, nhưng đồng thời tạo ra nhu cầu lớn hơn đối với kỹ sư, nhà quản lý và những người có kỹ năng chuyên môn. AI lần này lại nhắm trực tiếp vào một thứ từng được coi là lợi thế cuối cùng của con người: năng lực nhận thức.
Nhà triết học và các nhà nghiên cứu từng mô tả lịch sử tư tưởng như một chuỗi những lần con người bị "đẩy khỏi vị trí trung tâm". Copernicus cho thấy Trái đất không phải trung tâm vũ trụ. Darwin đặt con người vào trong quá trình tiến hóa. Freud cho rằng con người thậm chí không hoàn toàn làm chủ tâm trí của mình.
AI có thể trở thành cú đánh thứ tư: trí thông minh cũng không còn là năng lực độc quyền của con người.
Nhưng vẫn còn một khoảng cách rất lớn giữa những gì AI có thể làm trong phòng thí nghiệm và những gì nó thực sự có thể thay thế trong đời sống. Những dự đoán về AGI hay siêu trí tuệ vẫn chứa đựng mức độ bất định rất cao. AI có thể tiến bộ nhanh, nhưng xã hội, doanh nghiệp, pháp luật và thị trường lao động không thay đổi với tốc độ tương tự.
Vì vậy, điều đáng quan tâm nhất hiện nay có thể không phải là câu hỏi "Khi nào AI sẽ vượt con người?", mà là một câu hỏi khác: "Con người sẽ thay đổi cách nhìn về chính mình như thế nào khi điều đó ngày càng trở nên có khả năng xảy ra?"
Ngay cả khi những dự báo về siêu trí tuệ trong 18 tháng tới không thành hiện thực, niềm tin rằng chúng có thể thành hiện thực vẫn đang tác động đến cách một bộ phận những người trong ngành lựa chọn nghề nghiệp, công việc và cuộc sống.
Và có lẽ đó mới là tác động xã hội đầu tiên của một tương lai AI siêu mạnh: nó không cần vượt qua con người để thay đổi con người. Chỉ cần khiến chúng ta tin rằng một ngày nào đó điều đó sẽ xảy ra.
Nguồn: Axios
Trong một tập podcast No Priors, nhà đầu tư Elad Gil kể rằng một số nhà nghiên cứu tại các phòng thí nghiệm AI hàng đầu đã nghiêm túc thảo luận về câu hỏi tưởng như rất đời thường: "Tôi có nên kết hôn không?". Lý do không phải chuyện tình cảm, mà là niềm tin rằng chỉ khoảng 18 tháng nữa, AI có thể đạt đến khả năng tự cải tiến mạnh mẽ, khiến vai trò của các nhà nghiên cứu con người thay đổi căn bản.
Sarah Guo, đồng nghiệp của Gil, gọi tâm lý này là "bi thảm", giống cảm giác con người đang đứng trước một dạng cái chết về trí tuệ và nghề nghiệp.
Đây không còn chỉ là nỗi lo thất nghiệp thông thường. Một bộ phận những người đang trực tiếp phát triển AI tiên tiến nhất thế giới bắt đầu đặt câu hỏi liệu kỹ năng, kinh nghiệm và thậm chí cả sự nghiệp của họ còn có giá trị trong tương lai hay không.
Trong năm 2026, làn sóng rời bỏ các phòng thí nghiệm AI tiếp tục thu hút sự chú ý. Những tên tuổi như Jan Leike và Ilya Sutskever đã rời OpenAI. Sutskever sau đó thành lập Safe Superintelligence Inc., tập trung vào phát triển siêu trí tuệ an toàn. Một số nhà nghiên cứu khác cũng công khai bày tỏ lo ngại về tốc độ phát triển của AI và áp lực ngày càng lớn trong ngành.
Cựu nhân viên OpenAI và xAI Hiếu Phạm thậm chí cho biết ông trở về Việt Nam cùng gia đình để tìm cách cân bằng lại cuộc sống. Trong khi đó, những người vẫn ở lại các phòng thí nghiệm hàng đầu đang làm việc với tốc độ rất cao, bởi một bộ phận trong ngành tin rằng những nhiệm vụ như lập trình có thể được AI giải quyết phần lớn trong tương lai gần.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là những dự đoán về "AI tự cải tiến trong 18 tháng" không phải mới xuất hiện. Chúng đã nhiều lần được đưa ra trong vài năm qua nhưng chưa trở thành hiện thực. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là liệu những dự báo này có thực sự đáng tin cậy hay đang tạo ra một vòng xoáy tâm lý trong chính cộng đồng AI.
Nỗi lo tương tự cũng bắt đầu lan sang toán học, một lĩnh vực tưởng như rất xa AI ứng dụng. Các mô hình AI ngày càng có khả năng chứng minh định lý, giải quyết những bài toán phức tạp và hỗ trợ nghiên cứu ở trình độ trước đây đòi hỏi nhiều năm đào tạo. Một số nhà toán học thậm chí đã đặt câu hỏi liệu AI có thể làm thay đổi hoàn toàn cách con người nghiên cứu toán học hay không.
Điều này dẫn tới một dạng lo âu sâu sắc hơn: nếu máy móc có thể thực hiện công việc đòi hỏi nhiều năm học tập và rèn luyện, giá trị của chính quá trình đào tạo đó nằm ở đâu?
Một số nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là "mối đe dọa bản sắc nghề nghiệp". Khác với những cuộc cách mạng công nghệ trước đây, AI không chỉ thay thế các công việc thể chất hoặc những nhiệm vụ lặp đi lặp lại. Nó đang tiến vào những lĩnh vực từng được xem là đặc quyền của con người có trình độ cao như lập trình, toán học, nghiên cứu, pháp lý và phân tích.
Đây chính là điểm khiến cuộc cách mạng AI khác biệt.
Máy móc từng thay thế sức lao động của con người, nhưng đồng thời tạo ra nhu cầu lớn hơn đối với kỹ sư, nhà quản lý và những người có kỹ năng chuyên môn. AI lần này lại nhắm trực tiếp vào một thứ từng được coi là lợi thế cuối cùng của con người: năng lực nhận thức.
Nhà triết học và các nhà nghiên cứu từng mô tả lịch sử tư tưởng như một chuỗi những lần con người bị "đẩy khỏi vị trí trung tâm". Copernicus cho thấy Trái đất không phải trung tâm vũ trụ. Darwin đặt con người vào trong quá trình tiến hóa. Freud cho rằng con người thậm chí không hoàn toàn làm chủ tâm trí của mình.
AI có thể trở thành cú đánh thứ tư: trí thông minh cũng không còn là năng lực độc quyền của con người.
Nhưng vẫn còn một khoảng cách rất lớn giữa những gì AI có thể làm trong phòng thí nghiệm và những gì nó thực sự có thể thay thế trong đời sống. Những dự đoán về AGI hay siêu trí tuệ vẫn chứa đựng mức độ bất định rất cao. AI có thể tiến bộ nhanh, nhưng xã hội, doanh nghiệp, pháp luật và thị trường lao động không thay đổi với tốc độ tương tự.
Vì vậy, điều đáng quan tâm nhất hiện nay có thể không phải là câu hỏi "Khi nào AI sẽ vượt con người?", mà là một câu hỏi khác: "Con người sẽ thay đổi cách nhìn về chính mình như thế nào khi điều đó ngày càng trở nên có khả năng xảy ra?"
Ngay cả khi những dự báo về siêu trí tuệ trong 18 tháng tới không thành hiện thực, niềm tin rằng chúng có thể thành hiện thực vẫn đang tác động đến cách một bộ phận những người trong ngành lựa chọn nghề nghiệp, công việc và cuộc sống.
Và có lẽ đó mới là tác động xã hội đầu tiên của một tương lai AI siêu mạnh: nó không cần vượt qua con người để thay đổi con người. Chỉ cần khiến chúng ta tin rằng một ngày nào đó điều đó sẽ xảy ra.
Nguồn: Axios
