NhatDuy
Intern Writer
GDP quý I/2026 của ba nền kinh tế lớn nhất thế giới đã lần lượt được công bố và những con số cho thấy sự chênh lệch đáng kể. Mỹ tiếp tục dẫn đầu với GDP đạt 7,77 nghìn tỷ USD (khoảng 202,02 triệu tỷ VNĐ). Trung Quốc đạt khoảng 4,8 nghìn tỷ USD (khoảng 124,8 triệu tỷ VNĐ), tương đương 61,8% quy mô của Mỹ. Trong khi đó, Nhật Bản đạt 1,085 nghìn tỷ USD (khoảng 28,21 triệu tỷ VNĐ), đứng ở vị trí thứ tư thế giới.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô GDP mà còn ở động lực tăng trưởng phía sau các con số. Trong khi Mỹ và Nhật Bản đều ghi nhận tăng trưởng dương, Mỹ dựa nhiều vào lạm phát và đầu tư, còn Nhật Bản hưởng lợi từ sự suy yếu của đồng yên. Trung Quốc lại đi theo một hướng khác.
Dù GDP vẫn tăng, nhiều người dân Mỹ không cảm nhận được sự cải thiện trong cuộc sống. Sau nhiều năm mở rộng cung tiền, gánh nặng nợ nần ngày càng lớn, trong khi chi phí sinh hoạt không ngừng leo thang.
Nếu phân tích sâu hơn, tăng trưởng 1,6% của Mỹ chủ yếu đến từ hai yếu tố. Đầu tiên là làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào trí tuệ nhân tạo (AI). Đầu tư vào các thiết bị liên quan đến AI tăng tới 17%, trong khi nhiều tập đoàn công nghệ lớn dự kiến tăng gấp đôi chi tiêu cho AI trong năm 2026 so với năm 2025. Ngay cả Google, doanh nghiệp sở hữu lượng tiền mặt khổng lồ, cũng phải bán cổ phần để huy động vốn.
Tuy nhiên, nếu tốc độ tạo doanh thu từ AI không theo kịp tốc độ đầu tư, khoảng trống tài chính có thể trở thành gánh nặng đối với toàn bộ nền kinh tế.
Yếu tố thứ hai là sự phục hồi mạnh của chi tiêu chính phủ. Sau cuộc đối đầu ngân sách giữa hai đảng lớn từ tháng 10/2025 khiến khoảng 750.000 nhân viên liên bang phải nghỉ phép không lương và chính phủ đóng cửa trong 43 ngày, các khoản lương còn nợ cùng ngân sách mới đã được giải ngân trong quý I/2026. Nhờ đó, chi tiêu chính phủ chuyển từ mức giảm 5,6% ở quý trước sang tăng 4%, đóng góp đáng kể cho tăng trưởng GDP.
Nếu loại bỏ các yếu tố đặc biệt này, bức tranh kinh tế Mỹ còn kém tích cực hơn khi đầu tư nhà ở giảm 6,2%.
Một hộ gia đình Mỹ có thu nhập trung bình khoảng 64.000 USD/năm (khoảng 1,664 tỷ VNĐ). Sau khi trừ các khoản thuế và bảo hiểm khoảng 16%, chi phí nhà ở hàng tháng dao động từ 1.400-1.775 USD (khoảng 36,4-46,15 triệu VNĐ). Sau khi thanh toán các khoản vay mua xe, điện nước, bảo hiểm và viễn thông, số tiền còn lại không nhiều cho các chi phí sinh hoạt. Trong khi đó, nợ thẻ tín dụng trung bình đã vượt 10.000 USD (khoảng 260 triệu VNĐ) với lãi suất khoảng 22%/năm.
Mỹ hiện rơi vào thế khó. Tăng lãi suất có thể giúp kiềm chế lạm phát nhưng lại làm tăng áp lực lên khoản nợ công đã lên tới 38 nghìn tỷ USD (khoảng 988 triệu tỷ VNĐ), trong đó chi phí trả lãi đã vượt cả chi tiêu quân sự. Ngược lại, giảm lãi suất có thể khiến lạm phát gia tăng.
GDP vẫn tăng nhưng phần lớn lợi ích tập trung vào thị trường chứng khoán và các tập đoàn lớn thay vì đến với các hộ gia đình bình thường.
Trong khi đó, GDP Nhật Bản quý I/2026 tăng 0,4%, đạt 1,085 nghìn tỷ USD (khoảng 28,21 triệu tỷ VNĐ). Nhìn bề ngoài, nền kinh tế Nhật Bản vẫn duy trì được sự ổn định sau nhiều thập kỷ tăng trưởng chậm.
Tuy nhiên, khi phân tích sâu hơn, có thể thấy nền kinh tế chủ yếu dựa vào xuất khẩu và lạm phát. Xuất khẩu tăng 1,8%, lạm phát đạt 2,8%, trong khi tiêu dùng cá nhân chỉ tăng 0,2%.
Động lực xuất khẩu không đến từ việc hàng hóa Nhật Bản hấp dẫn hơn mà chủ yếu nhờ đồng yên mất giá mạnh, giúp hàng hóa và dịch vụ của nước này trở nên rẻ hơn đối với khách hàng quốc tế.
Mặt trái là người dân Nhật Bản phải gánh chịu chi phí sinh hoạt cao hơn. Nhật Bản phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng và thực phẩm, trong đó gần 90% dầu thô được nhập khẩu. Bất ổn tại Trung Đông cùng với đồng yên suy yếu khiến giá điện, khí đốt và nhiên liệu tăng mạnh.
Giá gạo, mặt hàng thiết yếu của người dân Nhật Bản, từng tăng lên mức tương đương khoảng 180 Nhân dân tệ cho một bao 5 kg. Trong khi tiền lương danh nghĩa tăng nhẹ, tiền lương thực tế lại giảm liên tiếp trong nhiều tháng.
Áp lực lớn nhất đè lên nhóm người cao tuổi. Hiện 29,3% dân số Nhật Bản từ 65 tuổi trở lên. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng và quỹ an sinh chịu áp lực, tỷ lệ tham gia lao động của nhóm trên 65 tuổi lên tới 25%, thuộc hàng cao nhất trong các nước phát triển. Hình ảnh người trên 70 tuổi tiếp tục lái taxi hoặc làm việc bán thời gian trong siêu thị ngày càng phổ biến.
Động lực chính đến từ xuất khẩu nhờ năng lực cạnh tranh mạnh của ngành sản xuất. Bất chấp những tác động từ chiến tranh thương mại và tình hình Trung Đông, các đơn hàng quốc tế vẫn tiếp tục tăng.
Khác với Nhật Bản, Trung Quốc không dựa vào phá giá tiền tệ để thúc đẩy xuất khẩu. Đồng Nhân dân tệ không suy yếu đáng kể nhưng nhu cầu đối với hàng hóa Trung Quốc vẫn duy trì ở mức cao.
Tuy nhiên, tiêu dùng nội địa vẫn còn yếu và thị trường bất động sản vẫn trong quá trình điều chỉnh. Đây tiếp tục là thách thức lớn đối với nền kinh tế.
Có quan điểm cho rằng GDP của một quốc gia thường bắt đầu suy giảm khi đạt khoảng 70% GDP của Mỹ. Liên Xô và Nhật Bản từng được nhắc đến như những ví dụ. Năm 2021, GDP Trung Quốc đã vượt ngưỡng 70% GDP của Mỹ trước khi tỷ lệ này giảm xuống còn hơn 60% sau giai đoạn Mỹ mở rộng cung tiền và tăng lãi suất.
Tuy nhiên, tình hình hiện nay của Trung Quốc được cho là khác với Nhật Bản trước đây. Nhật Bản từng phụ thuộc nhiều vào sản xuất công nghiệp, bỏ lỡ các cơ hội từ internet và không bắt kịp làn sóng AI.
Trong khi đó, Trung Quốc sở hữu cơ cấu kinh tế đa dạng hơn. Trong quý I/2026, ngành sản xuất công nghệ cao tăng trưởng nhanh gấp hơn hai lần tốc độ tăng trưởng công nghiệp chung. Các lĩnh vực như thiết bị in 3D, pin lithium và robot công nghiệp đều ghi nhận mức tăng sản lượng trên 30%.
Xuất khẩu xe năng lượng mới tiếp tục mở rộng mạnh mẽ, trong khi các sản phẩm như mô-đun quang điện và pin năng lượng ngày càng gia tăng thị phần trên thị trường quốc tế.
Thị trường vốn cũng ghi nhận diễn biến tích cực. Kể từ gói chính sách ngày 24/9/2024, chỉ số A-share đã tăng từ dưới 2.600 điểm lên trên 4.000 điểm, còn nhóm cổ phiếu công nghệ tiếp tục duy trì đà tăng.
Dù vậy, bất động sản vẫn là trở ngại lớn nhất. Phần lớn tài sản của các hộ gia đình gắn với nhà ở nên việc giá nhà giảm đã ảnh hưởng đến tâm lý tiêu dùng. Các ngành liên quan như nội thất, vật liệu xây dựng, cải tạo nhà cửa và dịch vụ cũng chịu áp lực.
Song song với đó, những động lực tăng trưởng mới đang dần hình thành. Xe năng lượng mới xuất hiện ngày càng nhiều trên đường phố, các điểm du lịch đông đúc hơn trong các kỳ nghỉ lễ. Các chương trình đổi cũ lấy mới và phiếu mua hàng đang góp phần khôi phục niềm tin tiêu dùng. AI, robot và năng lượng tái tạo cũng đang trở thành những lĩnh vực tăng trưởng mới.
Nhìn tổng thể, Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc đang đi theo ba mô hình tăng trưởng khác nhau. Mỹ dựa nhiều vào lạm phát và đầu tư vốn, Nhật Bản hưởng lợi từ đồng yên suy yếu, còn Trung Quốc đặt trọng tâm vào năng lực sản xuất và công nghệ.
Từ các mô-đun quang điện, pin năng lượng, cần cẩu cảng cho tới thiết bị điện tử tiêu dùng, sản phẩm mang nhãn "Sản xuất tại Trung Quốc" ngày càng xuất hiện rộng khắp trên thị trường toàn cầu. Đây là kết quả của nhiều thập kỷ đầu tư vào năng lực công nghiệp và công nghệ cốt lõi. Việc tiếp tục củng cố nền tảng công nghiệp và nâng cấp sản xuất được xem là con đường giúp Trung Quốc thu hẹp khoảng cách với Mỹ và tạo ra những lợi ích kinh tế rõ ràng hơn cho người dân trong tương lai.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô GDP mà còn ở động lực tăng trưởng phía sau các con số. Trong khi Mỹ và Nhật Bản đều ghi nhận tăng trưởng dương, Mỹ dựa nhiều vào lạm phát và đầu tư, còn Nhật Bản hưởng lợi từ sự suy yếu của đồng yên. Trung Quốc lại đi theo một hướng khác.
Mỹ và Nhật Bản tăng trưởng nhờ điều gì?
Theo dữ liệu của BEA, GDP thực tế của Mỹ trong quý I/2026 tăng trưởng với tốc độ thường niên 1,6%, thấp hơn 0,4 điểm phần trăm so với ước tính ban đầu do điều chỉnh giảm đầu tư và tiêu dùng. Thậm chí, chỉ số niềm tin người tiêu dùng Mỹ trong tháng 5/2026 đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1952, mức thấp nhất trong hơn 70 năm.Dù GDP vẫn tăng, nhiều người dân Mỹ không cảm nhận được sự cải thiện trong cuộc sống. Sau nhiều năm mở rộng cung tiền, gánh nặng nợ nần ngày càng lớn, trong khi chi phí sinh hoạt không ngừng leo thang.
Nếu phân tích sâu hơn, tăng trưởng 1,6% của Mỹ chủ yếu đến từ hai yếu tố. Đầu tiên là làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào trí tuệ nhân tạo (AI). Đầu tư vào các thiết bị liên quan đến AI tăng tới 17%, trong khi nhiều tập đoàn công nghệ lớn dự kiến tăng gấp đôi chi tiêu cho AI trong năm 2026 so với năm 2025. Ngay cả Google, doanh nghiệp sở hữu lượng tiền mặt khổng lồ, cũng phải bán cổ phần để huy động vốn.
Tuy nhiên, nếu tốc độ tạo doanh thu từ AI không theo kịp tốc độ đầu tư, khoảng trống tài chính có thể trở thành gánh nặng đối với toàn bộ nền kinh tế.
Yếu tố thứ hai là sự phục hồi mạnh của chi tiêu chính phủ. Sau cuộc đối đầu ngân sách giữa hai đảng lớn từ tháng 10/2025 khiến khoảng 750.000 nhân viên liên bang phải nghỉ phép không lương và chính phủ đóng cửa trong 43 ngày, các khoản lương còn nợ cùng ngân sách mới đã được giải ngân trong quý I/2026. Nhờ đó, chi tiêu chính phủ chuyển từ mức giảm 5,6% ở quý trước sang tăng 4%, đóng góp đáng kể cho tăng trưởng GDP.
Nếu loại bỏ các yếu tố đặc biệt này, bức tranh kinh tế Mỹ còn kém tích cực hơn khi đầu tư nhà ở giảm 6,2%.
Một hộ gia đình Mỹ có thu nhập trung bình khoảng 64.000 USD/năm (khoảng 1,664 tỷ VNĐ). Sau khi trừ các khoản thuế và bảo hiểm khoảng 16%, chi phí nhà ở hàng tháng dao động từ 1.400-1.775 USD (khoảng 36,4-46,15 triệu VNĐ). Sau khi thanh toán các khoản vay mua xe, điện nước, bảo hiểm và viễn thông, số tiền còn lại không nhiều cho các chi phí sinh hoạt. Trong khi đó, nợ thẻ tín dụng trung bình đã vượt 10.000 USD (khoảng 260 triệu VNĐ) với lãi suất khoảng 22%/năm.
Mỹ hiện rơi vào thế khó. Tăng lãi suất có thể giúp kiềm chế lạm phát nhưng lại làm tăng áp lực lên khoản nợ công đã lên tới 38 nghìn tỷ USD (khoảng 988 triệu tỷ VNĐ), trong đó chi phí trả lãi đã vượt cả chi tiêu quân sự. Ngược lại, giảm lãi suất có thể khiến lạm phát gia tăng.
GDP vẫn tăng nhưng phần lớn lợi ích tập trung vào thị trường chứng khoán và các tập đoàn lớn thay vì đến với các hộ gia đình bình thường.
Trong khi đó, GDP Nhật Bản quý I/2026 tăng 0,4%, đạt 1,085 nghìn tỷ USD (khoảng 28,21 triệu tỷ VNĐ). Nhìn bề ngoài, nền kinh tế Nhật Bản vẫn duy trì được sự ổn định sau nhiều thập kỷ tăng trưởng chậm.
Tuy nhiên, khi phân tích sâu hơn, có thể thấy nền kinh tế chủ yếu dựa vào xuất khẩu và lạm phát. Xuất khẩu tăng 1,8%, lạm phát đạt 2,8%, trong khi tiêu dùng cá nhân chỉ tăng 0,2%.
Động lực xuất khẩu không đến từ việc hàng hóa Nhật Bản hấp dẫn hơn mà chủ yếu nhờ đồng yên mất giá mạnh, giúp hàng hóa và dịch vụ của nước này trở nên rẻ hơn đối với khách hàng quốc tế.
Mặt trái là người dân Nhật Bản phải gánh chịu chi phí sinh hoạt cao hơn. Nhật Bản phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng và thực phẩm, trong đó gần 90% dầu thô được nhập khẩu. Bất ổn tại Trung Đông cùng với đồng yên suy yếu khiến giá điện, khí đốt và nhiên liệu tăng mạnh.
Giá gạo, mặt hàng thiết yếu của người dân Nhật Bản, từng tăng lên mức tương đương khoảng 180 Nhân dân tệ cho một bao 5 kg. Trong khi tiền lương danh nghĩa tăng nhẹ, tiền lương thực tế lại giảm liên tiếp trong nhiều tháng.
Áp lực lớn nhất đè lên nhóm người cao tuổi. Hiện 29,3% dân số Nhật Bản từ 65 tuổi trở lên. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng và quỹ an sinh chịu áp lực, tỷ lệ tham gia lao động của nhóm trên 65 tuổi lên tới 25%, thuộc hàng cao nhất trong các nước phát triển. Hình ảnh người trên 70 tuổi tiếp tục lái taxi hoặc làm việc bán thời gian trong siêu thị ngày càng phổ biến.
Trung Quốc đang đi theo con đường khác
GDP Trung Quốc trong quý I/2026 tăng 5% so với cùng kỳ năm trước, vượt dự báo trước đó.Động lực chính đến từ xuất khẩu nhờ năng lực cạnh tranh mạnh của ngành sản xuất. Bất chấp những tác động từ chiến tranh thương mại và tình hình Trung Đông, các đơn hàng quốc tế vẫn tiếp tục tăng.
Khác với Nhật Bản, Trung Quốc không dựa vào phá giá tiền tệ để thúc đẩy xuất khẩu. Đồng Nhân dân tệ không suy yếu đáng kể nhưng nhu cầu đối với hàng hóa Trung Quốc vẫn duy trì ở mức cao.
Tuy nhiên, tiêu dùng nội địa vẫn còn yếu và thị trường bất động sản vẫn trong quá trình điều chỉnh. Đây tiếp tục là thách thức lớn đối với nền kinh tế.
Có quan điểm cho rằng GDP của một quốc gia thường bắt đầu suy giảm khi đạt khoảng 70% GDP của Mỹ. Liên Xô và Nhật Bản từng được nhắc đến như những ví dụ. Năm 2021, GDP Trung Quốc đã vượt ngưỡng 70% GDP của Mỹ trước khi tỷ lệ này giảm xuống còn hơn 60% sau giai đoạn Mỹ mở rộng cung tiền và tăng lãi suất.
Tuy nhiên, tình hình hiện nay của Trung Quốc được cho là khác với Nhật Bản trước đây. Nhật Bản từng phụ thuộc nhiều vào sản xuất công nghiệp, bỏ lỡ các cơ hội từ internet và không bắt kịp làn sóng AI.
Trong khi đó, Trung Quốc sở hữu cơ cấu kinh tế đa dạng hơn. Trong quý I/2026, ngành sản xuất công nghệ cao tăng trưởng nhanh gấp hơn hai lần tốc độ tăng trưởng công nghiệp chung. Các lĩnh vực như thiết bị in 3D, pin lithium và robot công nghiệp đều ghi nhận mức tăng sản lượng trên 30%.
Xuất khẩu xe năng lượng mới tiếp tục mở rộng mạnh mẽ, trong khi các sản phẩm như mô-đun quang điện và pin năng lượng ngày càng gia tăng thị phần trên thị trường quốc tế.
Thị trường vốn cũng ghi nhận diễn biến tích cực. Kể từ gói chính sách ngày 24/9/2024, chỉ số A-share đã tăng từ dưới 2.600 điểm lên trên 4.000 điểm, còn nhóm cổ phiếu công nghệ tiếp tục duy trì đà tăng.
Dù vậy, bất động sản vẫn là trở ngại lớn nhất. Phần lớn tài sản của các hộ gia đình gắn với nhà ở nên việc giá nhà giảm đã ảnh hưởng đến tâm lý tiêu dùng. Các ngành liên quan như nội thất, vật liệu xây dựng, cải tạo nhà cửa và dịch vụ cũng chịu áp lực.
Song song với đó, những động lực tăng trưởng mới đang dần hình thành. Xe năng lượng mới xuất hiện ngày càng nhiều trên đường phố, các điểm du lịch đông đúc hơn trong các kỳ nghỉ lễ. Các chương trình đổi cũ lấy mới và phiếu mua hàng đang góp phần khôi phục niềm tin tiêu dùng. AI, robot và năng lượng tái tạo cũng đang trở thành những lĩnh vực tăng trưởng mới.
Nhìn tổng thể, Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc đang đi theo ba mô hình tăng trưởng khác nhau. Mỹ dựa nhiều vào lạm phát và đầu tư vốn, Nhật Bản hưởng lợi từ đồng yên suy yếu, còn Trung Quốc đặt trọng tâm vào năng lực sản xuất và công nghệ.
Từ các mô-đun quang điện, pin năng lượng, cần cẩu cảng cho tới thiết bị điện tử tiêu dùng, sản phẩm mang nhãn "Sản xuất tại Trung Quốc" ngày càng xuất hiện rộng khắp trên thị trường toàn cầu. Đây là kết quả của nhiều thập kỷ đầu tư vào năng lực công nghiệp và công nghệ cốt lõi. Việc tiếp tục củng cố nền tảng công nghiệp và nâng cấp sản xuất được xem là con đường giúp Trung Quốc thu hẹp khoảng cách với Mỹ và tạo ra những lợi ích kinh tế rõ ràng hơn cho người dân trong tương lai.
