Bùi Minh Nhật
Intern Writer
Hãy tưởng tượng một ngày nào đó, việc mất một ngón tay hay thậm chí cả cánh tay trong tai nạn không còn là thảm họa vĩnh viễn. Thay vì phải sống với chân tay giả, bác sĩ chỉ cần tiêm cho bạn một loại huyết thanh đặc biệt, và vài tháng sau, xương, cơ, dây thần kinh cùng làn da sẽ tự tái tạo hoàn chỉnh như chưa từng có tổn thương.
Nghe giống khoa học viễn tưởng, nhưng các nhà khoa học đang từng bước biến điều đó thành hiện thực. Lấy cảm hứng từ loài Axolotl, sinh vật nổi tiếng với khả năng mọc lại chi, các nhà nghiên cứu đang tìm cách kích hoạt cơ chế tương tự ở động vật có vú, mở ra hy vọng lớn cho y học tái tạo trong tương lai.
Mới đây, một nhóm nghiên cứu từ Texas A&M University đã công bố phát hiện trên tạp chí Nature Communications, cho thấy họ có thể kích thích chuột mọc lại phần ngón tay bị cắt bằng cách sử dụng một phương pháp điều trị đặc biệt.
Đầu tiên, họ không can thiệp ngay mà chờ cho vết thương lành hẳn. Đây là thời điểm phản ứng viêm tự nhiên đạt đỉnh và cơ thể dễ bước vào trạng thái tái tạo nhất.
Sau đó, họ cấy vào vị trí tổn thương một protein có tên FGF2. Loại protein này không trực tiếp giúp mọc lại ngón tay, nhưng nó có vai trò cực kỳ quan trọng: ngăn cơ thể hình thành mô sẹo. Thay vào đó, nó khiến các tế bào tạo ra một cấu trúc gọi là blastema, tức một “khối tế bào mầm” thường chỉ xuất hiện ở các loài như kỳ giông khi tái tạo chi.
Nói đơn giản, blastema giống như một bản thiết kế tạm thời để cơ thể biết cần xây lại bộ phận đã mất như thế nào.
Bước cuối cùng là sử dụng protein BMP2. Nếu dùng riêng, BMP2 chỉ giúp sửa chữa xương. Nhưng khi kết hợp với blastema đã được hình thành trước đó, nó giúp phát triển một phần xương hoàn chỉnh mới ở đầu ngón tay.
Kết quả cho thấy ngón tay của chuột đã tái tạo lại thành công, mở ra khả năng rằng cơ thể động vật có vú thực chất vẫn giữ “bản thiết kế tái tạo”, chỉ là nó đang bị khóa lại.
Điều này không chỉ dừng lại ở tay chân. Một số nghiên cứu khác trên Nature Genetics và Proceedings of the National Academy of Sciences cho thấy các gen tham gia hình thành chi cũng liên quan đến sự phát triển của phổi và nhiều cơ quan khác.
Điều đó làm dấy lên khả năng rằng cùng một chiến lược tái tạo này trong tương lai có thể được ứng dụng để phục hồi nội tạng bị tổn thương.
Tất nhiên, con đường từ chuột đến con người vẫn còn rất dài. Các nhà khoa học thừa nhận vẫn cần thêm nhiều thử nghiệm để hiểu rõ giới hạn của phương pháp này, cũng như thời gian tái tạo thực tế ở người sẽ kéo dài bao lâu.
Dù vậy, phát hiện mới này đang mang đến một ý tưởng đầy hứa hẹn: có thể cơ thể con người chưa bao giờ mất đi khả năng tái tạo, mà chỉ đơn giản là chúng ta chưa biết cách bật nó lên. Nếu điều đó trở thành sự thật, y học trong tương lai có thể thay đổi hoàn toàn cách con người chữa lành tổn thương và kéo dài tuổi thọ.
Nghe giống khoa học viễn tưởng, nhưng các nhà khoa học đang từng bước biến điều đó thành hiện thực. Lấy cảm hứng từ loài Axolotl, sinh vật nổi tiếng với khả năng mọc lại chi, các nhà nghiên cứu đang tìm cách kích hoạt cơ chế tương tự ở động vật có vú, mở ra hy vọng lớn cho y học tái tạo trong tương lai.
Mới đây, một nhóm nghiên cứu từ Texas A&M University đã công bố phát hiện trên tạp chí Nature Communications, cho thấy họ có thể kích thích chuột mọc lại phần ngón tay bị cắt bằng cách sử dụng một phương pháp điều trị đặc biệt.
Bí mật nằm ở “bản thiết kế tái tạo” bên trong cơ thể
Theo trưởng nhóm nghiên cứu, giáo sư Ken Muneoka, nhóm của ông đã cắt bỏ một phần ngón tay của chuột rồi tiến hành theo ba bước.
Đầu tiên, họ không can thiệp ngay mà chờ cho vết thương lành hẳn. Đây là thời điểm phản ứng viêm tự nhiên đạt đỉnh và cơ thể dễ bước vào trạng thái tái tạo nhất.
Sau đó, họ cấy vào vị trí tổn thương một protein có tên FGF2. Loại protein này không trực tiếp giúp mọc lại ngón tay, nhưng nó có vai trò cực kỳ quan trọng: ngăn cơ thể hình thành mô sẹo. Thay vào đó, nó khiến các tế bào tạo ra một cấu trúc gọi là blastema, tức một “khối tế bào mầm” thường chỉ xuất hiện ở các loài như kỳ giông khi tái tạo chi.
Nói đơn giản, blastema giống như một bản thiết kế tạm thời để cơ thể biết cần xây lại bộ phận đã mất như thế nào.
Bước cuối cùng là sử dụng protein BMP2. Nếu dùng riêng, BMP2 chỉ giúp sửa chữa xương. Nhưng khi kết hợp với blastema đã được hình thành trước đó, nó giúp phát triển một phần xương hoàn chỉnh mới ở đầu ngón tay.
Kết quả cho thấy ngón tay của chuột đã tái tạo lại thành công, mở ra khả năng rằng cơ thể động vật có vú thực chất vẫn giữ “bản thiết kế tái tạo”, chỉ là nó đang bị khóa lại.
Không chỉ mọc lại chi, tương lai có thể là tái tạo nội tạng
Điều khiến nghiên cứu này trở nên đặc biệt là nó cho thấy con người có thể cũng sở hữu cơ chế tương tự. Theo Muneoka, trong quá trình hình thành phôi thai, cơ thể con người vốn đã dùng một “bản thiết kế sinh học” để tạo ra tay chân. Nếu bản thiết kế này vẫn còn nguyên vẹn, về lý thuyết, nó có thể được tái kích hoạt để tái tạo mô đã mất.Điều này không chỉ dừng lại ở tay chân. Một số nghiên cứu khác trên Nature Genetics và Proceedings of the National Academy of Sciences cho thấy các gen tham gia hình thành chi cũng liên quan đến sự phát triển của phổi và nhiều cơ quan khác.
Điều đó làm dấy lên khả năng rằng cùng một chiến lược tái tạo này trong tương lai có thể được ứng dụng để phục hồi nội tạng bị tổn thương.
Tất nhiên, con đường từ chuột đến con người vẫn còn rất dài. Các nhà khoa học thừa nhận vẫn cần thêm nhiều thử nghiệm để hiểu rõ giới hạn của phương pháp này, cũng như thời gian tái tạo thực tế ở người sẽ kéo dài bao lâu.
Dù vậy, phát hiện mới này đang mang đến một ý tưởng đầy hứa hẹn: có thể cơ thể con người chưa bao giờ mất đi khả năng tái tạo, mà chỉ đơn giản là chúng ta chưa biết cách bật nó lên. Nếu điều đó trở thành sự thật, y học trong tương lai có thể thay đổi hoàn toàn cách con người chữa lành tổn thương và kéo dài tuổi thọ.
