Những 'cái bẫy số' trên không gian mạng

[Kaya]

Không còn là những chiêu trò đơn giản, các hình thức lừa đảo trên không gian mạng hiện nay đang được tổ chức với kịch bản ngày càng tinh vi. Từ thông báo trúng thưởng giá trị lớn, mời gọi làm việc online nhận hoa hồng đến giả danh cơ quan nhà nước để gây áp lực tâm lý, nhiều người dùng Internet đã trở thành nạn nhân chỉ sau vài thao tác chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân.​

Những lời hứa “ngọt ngào” dẫn dụ nạn nhân​

Cơ quan chức năng liên tục phát đi cảnh báo về hàng loạt chiêu thức lừa đảo mới xuất hiện trên không gian mạng. Một trong những thủ đoạn phổ biến là thông báo người dùng “trúng thưởng” các giải thưởng có giá trị lớn như xe máy, điện thoại, tiền mặt hoặc quà tặng từ các chương trình khuyến mại.

Sau khi tiếp cận được nạn nhân, các đối tượng thường yêu cầu người trúng thưởng đóng một số khoản phí như phí nhận quà, phí vận chuyển hoặc thuế để “hoàn tất thủ tục nhận giải”. Tuy nhiên, sau khi nạn nhân chuyển tiền, các đối tượng lập tức cắt đứt liên lạc hoặc tiếp tục viện ra nhiều lý do khác để yêu cầu nộp thêm tiền.
​

​

Không ít trường hợp do tin tưởng vào các thông báo được thiết kế giống như thông tin từ doanh nghiệp hoặc tổ chức chính thống nên đã làm theo hướng dẫn và bị chiếm đoạt tài sản.​

Giả danh cơ quan chức năng để gây áp lực tâm lý​

Bên cạnh chiêu trò trúng thưởng, một thủ đoạn khác cũng đang xuất hiện ngày càng nhiều là mạo danh cơ quan nhà nước như công an, tòa án, viện kiểm sát hoặc ngân hàng.

Trong kịch bản này, các đối tượng thường gọi điện hoặc nhắn tin cho nạn nhân, thông báo rằng họ đang liên quan đến một vụ án, một khoản nợ hoặc một giao dịch tài chính bất thường. Để “chứng minh trong sạch” hoặc “phục vụ điều tra”, nạn nhân được yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, thông tin tài khoản hoặc chuyển tiền vào một tài khoản được chỉ định.

Thực tế, đây là thủ đoạn lừa đảo đã được nhiều cơ quan chức năng cảnh báo trong thời gian qua. Các đối tượng lợi dụng tâm lý lo sợ của người dân trước các vấn đề pháp lý để buộc nạn nhân nhanh chóng làm theo yêu cầu mà không kịp kiểm chứng thông tin.

Theo các báo cáo về tình hình tội phạm mạng, nhiều hình thức lừa đảo trực tuyến hiện nay đều tập trung khai thác yếu tố tâm lý của người dùng hơn là tấn công vào các lỗ hổng kỹ thuật.​

Lợi dụng mạng xã hội để tiếp cận và dựng kịch bản lừa đảo​

Mạng xã hội đang trở thành “mảnh đất màu mỡ” để các đối tượng lừa đảo tìm kiếm và tiếp cận nạn nhân. Chúng có thể lập các tài khoản giả mạo, đăng tải nội dung quảng cáo hấp dẫn hoặc tham gia vào các nhóm cộng đồng để tìm người có nhu cầu kiếm tiền, mua sắm hay đầu tư.

Một kịch bản phổ biến là mời người dùng tham gia làm nhiệm vụ đặt đơn hàng trực tuyến để nhận hoa hồng. Ban đầu, các đối tượng thường cho nạn nhân nhận lại một khoản tiền nhỏ để tạo lòng tin. Khi số tiền nạn nhân bỏ ra ngày càng lớn, chúng sẽ viện ra nhiều lý do như lỗi hệ thống, phí xác minh hoặc thuế để yêu cầu nộp thêm tiền, trước khi biến mất.

Thực tế cho thấy nhiều vụ lừa đảo đã gây thiệt hại rất lớn. Có trường hợp nạn nhân bị chiếm đoạt hàng tỷ đồng chỉ sau vài ngày tham gia các “nhiệm vụ online” tưởng chừng đơn giản.​

Không gian mạng - “mặt trận mới” của tội phạm công nghệ cao​

Các chuyên gia an ninh mạng nhận định rằng tội phạm mạng hiện nay hoạt động ngày càng chuyên nghiệp, có tổ chức và thậm chí vận hành theo mô hình giống như doanh nghiệp.

Chúng có thể chia vai trò cụ thể cho từng nhóm: Người tiếp cận nạn nhân, người quản lý hệ thống website hoặc tài khoản giả mạo, người xử lý dòng tiền và rửa tiền sau khi chiếm đoạt được tài sản.

Sự phổ biến của Internet và mạng xã hội khiến những kịch bản lừa đảo này có thể tiếp cận số lượng lớn người dùng trong thời gian ngắn. Chỉ cần một tin nhắn, một đường link hoặc một cuộc gọi, kẻ xấu có thể tiếp cận hàng trăm người cùng lúc.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, các hành vi lừa đảo trên không gian mạng vì thế cũng trở thành một thách thức lớn đối với công tác bảo đảm an ninh mạng và bảo vệ người dùng.​

Nâng cao cảnh giác - “lá chắn” quan trọng nhất​

Trước sự gia tăng của các hình thức lừa đảo trực tuyến, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần đặc biệt cảnh giác:​

• Khi nhận được các thông tin liên quan đến trúng thưởng, việc làm online hoặc các cuộc gọi tự xưng là cơ quan chức năng.​
• Người dùng tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP hoặc chuyển tiền cho các tài khoản không rõ nguồn gốc. Đồng thời, cần kiểm tra kỹ thông tin từ các kênh chính thức trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào.​
• Trong trường hợp nghi ngờ bị lừa đảo, người dân nên nhanh chóng liên hệ với ngân hàng và cơ quan công an để được hỗ trợ kịp thời.​

Trong môi trường số, khi các thủ đoạn lừa đảo liên tục biến đổi, sự tỉnh táo và thận trọng của mỗi người dùng chính là yếu tố quan trọng nhất để tránh rơi vào những “cái bẫy” được giăng sẵn trên không gian mạng.​

 

Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav, cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview