myle.vnreview
Writer
Sự trỗi dậy của Unitree cho thấy một cấu trúc nhà nước nuôi dưỡng những nhà vô địch công nghiệp trước khi các đối thủ toàn cầu nhận ra, theo phân tích của bài viết đăng trên tờ Nikkei.
Một robot hình người phục vụ đồ ăn nhẹ trong buổi trình diễn tại một diễn đàn công nghệ ở Bắc Kinh vào ngày 25/3/2026.
Khi những cỗ máy hình người của Unitree Robotics biểu diễn võ thuật trước hàng trăm triệu người xem trong chương trình Gala Tết Nguyên đán năm nay, công ty này trông giống hệt như câu chuyện thành công mà Bắc Kinh muốn thế giới thấy: một công ty khởi nghiệp nhanh nhẹn của Trung Quốc, được thành lập bởi một kỹ sư trẻ, đang chinh phục lĩnh vực trí tuệ nhân tạo có hình thể. Vài tuần sau, Unitree đã nộp đơn đăng ký phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trị giá 610 triệu USD trên Sở giao dịch chứng khoán Thượng Hải. Vào ngày 15 tháng 4, công ty bắt đầu bán robot hình người rẻ nhất của mình trên AliExpress của Alibaba với giá khoảng 7.000 USD, kèm theo vận chuyển miễn phí đến Mỹ, Nhật Bản, Canada và các thị trường khác.
Câu chuyện gần như tự viết nên. Tuy nhiên, bản cáo bạch của chính công ty lại làm phức tạp thêm vấn đề. Unitree đã công bố khoản ưu đãi thuế trị giá 11 triệu USD chỉ trong chín tháng đầu năm 2025, cộng thêm gần 5 triệu USD trợ cấp trực tiếp từ chính phủ kể từ năm 2022. Những con số này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, che giấu một cấu trúc quan trọng hơn nhiều: một kiến trúc nuôi dưỡng đa tầng mà Trung Quốc áp dụng trên tất cả các lĩnh vực công nghiệp tiên tiến, và các công cụ chính sách thương mại hiện tại của phương Tây không được thiết kế để tiếp cận.
Kiến trúc này bắt đầu với cái mà Bắc Kinh gọi là "hệ thống nuôi dưỡng theo cấp bậc", một hệ thống phân cấp chứng nhận ba cấp, phân loại các doanh nghiệp vừa và nhỏ theo giá trị chiến lược của chúng đối với nhà nước. Các công ty nắm vững công nghệ trong các mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng sẽ được công nhận là "tiểu khổng lồ", một vị thế mở khóa các phần thưởng tiền mặt trực tiếp, thuế suất giảm, ưu tiên tiếp cận mua sắm của chính phủ và tín dụng lãi suất thấp. Unitree đang nắm giữ vị thế đó. Khung pháp lý quốc gia của Trung Quốc đặt ra một mức cơ bản, nhưng chính các chính quyền địa phương mới là động lực thúc đẩy vốn hóa thực sự, cạnh tranh khốc liệt để thu hút và mở rộng quy mô các công ty robot thông qua các công cụ tài chính được điều chỉnh phù hợp với lợi thế so sánh của từng thành phố.
Quy mô của cuộc cạnh tranh này là vô cùng lớn. Chỉ riêng trong quý đầu tiên năm 2026, lĩnh vực trí tuệ nhân tạo đã ghi nhận 210 sự kiện huy động vốn với tổng trị giá hơn 4 tỷ USD, dẫn đầu là Thâm Quyến, Bắc Kinh, Thượng Hải và Hàng Châu. Mô hình này trông giống một chiến dịch do nhà nước dàn dựng trên nhiều mặt trận cùng lúc hơn là một thị trường đang khám phá ra công nghệ mới.
Hệ thống này lãng phí một cách xa hoa. Hầu hết hơn 100 công ty sản xuất robot hình người đang hoạt động tại Trung Quốc sẽ thất bại, và phần lớn vốn nhà nước đổ vào sẽ bị mất trắng. Nhưng Bắc Kinh coi đây như một canh bạc: chấp nhận thua lỗ từ hàng chục thất bại để tạo ra một vài nhà vô địch toàn cầu. Logic tương tự cũng được áp dụng cho xe điện, nơi hàng trăm công ty được trợ cấp đã sụp đổ trong khi BYD và CATL nổi lên để định hình lại thị trường toàn cầu. Câu hỏi đặt ra là liệu những công ty sống sót có thể cạnh tranh được hay không, và trong từng lĩnh vực, họ đã làm được.
Một robot hình người của hãng Unitree Robotics đi lại trên sàn giao dịch chứng khoán New York vào ngày 10/11/2025.
Mọi nền kinh tế phát triển đều đưa ra các ưu đãi cho các lĩnh vực chiến lược. Điều làm nên sự khác biệt trong cách tiếp cận của Trung Quốc là sự tích lũy và hợp nhất thể chế của các công cụ chính sách độc lập. Hãy xem xét thủ đô Bắc Kinh. Một cơ quan hành chính thành phố duy nhất quản lý các phiếu hỗ trợ chi phí đào tạo AI, các khoản tài trợ chuyển đổi vốn cổ phần cho các công ty giai đoạn đầu, trợ cấp lãi suất cho các khoản vay hàng tỷ nhân dân tệ, và phần thưởng "thử nghiệm đầu tiên" cho việc triển khai robot trong các kịch bản mới. Đằng sau các chương trình này là nguồn vốn nhà nước kiên nhẫn: các quỹ đầu tư do chính phủ hậu thuẫn đã tham gia vào các vòng gọi vốn thiên thần của các công ty hiện được định giá hàng tỷ đô la, hấp thụ những rủi ro mà không một quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân nào dám đụng đến ở giai đoạn đầu như vậy.
Thượng Hải theo đuổi một chiến lược khác, đặt mục tiêu hơn 7 tỷ USD trong ngành công nghiệp AI cốt lõi vào năm 2027 và kết hợp các quỹ nhà nước trong nước với các quỹ đầu tư quốc gia từ các nước đang phát triển. Ví dụ, nhánh đầu tư mạo hiểm của Saudi Aramco đã đầu tư vào Fourier Intelligence có trụ sở tại Thượng Hải, minh họa cho mô hình giảm dần sự phụ thuộc vào vốn phương Tây. Hàng Châu, nơi đặt trụ sở của Unitree, tập trung vào việc thúc đẩy thị trường vốn, công bố danh sách hàng trăm công ty được nhắm mục tiêu để ươm mầm IPO và tổ chức mọi giai đoạn trong hành trình niêm yết của họ. Ngay cả các thành phố nội địa cũng đang tham gia: Hợp Phì đã áp dụng mô hình do nhà nước dẫn dắt tương tự như mô hình đã sử dụng để thu hút nhà sản xuất xe điện NIO, tham gia vào vòng gọi vốn 200 triệu USD cho công ty sản xuất robot hình người LimX Dynamics.
Những tác động cạnh tranh không chỉ dừng lại ở trợ cấp. Khi các công ty được nhà nước bồi dưỡng đạt được quy mô, Bắc Kinh củng cố lợi thế của họ thông qua chế độ tiêu chuẩn hóa. Cuối năm ngoái, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin đã thành lập Ủy ban Kỹ thuật Tiêu chuẩn hóa Robot Hình người Quốc gia và bổ nhiệm người sáng lập Unitree, Wang Xingxing, làm phó chủ tịch. Bằng cách định hình các tiêu chuẩn trong nước trước tiên và đạt được lợi thế kinh tế theo quy mô trong thị trường robot lớn nhất thế giới, Trung Quốc tự định vị mình để quảng bá các tiêu chuẩn đó ra quốc tế, định hình các thông số kỹ thuật mà các đối thủ cạnh tranh nước ngoài cuối cùng phải tuân thủ.
Kết quả là một lợi thế cấu trúc tích lũy. Vốn nhà nước hấp thụ rủi ro giai đoạn đầu có thể dẫn đến phá sản hoặc cản trở các đối thủ cạnh tranh tư nhân. Ưu đãi thuế và ưu tiên mua sắm công làm giảm chi phí hoạt động trong suốt giai đoạn tăng trưởng. Các chương trình bồi dưỡng IPO đẩy nhanh con đường ra thị trường chứng khoán. Và một khi một công ty đạt được quy mô toàn cầu, các tiêu chuẩn mà nó đã giúp xây dựng trở thành rào cản gia nhập thị trường cho tất cả những công ty khác. Mỗi lớp củng cố lớp tiếp theo. Một công ty khởi nghiệp robot của Nhật Bản hoặc châu Âu cạnh tranh với hệ thống này phải đối mặt với một đối thủ có cấu trúc chi phí, khả năng tiếp cận vốn và môi trường pháp lý đã được nhà nước thiết kế ngay từ đầu.
Đây là thách thức mà các công cụ chính sách thương mại hiện tại đang gặp khó khăn trong việc giải quyết. Thuế quan nhắm vào hàng hóa tại biên giới. Danh sách đen nhắm vào các công ty riêng lẻ sau khi chúng đã đạt được quy mô. Cả hai đều không tác động đến cơ sở hạ tầng thể chế tạo ra những công ty đó ngay từ đầu. Chỉ mỗi Unitree đủ nổi bật để thu hút sự chú ý của toàn cầu, hệ thống nuôi dưỡng theo kiểu bậc thang đang tạo ra hàng tá Unitree khác phía sau, cấp vốn cho chúng thông qua quỹ nhà nước, đẩy nhanh quá trình niêm yết và tích hợp những người sáng lập vào các cơ quan đặt ra luật lệ của chính thị trường.
Người máy hình người trị giá 7.000 USD hiện có sẵn để bán ra quốc tế là một thành tựu kỹ thuật ấn tượng. Nó cũng là sản phẩm của một hệ thống được thiết kế để tràn ngập thị trường toàn cầu bằng các nền tảng có khả năng, chi phí thấp trước khi thị trường thương mại trưởng thành hoàn toàn, đảm bảo sự thống trị chuỗi cung ứng như một việc đã rồi. Các nhà hoạch định chính sách ở Mỹ, Nhật và Châu Âu tập trung vào robot đang nhìn vào điều sai lầm. Cỗ máy quan trọng là cỗ máy đã tạo ra nó.
Một robot hình người phục vụ đồ ăn nhẹ trong buổi trình diễn tại một diễn đàn công nghệ ở Bắc Kinh vào ngày 25/3/2026.
Khi những cỗ máy hình người của Unitree Robotics biểu diễn võ thuật trước hàng trăm triệu người xem trong chương trình Gala Tết Nguyên đán năm nay, công ty này trông giống hệt như câu chuyện thành công mà Bắc Kinh muốn thế giới thấy: một công ty khởi nghiệp nhanh nhẹn của Trung Quốc, được thành lập bởi một kỹ sư trẻ, đang chinh phục lĩnh vực trí tuệ nhân tạo có hình thể. Vài tuần sau, Unitree đã nộp đơn đăng ký phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trị giá 610 triệu USD trên Sở giao dịch chứng khoán Thượng Hải. Vào ngày 15 tháng 4, công ty bắt đầu bán robot hình người rẻ nhất của mình trên AliExpress của Alibaba với giá khoảng 7.000 USD, kèm theo vận chuyển miễn phí đến Mỹ, Nhật Bản, Canada và các thị trường khác.
Câu chuyện gần như tự viết nên. Tuy nhiên, bản cáo bạch của chính công ty lại làm phức tạp thêm vấn đề. Unitree đã công bố khoản ưu đãi thuế trị giá 11 triệu USD chỉ trong chín tháng đầu năm 2025, cộng thêm gần 5 triệu USD trợ cấp trực tiếp từ chính phủ kể từ năm 2022. Những con số này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, che giấu một cấu trúc quan trọng hơn nhiều: một kiến trúc nuôi dưỡng đa tầng mà Trung Quốc áp dụng trên tất cả các lĩnh vực công nghiệp tiên tiến, và các công cụ chính sách thương mại hiện tại của phương Tây không được thiết kế để tiếp cận.
Kiến trúc này bắt đầu với cái mà Bắc Kinh gọi là "hệ thống nuôi dưỡng theo cấp bậc", một hệ thống phân cấp chứng nhận ba cấp, phân loại các doanh nghiệp vừa và nhỏ theo giá trị chiến lược của chúng đối với nhà nước. Các công ty nắm vững công nghệ trong các mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng sẽ được công nhận là "tiểu khổng lồ", một vị thế mở khóa các phần thưởng tiền mặt trực tiếp, thuế suất giảm, ưu tiên tiếp cận mua sắm của chính phủ và tín dụng lãi suất thấp. Unitree đang nắm giữ vị thế đó. Khung pháp lý quốc gia của Trung Quốc đặt ra một mức cơ bản, nhưng chính các chính quyền địa phương mới là động lực thúc đẩy vốn hóa thực sự, cạnh tranh khốc liệt để thu hút và mở rộng quy mô các công ty robot thông qua các công cụ tài chính được điều chỉnh phù hợp với lợi thế so sánh của từng thành phố.
Quy mô của cuộc cạnh tranh này là vô cùng lớn. Chỉ riêng trong quý đầu tiên năm 2026, lĩnh vực trí tuệ nhân tạo đã ghi nhận 210 sự kiện huy động vốn với tổng trị giá hơn 4 tỷ USD, dẫn đầu là Thâm Quyến, Bắc Kinh, Thượng Hải và Hàng Châu. Mô hình này trông giống một chiến dịch do nhà nước dàn dựng trên nhiều mặt trận cùng lúc hơn là một thị trường đang khám phá ra công nghệ mới.
Hệ thống này lãng phí một cách xa hoa. Hầu hết hơn 100 công ty sản xuất robot hình người đang hoạt động tại Trung Quốc sẽ thất bại, và phần lớn vốn nhà nước đổ vào sẽ bị mất trắng. Nhưng Bắc Kinh coi đây như một canh bạc: chấp nhận thua lỗ từ hàng chục thất bại để tạo ra một vài nhà vô địch toàn cầu. Logic tương tự cũng được áp dụng cho xe điện, nơi hàng trăm công ty được trợ cấp đã sụp đổ trong khi BYD và CATL nổi lên để định hình lại thị trường toàn cầu. Câu hỏi đặt ra là liệu những công ty sống sót có thể cạnh tranh được hay không, và trong từng lĩnh vực, họ đã làm được.
Một robot hình người của hãng Unitree Robotics đi lại trên sàn giao dịch chứng khoán New York vào ngày 10/11/2025.
Mọi nền kinh tế phát triển đều đưa ra các ưu đãi cho các lĩnh vực chiến lược. Điều làm nên sự khác biệt trong cách tiếp cận của Trung Quốc là sự tích lũy và hợp nhất thể chế của các công cụ chính sách độc lập. Hãy xem xét thủ đô Bắc Kinh. Một cơ quan hành chính thành phố duy nhất quản lý các phiếu hỗ trợ chi phí đào tạo AI, các khoản tài trợ chuyển đổi vốn cổ phần cho các công ty giai đoạn đầu, trợ cấp lãi suất cho các khoản vay hàng tỷ nhân dân tệ, và phần thưởng "thử nghiệm đầu tiên" cho việc triển khai robot trong các kịch bản mới. Đằng sau các chương trình này là nguồn vốn nhà nước kiên nhẫn: các quỹ đầu tư do chính phủ hậu thuẫn đã tham gia vào các vòng gọi vốn thiên thần của các công ty hiện được định giá hàng tỷ đô la, hấp thụ những rủi ro mà không một quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân nào dám đụng đến ở giai đoạn đầu như vậy.
Thượng Hải theo đuổi một chiến lược khác, đặt mục tiêu hơn 7 tỷ USD trong ngành công nghiệp AI cốt lõi vào năm 2027 và kết hợp các quỹ nhà nước trong nước với các quỹ đầu tư quốc gia từ các nước đang phát triển. Ví dụ, nhánh đầu tư mạo hiểm của Saudi Aramco đã đầu tư vào Fourier Intelligence có trụ sở tại Thượng Hải, minh họa cho mô hình giảm dần sự phụ thuộc vào vốn phương Tây. Hàng Châu, nơi đặt trụ sở của Unitree, tập trung vào việc thúc đẩy thị trường vốn, công bố danh sách hàng trăm công ty được nhắm mục tiêu để ươm mầm IPO và tổ chức mọi giai đoạn trong hành trình niêm yết của họ. Ngay cả các thành phố nội địa cũng đang tham gia: Hợp Phì đã áp dụng mô hình do nhà nước dẫn dắt tương tự như mô hình đã sử dụng để thu hút nhà sản xuất xe điện NIO, tham gia vào vòng gọi vốn 200 triệu USD cho công ty sản xuất robot hình người LimX Dynamics.
Những tác động cạnh tranh không chỉ dừng lại ở trợ cấp. Khi các công ty được nhà nước bồi dưỡng đạt được quy mô, Bắc Kinh củng cố lợi thế của họ thông qua chế độ tiêu chuẩn hóa. Cuối năm ngoái, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin đã thành lập Ủy ban Kỹ thuật Tiêu chuẩn hóa Robot Hình người Quốc gia và bổ nhiệm người sáng lập Unitree, Wang Xingxing, làm phó chủ tịch. Bằng cách định hình các tiêu chuẩn trong nước trước tiên và đạt được lợi thế kinh tế theo quy mô trong thị trường robot lớn nhất thế giới, Trung Quốc tự định vị mình để quảng bá các tiêu chuẩn đó ra quốc tế, định hình các thông số kỹ thuật mà các đối thủ cạnh tranh nước ngoài cuối cùng phải tuân thủ.
Kết quả là một lợi thế cấu trúc tích lũy. Vốn nhà nước hấp thụ rủi ro giai đoạn đầu có thể dẫn đến phá sản hoặc cản trở các đối thủ cạnh tranh tư nhân. Ưu đãi thuế và ưu tiên mua sắm công làm giảm chi phí hoạt động trong suốt giai đoạn tăng trưởng. Các chương trình bồi dưỡng IPO đẩy nhanh con đường ra thị trường chứng khoán. Và một khi một công ty đạt được quy mô toàn cầu, các tiêu chuẩn mà nó đã giúp xây dựng trở thành rào cản gia nhập thị trường cho tất cả những công ty khác. Mỗi lớp củng cố lớp tiếp theo. Một công ty khởi nghiệp robot của Nhật Bản hoặc châu Âu cạnh tranh với hệ thống này phải đối mặt với một đối thủ có cấu trúc chi phí, khả năng tiếp cận vốn và môi trường pháp lý đã được nhà nước thiết kế ngay từ đầu.
Đây là thách thức mà các công cụ chính sách thương mại hiện tại đang gặp khó khăn trong việc giải quyết. Thuế quan nhắm vào hàng hóa tại biên giới. Danh sách đen nhắm vào các công ty riêng lẻ sau khi chúng đã đạt được quy mô. Cả hai đều không tác động đến cơ sở hạ tầng thể chế tạo ra những công ty đó ngay từ đầu. Chỉ mỗi Unitree đủ nổi bật để thu hút sự chú ý của toàn cầu, hệ thống nuôi dưỡng theo kiểu bậc thang đang tạo ra hàng tá Unitree khác phía sau, cấp vốn cho chúng thông qua quỹ nhà nước, đẩy nhanh quá trình niêm yết và tích hợp những người sáng lập vào các cơ quan đặt ra luật lệ của chính thị trường.
Người máy hình người trị giá 7.000 USD hiện có sẵn để bán ra quốc tế là một thành tựu kỹ thuật ấn tượng. Nó cũng là sản phẩm của một hệ thống được thiết kế để tràn ngập thị trường toàn cầu bằng các nền tảng có khả năng, chi phí thấp trước khi thị trường thương mại trưởng thành hoàn toàn, đảm bảo sự thống trị chuỗi cung ứng như một việc đã rồi. Các nhà hoạch định chính sách ở Mỹ, Nhật và Châu Âu tập trung vào robot đang nhìn vào điều sai lầm. Cỗ máy quan trọng là cỗ máy đã tạo ra nó.
