Quang Trương
Pearl
Khi chip AI mạnh gần nhất của Nvidia được bán cho Trung Quốc, ranh giới giữa an ninh và thương mại của Mỹ đang bị kéo đi xa đến mức nào?
Nếu bạn từng nghĩ kiểm soát công nghệ cao là “lằn ranh đỏ” không thể mặc cả, thì quyết định mới nhất của Mỹ có thể khiến bạn phải nghĩ lại. Cuối năm 2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã phê duyệt cho Nvidia xuất khẩu chip AI H200 sang Trung Quốc, loại chip từng nằm trong danh sách cấm vì lý do an ninh.
Điều gây chú ý không chỉ là bản thân con chip. Đổi lại, chính phủ Mỹ nhận 25% doanh thu bán hàng. An ninh quốc gia, trong cách tiếp cận này, không còn là một nguyên tắc cứng mà trở thành một “thỏa thuận có giá”.
Không cần nghĩ đến viễn cảnh Hollywood kiểu Terminator. Những hệ thống nhắm mục tiêu dựa trên AI đã và đang được triển khai thực tế ở Ukraine, Gaza và nhiều điểm nóng khác. AI không còn ở phòng thí nghiệm, nó đã ở chiến trường.
Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc vừa trải qua một năm căng thẳng thương mại, có lúc thuế quan Mỹ áp lên hàng Trung Quốc lên tới 145%, việc cho phép xuất khẩu một công nghệ nhạy cảm như vậy rõ ràng là một cú rẽ bất ngờ.
Cách làm này tạo ra tác động thực tế. Trong giai đoạn 2022–2024, nhiều công ty AI Trung Quốc thiếu sức mạnh tính toán, buộc phải xoay xở với phần cứng cũ hơn.
Chính quyền Trump chọn con đường khác. Tháng 7, Mỹ đã cho phép Nvidia bán chip H20 để đổi lấy 15% doanh thu, được xem như một nhượng bộ gắn với đàm phán đất hiếm. Với H200, con số này tăng lên 25% và thông điệp cũng rõ ràng hơn. Các quyết định an ninh chiến lược được chuyển thành giao dịch, nơi mọi thứ đều có thể định giá.
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, bán dẫn là công nghệ lưỡng dụng. Cùng một con chip huấn luyện chatbot cũng có thể dẫn đường tên lửa. Cùng một vi điều khiển trong máy giặt có thể trở thành linh kiện của drone cảm tử. Các nhà nghiên cứu từng phát hiện linh kiện có nguồn gốc từ Mỹ và châu Âu trong drone Nga, thậm chí có chip được tháo từ thiết bị gia dụng, xóa nhãn rồi đưa vào vũ khí.
Bạn không thể cấm máy giặt mà không làm tê liệt nền kinh tế tiêu dùng. Vì vậy, kiểm soát xuất khẩu dần biến thành trò chơi “đập chuột”, mỗi lỗ hổng bịt lại lại sinh ra một con đường lách mới.
Úc là ví dụ điển hình. Trung Quốc chiếm khoảng 30% tổng thương mại hàng hóa của Úc, trong khi Canberra ngày càng gắn chặt với Washington về an ninh thông qua AUKUS. Khi Mỹ nới lỏng kiểm soát chip AI, câu hỏi đặt ra là Úc có phải làm theo không, và làm theo đến mức nào.
Sự liên kết an ninh chỉ bền khi các bên chia sẻ cách nhìn về mối đe dọa và phản ứng nhất quán. Nhưng khi Mỹ coi an ninh như một quân bài thương lượng, sự nhất quán đó bắt đầu lung lay. Với các đồng minh, đây không chỉ là chuyện công nghệ, mà là câu hỏi về chủ quyền chính sách.
Khi “hàng rào kiên cố” biến thành cánh cửa xoay, vấn đề không còn là có nên kiểm soát hay không, mà là kiểm soát để bảo vệ ai, và vì lợi ích nào. Với Việt Nam, một nền kinh tế mở và phụ thuộc sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, câu chuyện này đáng để theo dõi sát hơn tưởng tượng rất nhiều. (theconversation)
Nếu bạn từng nghĩ kiểm soát công nghệ cao là “lằn ranh đỏ” không thể mặc cả, thì quyết định mới nhất của Mỹ có thể khiến bạn phải nghĩ lại. Cuối năm 2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã phê duyệt cho Nvidia xuất khẩu chip AI H200 sang Trung Quốc, loại chip từng nằm trong danh sách cấm vì lý do an ninh.
Điều gây chú ý không chỉ là bản thân con chip. Đổi lại, chính phủ Mỹ nhận 25% doanh thu bán hàng. An ninh quốc gia, trong cách tiếp cận này, không còn là một nguyên tắc cứng mà trở thành một “thỏa thuận có giá”.
Khi chip AI không chỉ để chạy chatbot
H200 là bộ xử lý AI mạnh thứ hai của Nvidia, mạnh gấp khoảng sáu lần dòng H20 từng được phép bán trước đó. Đây không phải chip để tạo meme hay hỗ trợ các ứng dụng giải trí thông thường. Chúng là “động cơ tính toán” đứng sau các hệ thống AI tiên tiến, bao gồm dẫn đường máy bay không người lái, điều khiển hỏa lực tự động, thuật toán nhắm mục tiêu trong chiến tranh hiện đại.Không cần nghĩ đến viễn cảnh Hollywood kiểu Terminator. Những hệ thống nhắm mục tiêu dựa trên AI đã và đang được triển khai thực tế ở Ukraine, Gaza và nhiều điểm nóng khác. AI không còn ở phòng thí nghiệm, nó đã ở chiến trường.
Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc vừa trải qua một năm căng thẳng thương mại, có lúc thuế quan Mỹ áp lên hàng Trung Quốc lên tới 145%, việc cho phép xuất khẩu một công nghệ nhạy cảm như vậy rõ ràng là một cú rẽ bất ngờ.
Từ “hàng rào cao” sang thỏa thuận có điều kiện
Trước đây, chính quyền Biden theo đuổi cách tiếp cận được gọi là “sân nhỏ, hàng rào cao”. Chỉ một nhóm rất hẹp công nghệ nhạy cảm bị kiểm soát gắt gao, còn thương mại nói chung vẫn được duy trì. Mỹ đã đưa khoảng 140 thực thể Trung Quốc vào danh sách hạn chế, cấm nhiều loại thiết bị sản xuất chip và hạn chế kỹ sư Mỹ hỗ trợ các nhà máy bán dẫn tiên tiến tại Trung Quốc.Cách làm này tạo ra tác động thực tế. Trong giai đoạn 2022–2024, nhiều công ty AI Trung Quốc thiếu sức mạnh tính toán, buộc phải xoay xở với phần cứng cũ hơn.
Chính quyền Trump chọn con đường khác. Tháng 7, Mỹ đã cho phép Nvidia bán chip H20 để đổi lấy 15% doanh thu, được xem như một nhượng bộ gắn với đàm phán đất hiếm. Với H200, con số này tăng lên 25% và thông điệp cũng rõ ràng hơn. Các quyết định an ninh chiến lược được chuyển thành giao dịch, nơi mọi thứ đều có thể định giá.
Chiến tranh AI và bài toán lưỡng dụng
AI hiện đang điều khiển các hệ thống nhắm mục tiêu, dẫn hướng vũ khí và ra quyết định trong tích tắc. Ukraine sử dụng drone tích hợp AI có khả năng tự điều hướng ngay cả khi bị gây nhiễu, được cho là nâng độ chính xác tấn công từ 30–50% lên khoảng 80%. Israel dùng hệ thống AI Lavender để xác định hàng chục nghìn mục tiêu tiềm năng. Trung Quốc bị cho là đang triển khai AI để điều phối đàn drone và ra quyết định thời gian thực trên chiến trường. Mỹ có Dự án Maven, tổng hợp dữ liệu vệ tinh và cảm biến để đề xuất mục tiêu tấn công.Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, bán dẫn là công nghệ lưỡng dụng. Cùng một con chip huấn luyện chatbot cũng có thể dẫn đường tên lửa. Cùng một vi điều khiển trong máy giặt có thể trở thành linh kiện của drone cảm tử. Các nhà nghiên cứu từng phát hiện linh kiện có nguồn gốc từ Mỹ và châu Âu trong drone Nga, thậm chí có chip được tháo từ thiết bị gia dụng, xóa nhãn rồi đưa vào vũ khí.
Bạn không thể cấm máy giặt mà không làm tê liệt nền kinh tế tiêu dùng. Vì vậy, kiểm soát xuất khẩu dần biến thành trò chơi “đập chuột”, mỗi lỗ hổng bịt lại lại sinh ra một con đường lách mới.
Úc là ví dụ điển hình. Trung Quốc chiếm khoảng 30% tổng thương mại hàng hóa của Úc, trong khi Canberra ngày càng gắn chặt với Washington về an ninh thông qua AUKUS. Khi Mỹ nới lỏng kiểm soát chip AI, câu hỏi đặt ra là Úc có phải làm theo không, và làm theo đến mức nào.
Sự liên kết an ninh chỉ bền khi các bên chia sẻ cách nhìn về mối đe dọa và phản ứng nhất quán. Nhưng khi Mỹ coi an ninh như một quân bài thương lượng, sự nhất quán đó bắt đầu lung lay. Với các đồng minh, đây không chỉ là chuyện công nghệ, mà là câu hỏi về chủ quyền chính sách.
Khi “hàng rào kiên cố” biến thành cánh cửa xoay, vấn đề không còn là có nên kiểm soát hay không, mà là kiểm soát để bảo vệ ai, và vì lợi ích nào. Với Việt Nam, một nền kinh tế mở và phụ thuộc sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, câu chuyện này đáng để theo dõi sát hơn tưởng tượng rất nhiều. (theconversation)
