Trung Quốc lần đầu tiên thu hồi tên lửa tái sử dụng, lần này không sao chép SpaceX

[From Beijing with Love]

Ngành hàng không vũ trụ Trung Quốc vừa ghi thêm một dấu mốc mới khi lần đầu tiên thu hồi thành công tầng đầu của một tên lửa nhiên liệu lỏng cỡ lớn. Điều khiến sự kiện này thu hút sự chú ý không chỉ nằm ở việc tên lửa quay trở về an toàn sau khi hoàn thành nhiệm vụ, mà còn ở cách thu hồi hoàn toàn khác với SpaceX.

Thay vì để tên lửa tự hạ cánh bằng bốn chân đáp như Falcon 9, Trung Quốc sử dụng một hệ thống lưới khổng lồ đặt trên tàu ngoài khơi để "bắt" tầng đầu khi nó quay trở lại. Đây được xem là lần đầu tiên trên thế giới phương pháp này được thử nghiệm thành công với một tên lửa cỡ lớn.

Tên lửa Long Hành (Trường Chinh) 10B được phóng từ Trung tâm Phóng không gian thương mại Hải Nam vào trưa 10/7/2026 theo giờ Bắc Kinh. Sau khi đưa tải trọng vào đúng quỹ đạo, tầng đầu không rơi xuống biển như các tên lửa truyền thống mà thực hiện hành trình quay trở lại.

Động cơ được khởi động lại nhiều lần để giảm tốc, trong khi các cánh lưới trên thân tên lửa liên tục điều chỉnh hướng bay. Sau quãng đường khoảng 430 km, tầng đầu tiếp cận một tàu thu hồi mang tên Navigator đang chờ sẵn trên Biển Đông.

Điểm khác biệt nằm ở những giây cuối cùng. Thay vì bung chân hạ cánh, tên lửa lao thẳng đứng xuống một hệ thống lưới cao khoảng 36 m được lắp trên con tàu có lượng giãn nước khoảng 25.000 tấn. Các thanh hãm trên thân tên lửa móc vào lưới, còn hệ thống giảm chấn hấp thụ lực va chạm trước khi giữ tên lửa đứng yên.

Nếu SpaceX chuyển toàn bộ hệ thống hạ cánh lên chính tên lửa thì Trung Quốc lại chuyển phần lớn nhiệm vụ đó sang tàu thu hồi. Cách làm này giúp tên lửa không phải mang theo bốn chân đáp và các cơ cấu giảm chấn nặng hàng tấn trong suốt chuyến bay, nhờ đó có thể tăng khối lượng hàng hóa đưa lên quỹ đạo.

Tuy nhiên, cái giá phải trả là yêu cầu điều khiển chính xác hơn rất nhiều. Tên lửa phải hạ xuống đúng vị trí của tấm lưới trên một con tàu đang hoạt động ngoài biển, thay vì đáp xuống một bệ hạ cánh cố định.

Mục tiêu của cả hai công nghệ đều giống nhau là tái sử dụng tầng đầu tên lửa. Đây là bộ phận đắt tiền nhất vì chứa các động cơ, hệ thống điều khiển và bình nhiên liệu. Nếu có thể thu hồi nguyên vẹn rồi bảo dưỡng để sử dụng lại nhiều lần, chi phí cho mỗi lần phóng sẽ giảm đáng kể, đồng thời rút ngắn thời gian chuẩn bị giữa các nhiệm vụ.

Dù vậy, thành công lần này không đồng nghĩa Trung Quốc đã bắt kịp SpaceX. Công ty của Elon Musk đã thực hiện lần thu hồi Falcon 9 đầu tiên từ cuối năm 2015 và hiện đã biến việc tái sử dụng thành hoạt động thường xuyên. Falcon 9 đã có hơn 500 lần thu hồi thành công, nhiều tầng tên lửa được tái sử dụng hơn 30 lần và hỗ trợ hàng trăm vụ phóng thương mại mỗi năm.

Trong khi đó, chuyến bay hôm nay mới đánh dấu bước đầu chứng minh công nghệ của Trung Quốc. Điều họ cần chứng minh tiếp theo là tầng tên lửa có thể được tái sử dụng nhiều lần với chi phí bảo dưỡng thấp và tần suất phóng cao. Đây mới là thước đo quyết định thành công của một chương trình tên lửa tái sử dụng.

Tuy còn khoảng cách khoảng một thập kỷ so với SpaceX về kinh nghiệm vận hành, Trung Quốc đang lựa chọn một hướng đi riêng thay vì sao chép hoàn toàn mô hình Falcon 9. Nếu hệ thống thu hồi bằng lưới chứng minh được hiệu quả trong những lần thử nghiệm tiếp theo, nó có thể trở thành một giải pháp mới giúp giảm trọng lượng tên lửa và hạ thấp chi phí đưa hàng hóa lên không gian.

Thành công của chuyến bay cũng tạo nền tảng cho các chương trình lớn của Trung Quốc trong những năm tới, từ mục tiêu đưa người lên Mặt Trăng trước năm 2030 đến việc triển khai các chòm vệ tinh Internet quỹ đạo thấp với số lượng hàng nghìn vệ tinh. Muốn thực hiện những kế hoạch đó, khả năng phóng thường xuyên với chi phí thấp sẽ là yếu tố mang tính quyết định.