Trung Quốc thử nghiệm thành công vệ tinh dùng chip GPU nội địa, tham vọng trung tâm dữ liệu trên trời như Elon Musk

[Jinu]

Tưởng tượng một ngày nào đó, trí tuệ nhân tạo không chỉ nằm gọn trong chiếc điện thoại hay máy tính của chúng ta, mà còn vươn tới không gian, điều khiển cả một chòm sao vệ tinh. Nghe có vẻ viễn tưởng, nhưng Trung Quốc vừa thực hiện một bước tiến khổng lồ để biến điều đó thành hiện thực, mở ra kỷ nguyên mới cho điện toán không gian.

Vào lúc 7 giờ 33 phút sáng ngày 24 tháng 7 năm 2026, tên lửa vận tải Lìjiàn-1 Yáo-15 đã cất cánh thành công từ Khu Thử nghiệm Đổi mới Hàng không Vũ trụ Thương mại Đông Phong. Vụ phóng này đã đưa 5 vệ tinh lên quỹ đạo, trong đó có vệ tinh điện toán thông minh "Yúnjiān Mùxī Hào" (còn gọi là Jítiānxīng A-04). Đây là một thành viên quan trọng của hệ sinh thái đổi mới Chòm sao Điện toán Ba Thể (Three-Body Computing Constellation).

Lần đầu kiểm chứng chip AI Trung Quốc ngoài không gian​

Điểm nổi bật của vệ tinh Yunjian Muxi không nằm ở việc chỉ mang theo AI, mà ở chỗ nó được trang bị chip điện toán thông minh do Trung Quốc tự phát triển và đã hoàn thành quá trình xác minh độ tin cậy trong điều kiện hoạt động thực tế ngoài không gian.

Đây được xem là cột mốc quan trọng, đánh dấu việc ngành điện toán thông minh của Trung Quốc chuyển từ giai đoạn thử nghiệm trong phòng thí nghiệm sang triển khai trực tiếp trên quỹ đạo.

Nói cách khác, thay vì chỉ kiểm tra chip trên mặt đất, Trung Quốc đã đưa nó lên môi trường khắc nghiệt của không gian để đánh giá khả năng vận hành lâu dài trước khi ứng dụng ở quy mô lớn.

Không chỉ là vệ tinh, mà là một "máy chủ AI" trên quỹ đạo​

Yunjian Muxi là sản phẩm hợp tác giữa nhiều đơn vị gồm Yunjian Information, Muxi, Đại học Thành phố Chiết Giang và Xuntian Qianhe.

Bên trong vệ tinh là tải trọng điện toán sử dụng GPU do Muxi phát triển. Đây là loại chip chuyên xử lý các tác vụ AI với hiệu suất cao. Ngoài ra, vệ tinh còn được trang bị bộ định tuyến trên quỹ đạo cùng hệ thống truyền thông bằng laser để kết nối với các vệ tinh khác.

Những công nghệ này được kỳ vọng sẽ biến mỗi vệ tinh thành một nút điện toán độc lập, có khả năng xử lý dữ liệu ngay trên quỹ đạo thay vì phải truyền toàn bộ dữ liệu về Trái Đất như cách làm truyền thống.

Điều đó giúp giảm đáng kể độ trễ, tiết kiệm băng thông truyền dẫn và tăng tốc độ phản hồi cho nhiều ứng dụng như quan sát Trái Đất, cảnh báo thiên tai, dẫn đường hay quốc phòng.

Tham vọng xây dựng "trung tâm dữ liệu trên bầu trời"​

Yunjian Muxi chỉ là một phần trong dự án Chòm sao Điện toán Ba Thể, hạ tầng điện toán không gian quy mô rất lớn do Phòng thí nghiệm Zhijiang khởi xướng.

Mục tiêu của dự án là triển khai hàng nghìn vệ tinh kết nối với nhau, tạo thành một mạng lưới điện toán phân tán ngay ngoài không gian. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các trung tâm dữ liệu dưới mặt đất, nhiều tác vụ AI sẽ được xử lý trực tiếp trên quỹ đạo.

Dự án quy tụ sự tham gia của các doanh nghiệp hàng không vũ trụ thương mại, công ty AI, trường đại học và viện nghiên cứu. Từ thiết kế chip GPU, chế tạo bo mạch, phát triển nền tảng vệ tinh đến xây dựng hệ thống AI đều được thực hiện thông qua sự phối hợp của nhiều đơn vị.

Theo ông Phí Việt Kiến, Phó Chủ tịch cấp cao của Yunjian Information, việc đưa thành công GPU hiệu suất cao do Trung Quốc sản xuất vào không gian và xác minh khả năng hoạt động trên quỹ đạo là bước đi quan trọng để xây dựng năng lực điện toán không gian trong tương lai.

AI giúp vệ tinh tự quản lý và phối hợp với nhau​

Một điểm đáng chú ý khác là Yunjian Muxi mang theo mô hình AI vệ tinh thông minh do Phòng thí nghiệm Zhijiang tự phát triển.

Khác với các vệ tinh truyền thống chỉ thực hiện lệnh từ mặt đất, hệ thống AI này có thể tự theo dõi tình trạng hoạt động của vệ tinh, lập kế hoạch thực hiện nhiệm vụ, xử lý dữ liệu và tự đưa ra quyết định trong nhiều tình huống.

Không chỉ vậy, nhiều vệ tinh còn có thể phối hợp với nhau như một nhóm làm việc, chia sẻ nhiệm vụ và hỗ trợ lẫn nhau. Điều này giúp hệ thống chuyển từ mô hình "mỗi vệ tinh hoạt động độc lập" sang "nhiều vệ tinh cùng hợp tác thông minh".

Đây cũng là lần đầu tiên mô hình AI dạng này được đưa lên thử nghiệm trong môi trường không gian.

AI không chỉ xuất hiện trong quá trình vận hành mà còn tham gia ngay từ giai đoạn thiết kế.

Các nhà nghiên cứu của Phòng thí nghiệm Zhijiang và Đại học Thành phố Chiết Giang đã sử dụng AI để tạo ra cấu trúc tối ưu cho thân vệ tinh, sau đó chế tạo bằng công nghệ in 3D.

Nhờ đó, khung vệ tinh có trọng lượng nhẹ hơn, mức độ tích hợp cao hơn và vẫn đảm bảo độ bền cần thiết khi hoạt động ngoài không gian.

Theo nhóm nghiên cứu, việc kết hợp AI với công nghệ in 3D giúp rút ngắn thời gian thiết kế, giảm vật liệu sử dụng và nâng cao hiệu quả chế tạo.

Cuộc đua điện toán không gian đang bắt đầu​

Việc đưa chip AI nội địa, GPU hiệu suất cao, mô hình AI tự chủ và thiết kế bằng AI lên cùng một vệ tinh cho thấy Trung Quốc không chỉ muốn phát triển công nghệ vệ tinh mà còn hướng tới xây dựng một hạ tầng điện toán hoàn chỉnh ngoài không gian.

Nếu tham vọng Chòm sao Điện toán Ba Thể được hiện thực hóa, hàng nghìn vệ tinh có thể hoạt động như một "siêu máy tính phân tán" bao quanh Trái Đất, xử lý dữ liệu ngay trên quỹ đạo thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các trung tâm dữ liệu dưới mặt đất.

Thành công của Yunjian Muxi được xem là bước thử nghiệm quan trọng đầu tiên trên con đường hiện thực hóa mục tiêu đó, đồng thời cho thấy cuộc cạnh tranh về AI đang mở rộng từ mặt đất lên không gian, nơi năng lực điện toán có thể trở thành một lợi thế chiến lược trong tương lai.