Giải mã 3 chỉ số xét nghiệm máu: Cao hơn có phải luôn tốt hơn?

[Jinu]

Khi cầm trên tay phiếu xét nghiệm, nhiều người thường chỉ nhìn vào các mũi tên tăng hoặc giảm rồi lo lắng nếu thấy một chỉ số vượt ngưỡng bình thường. Thực tế, không phải cứ chỉ số tăng là dấu hiệu của bệnh. Có một số chỉ số nếu duy trì ở mức cao trong giới hạn tham chiếu lại phản ánh cơ thể khỏe mạnh và chức năng gan, tim mạch hoạt động tốt.

Dưới đây là ba chỉ số quan trọng mà bạn nên hiểu đúng khi đọc kết quả xét nghiệm.

1. PTA, chỉ số phản ánh khả năng tổng hợp của gan

PTA (Prothrombin Activity) là chỉ số đánh giá hoạt động của các yếu tố đông máu do gan sản xuất. Giá trị bình thường thường nằm trong khoảng 70% đến 150%.

Nếu PTA duy trì trên 100% và vẫn trong giới hạn bình thường, điều đó cho thấy gan còn khả năng tổng hợp protein rất tốt, đồng thời nguy cơ suy gan thấp hơn.

Ngược lại, PTA giảm mới là điều đáng lo. Khi chỉ số này xuống thấp, đặc biệt dưới 40%, khả năng đông máu suy giảm rõ rệt, làm tăng nguy cơ xuất huyết và thường là dấu hiệu tiên lượng nặng ở người bị viêm gan cấp, xơ gan hoặc suy gan.

Tuy nhiên, PTA cũng không phải càng cao càng tốt. Nếu vượt quá mức bình thường, cơ thể có thể rơi vào tình trạng tăng đông máu, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.

2. CHE, "thước đo" chức năng tổng hợp của gan

CHE (Cholinesterase) là enzyme được tế bào gan sản xuất và được xem là một trong những chỉ số đánh giá chức năng tổng hợp của gan.

Nếu CHE nằm ở mức cao nhưng vẫn trong giới hạn bình thường, điều này thường phản ánh gan hoạt động hiệu quả và tình trạng dinh dưỡng tốt.

Ngược lại, CHE giảm thường gặp ở người bị viêm gan mạn tính, xơ gan hoặc tổn thương nhu mô gan kéo dài.

Dù vậy, CHE tăng quá cao cũng không hẳn là tín hiệu tích cực. Chỉ số này có thể tăng ở người mắc gan nhiễm mỡ, béo phì, đái tháo đường, cường giáp, bệnh thận hoặc do sử dụng kéo dài corticosteroid và một số thuốc chống động kinh.

Vì vậy, bác sĩ thường không đánh giá CHE một cách độc lập mà kết hợp với các xét nghiệm khác để xác định nguyên nhân.

3. HDL-C, loại cholesterol được xem là "tốt"

HDL-C (High Density Lipoprotein Cholesterol) thường được gọi là cholesterol tốt vì có nhiệm vụ vận chuyển cholesterol dư thừa từ thành mạch trở về gan để xử lý, góp phần giảm nguy cơ xơ vữa động mạch.

Đây là một trong số ít chỉ số mà mức cao trong giới hạn bình thường thường mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch.

Theo nhiều khuyến cáo, HDL-C nên duy trì trên 1,04 mmol/L. Mức lý tưởng thường dao động khoảng 40 đến 65 mg/dL, tùy theo giới tính.

Tuy nhiên, quan niệm "HDL-C càng cao càng tốt" không hoàn toàn chính xác.

Nhiều nghiên cứu quy mô lớn cho thấy mối liên hệ giữa HDL-C và sức khỏe có dạng chữ U. Nghĩa là cả mức quá thấp lẫn quá cao đều làm tăng nguy cơ tử vong và bệnh tim mạch. Khi HDL-C vượt khoảng 80 mg/dL ở nam hoặc 90 mg/dL ở nữ, nguy cơ bắt đầu tăng trở lại.

Các chuyên gia cho rằng HDL-C quá cao đôi khi không còn phát huy tác dụng bảo vệ mạch máu như bình thường, thậm chí có thể liên quan đến một số bệnh lý gan hoặc rối loạn di truyền hiếm gặp.

Không nên chỉ nhìn vào mũi tên tăng hay giảm

Theo các chuyên gia, một chỉ số xét nghiệm chỉ phản ánh tình trạng cơ thể tại thời điểm lấy máu. Kết quả còn chịu ảnh hưởng bởi thời gian xét nghiệm, chế độ ăn uống, vận động, thuốc đang sử dụng và cả thiết bị phân tích.

Vì vậy, nếu kết quả chỉ dao động nhẹ nhưng vẫn nằm trong khoảng tham chiếu, người bệnh không nên quá lo lắng. Điều quan trọng là bác sĩ sẽ đánh giá tổng thể nhiều chỉ số, kết hợp với triệu chứng lâm sàng và tiền sử bệnh để đưa ra kết luận chính xác.

Nói cách khác, trong y học hầu như không có chỉ số nào "càng cao càng tốt" hoặc "càng thấp càng tốt". Giá trị lý tưởng luôn là nằm trong phạm vi bình thường và được duy trì ổn định theo thời gian. Khám sức khỏe định kỳ, theo dõi xu hướng thay đổi của các chỉ số và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ vẫn là cách tốt nhất để phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh tật.