Crypto không còn xa lạ với nhà đầu tư Việt. Từ sau đợt bùng nổ 2021, thị trường này vẫn thu hút lượng lớn người mới, đặc biệt là giới trẻ. Tuy nhiên, đằng sau những câu chuyện “x10, x20 tài khoản” là thực tế khắc nghiệt: phần lớn người mới đều thua lỗ nhanh chóng.
Thất bại thường không đến từ bản chất thị trường mà do những sai lầm hệ thống, lặp đi lặp lại dưới ảnh hưởng của tâm lý đám đông và mạng xã hội.
FOMO là trạng thái tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội. Trong crypto, điều này xảy ra khi một đồng coin tăng mạnh và mạng xã hội tràn ngập hình ảnh lợi nhuận. Nhà đầu tư mới, thay vì phân tích, thường quyết định mua chỉ vì sợ “chậm chân”.
Tại Việt Nam, FOMO lan nhanh qua TikTok, Facebook và Telegram. Chỉ cần vài ngày tăng giá, một token có thể trở thành tâm điểm của hàng loạt hội nhóm. Từ memecoin cho đến các xu hướng AI, GameFi hay RWA, người mua lúc này thường không quan tâm đến giá trị thực hay rủi ro, mà chỉ mải mê mơ về việc giá sẽ tiếp tục "bay".
Hệ quả là FOMO dẫn đến chuỗi quyết định sai lầm - mua đuổi giá cao, không có kế hoạch cắt lỗ và hoảng loạn "trung bình giá xuống" khi thị trường đảo chiều. Khi nhà đầu tư mua vào lúc thị trường đã phản ánh hết kỳ vọng và chỉ cần một nhịp điều chỉnh nhẹ, toàn bộ lợi nhuận, thậm chí là cả vốn liếng đều có thể bốc hơi nhanh chóng.
Một trong những nguyên nhân sâu xa khiến người mới dễ FOMO là thiếu kiến thức nền tảng. Nhiều người bước vào crypto với suy nghĩ đơn giản đây là dạng đầu tư "mua thấp bán cao" giống chứng khoán truyền thống. Thực tế, hệ sinh thái này phức tạp hơn nhiều, chịu tác động tổng hòa từ công nghệ, pháp lý, dòng tiền toàn cầu và kinh tế vĩ mô.
Nhiều nhà đầu tư mới tại Việt Nam không phân biệt được sự khác nhau giữa coin và token, không hiểu tokenomics, cũng như không nắm rõ cách hoạt động của ví lưu trữ hay sàn giao dịch. Điều này khiến họ dễ bị thu hút bởi những dự án có lời hứa lợi nhuận cao nhưng thiếu nền tảng thực tế.
Sự thiếu hụt này khiến họ dễ bị thu hút bởi các dự án hứa hẹn lợi nhuận ảo nhưng rỗng tuếch về công nghệ. Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận tài liệu hệ thống là cực kỳ quan trọng. Một ví dụ điển hình là các bài chia sẻ kinh nghiệm và hướng dẫn đầu tư crypto từ các nền tảng uy tín như Binance, NIHONCASI hay Bloomberg thường tập trung vào kiến thức quản trị rủi ro thay vì chỉ nói về lợi nhuận. Chỉ khi hiểu rõ bản chất tài sản, bạn mới có thể giữ vững tâm lý trước những biến động ngắn hạn.
Cộng đồng crypto Việt Nam cực kỳ sôi động trên Telegram và Facebook. Hàng trăm hội nhóm chia sẻ “kèo”, phân tích kỹ thuật và dự đoán xu hướng xuất hiện mỗi ngày. Với người mới, đây dường như là "lối tắt" để kiếm tiền mà không cần mất công nghiên cứu.
Tuy nhiên, rủi ro nằm ở động cơ của người đưa ra lời khuyên. Nhiều trường hợp, người mới thực chất là đối tượng để các nhóm "phím kèo" xả hàng. Họ là những người mua cuối cùng sau khi những người dẫn dắt đã gom hàng từ vùng giá thấp.
Nếu phải tóm gọn những biểu hiện thường gặp của sai lầm này, có thể kể đến:
Vấn đề lớn nhất của nhà đầu tư mới không nằm ở kỹ thuật mà ở tư duy. Naval Ravikant - nhà đầu tư mạo hiểm lừng danh tại Thung lũng Silicon - từng nhấn mạnh: “Tất cả lợi nhuận trong cuộc sống, dù là tài chính hay mối quan hệ, đều đến từ lãi suất kép trong những trò chơi dài hạn.”
Crypto là thị trường có biên độ lớn, đi kèm rủi ro tương ứng. Nếu tiếp cận với tâm lý “đánh bạc”, bạn đang tự tách mình khỏi quy luật lãi suất kép. Ngược lại, những người coi crypto là quá trình học hỏi, tập trung vào quản lý vốn và hiểu bản chất dòng tiền mới là những người trụ lại cuối cùng.
Crypto không phải con đường làm giàu nhanh cho số đông. Phần lớn thua lỗ đến từ những sai lầm có thể tránh được nếu có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Thay vì hỏi “nên mua coin nào để lãi nhanh”, thì bạn hãy thử nghĩ xem “liệu mình đã hiểu rõ về rủi ro chưa?”. Trong một thị trường biến động mạnh như crypto, sống sót luôn là điều kiện tiên quyết trước khi nghĩ đến lợi nhuận.
Thất bại thường không đến từ bản chất thị trường mà do những sai lầm hệ thống, lặp đi lặp lại dưới ảnh hưởng của tâm lý đám đông và mạng xã hội.
FOMO - Sai lầm đầu tiên và nguy hiểm nhất khi mới làm quen với crypto
FOMO là trạng thái tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội. Trong crypto, điều này xảy ra khi một đồng coin tăng mạnh và mạng xã hội tràn ngập hình ảnh lợi nhuận. Nhà đầu tư mới, thay vì phân tích, thường quyết định mua chỉ vì sợ “chậm chân”.
Tại Việt Nam, FOMO lan nhanh qua TikTok, Facebook và Telegram. Chỉ cần vài ngày tăng giá, một token có thể trở thành tâm điểm của hàng loạt hội nhóm. Từ memecoin cho đến các xu hướng AI, GameFi hay RWA, người mua lúc này thường không quan tâm đến giá trị thực hay rủi ro, mà chỉ mải mê mơ về việc giá sẽ tiếp tục "bay".
Hệ quả là FOMO dẫn đến chuỗi quyết định sai lầm - mua đuổi giá cao, không có kế hoạch cắt lỗ và hoảng loạn "trung bình giá xuống" khi thị trường đảo chiều. Khi nhà đầu tư mua vào lúc thị trường đã phản ánh hết kỳ vọng và chỉ cần một nhịp điều chỉnh nhẹ, toàn bộ lợi nhuận, thậm chí là cả vốn liếng đều có thể bốc hơi nhanh chóng.
Thiếu kiến thức nền tảng về thị trường crypto
Một trong những nguyên nhân sâu xa khiến người mới dễ FOMO là thiếu kiến thức nền tảng. Nhiều người bước vào crypto với suy nghĩ đơn giản đây là dạng đầu tư "mua thấp bán cao" giống chứng khoán truyền thống. Thực tế, hệ sinh thái này phức tạp hơn nhiều, chịu tác động tổng hòa từ công nghệ, pháp lý, dòng tiền toàn cầu và kinh tế vĩ mô.
Nhiều nhà đầu tư mới tại Việt Nam không phân biệt được sự khác nhau giữa coin và token, không hiểu tokenomics, cũng như không nắm rõ cách hoạt động của ví lưu trữ hay sàn giao dịch. Điều này khiến họ dễ bị thu hút bởi những dự án có lời hứa lợi nhuận cao nhưng thiếu nền tảng thực tế.
Sự thiếu hụt này khiến họ dễ bị thu hút bởi các dự án hứa hẹn lợi nhuận ảo nhưng rỗng tuếch về công nghệ. Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận tài liệu hệ thống là cực kỳ quan trọng. Một ví dụ điển hình là các bài chia sẻ kinh nghiệm và hướng dẫn đầu tư crypto từ các nền tảng uy tín như Binance, NIHONCASI hay Bloomberg thường tập trung vào kiến thức quản trị rủi ro thay vì chỉ nói về lợi nhuận. Chỉ khi hiểu rõ bản chất tài sản, bạn mới có thể giữ vững tâm lý trước những biến động ngắn hạn.
Quá tin vào các “kèo” và lời khuyên từ hội nhóm
Cộng đồng crypto Việt Nam cực kỳ sôi động trên Telegram và Facebook. Hàng trăm hội nhóm chia sẻ “kèo”, phân tích kỹ thuật và dự đoán xu hướng xuất hiện mỗi ngày. Với người mới, đây dường như là "lối tắt" để kiếm tiền mà không cần mất công nghiên cứu.
Tuy nhiên, rủi ro nằm ở động cơ của người đưa ra lời khuyên. Nhiều trường hợp, người mới thực chất là đối tượng để các nhóm "phím kèo" xả hàng. Họ là những người mua cuối cùng sau khi những người dẫn dắt đã gom hàng từ vùng giá thấp.
Nếu phải tóm gọn những biểu hiện thường gặp của sai lầm này, có thể kể đến:
- Mua theo lệnh của người khác mà không tự tìm hiểu mô hình dự án.
- Đầu tư chỉ vì thấy đám đông nhắc tên đồng coin đó liên tục.
- Không có kế hoạch thoát lệnh rõ ràng, hoàn toàn phụ thuộc vào "admin" hội nhóm.
Phân tích và góc nhìn của các chuyên gia
Vấn đề lớn nhất của nhà đầu tư mới không nằm ở kỹ thuật mà ở tư duy. Naval Ravikant - nhà đầu tư mạo hiểm lừng danh tại Thung lũng Silicon - từng nhấn mạnh: “Tất cả lợi nhuận trong cuộc sống, dù là tài chính hay mối quan hệ, đều đến từ lãi suất kép trong những trò chơi dài hạn.”
Crypto là thị trường có biên độ lớn, đi kèm rủi ro tương ứng. Nếu tiếp cận với tâm lý “đánh bạc”, bạn đang tự tách mình khỏi quy luật lãi suất kép. Ngược lại, những người coi crypto là quá trình học hỏi, tập trung vào quản lý vốn và hiểu bản chất dòng tiền mới là những người trụ lại cuối cùng.
Crypto không phải con đường làm giàu nhanh cho số đông. Phần lớn thua lỗ đến từ những sai lầm có thể tránh được nếu có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Thay vì hỏi “nên mua coin nào để lãi nhanh”, thì bạn hãy thử nghĩ xem “liệu mình đã hiểu rõ về rủi ro chưa?”. Trong một thị trường biến động mạnh như crypto, sống sót luôn là điều kiện tiên quyết trước khi nghĩ đến lợi nhuận.
