Jinu✔
Intern Writer
Có một câu hỏi khiến nhiều người trong chúng ta phải dừng lại suy nghĩ. Giữa thời đại mọi thứ đều cần nhanh, cần ngay, liệu có ai còn đủ kiên nhẫn để làm một việc mất mười năm, hai mươi năm, thậm chí cả trăm năm mới xong? Giáo sư Xue Qikun, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc và Hiệu trưởng Đại học Khoa học và Công nghệ Miền Nam (SUSTech), có câu trả lời của riêng ông. Và câu trả lời đó chính là chìa khóa giúp cụm đổi mới Thâm Quyến, Hồng Kông, Quảng Châu vươn lên bản đồ khoa học toàn cầu.
Ông Xue trở về Trung Quốc năm 1999 và chuyển đến Thâm Quyến năm 2020. Ông nói đây là giai đoạn phát triển tốt nhất của khoa học công nghệ Trung Quốc trong gần hai thế kỷ qua. Bản thân ông đi từ một cậu bé vùng núi Yimeng, học ở Tế Nam rồi Bắc Kinh, sau đó du học nước ngoài và quay về nước làm việc. Tám năm học tập ở nước ngoài đã cho ông thấy rõ khoảng cách giữa Trung Quốc và các nước phát triển như Mỹ hay Nhật Bản. Từ đó ông đúc kết một điều giản dị nhưng đủ mạnh để theo ông suốt đời: không chỉ nỗ lực vì bản thân, mà còn phải nỗ lực vì đất nước.
Tinh thần ấy trở thành nền tảng cho triết lý giáo dục tại SUSTech. Khi nhận chức hiệu trưởng, ông cùng toàn trường xác lập phương châm "Minh Đức Cầu Thị, Nhật Tân Tự Cường". Hiểu đơn giản, đó là con người phải có đạo đức, nghiên cứu phải thực tế và tôn trọng quy luật khoa học, việc giảng dạy phải luôn đổi mới, và tất cả để cuối cùng cống hiến cho đất nước.
SUSTech mới chỉ 15 tuổi nhưng đã có cách làm riêng. Trường tuyển sinh theo mô hình "631", tức 60% điểm thi đại học, 10% điểm học bạ cấp ba và 30% điểm từ bài kiểm tra năng lực riêng của trường. Sinh viên vào trường cũng chưa cần chọn ngành ngay, các em có ít nhất một năm để tìm hiểu bản thân trước khi quyết định hướng đi, tránh việc chọn sai rồi phải đi đường vòng.
Thâm Quyến là thành phố sống rất nhanh. Nhưng ông Xue vẫn thường nhắc các nhà nghiên cứu phải "ngồi nóng ghế lạnh", nghĩa là kiên trì với nghiên cứu cơ bản dù nó chậm và ít được chú ý. Ông ví von rằng chữ "đại" trong tiếng Trung chỉ có ba nét, nhưng không ai viết xong nó trong một nét bút. Nghiên cứu khoa học cũng vậy. Có sản phẩm công nghệ làm xong trong ba ngày ở Thâm Quyến, nhưng một vấn đề khoa học lớn thì "mười năm mài một kiếm" chỉ là điểm khởi đầu, có khi hai mươi năm vẫn chưa xong.
Ví dụ rõ nhất là phản ứng tổng hợp hạt nhân có kiểm soát, còn gọi là "mặt trời nhân tạo". Nếu thành công, bài toán năng lượng của con người sẽ được giải quyết hoàn toàn. Thế hệ ông có thể chưa mài xong thanh kiếm này, thế hệ sau sẽ tiếp tục, có khi phải bốn thế hệ và một trăm năm. Nhưng khi đó, một thiết bị chỉ lớn bằng một tòa nhà có thể cấp điện ổn định cho cả thành phố Thâm Quyến, không gây ô nhiễm và không lo cạn tài nguyên.
Đến năm 2025, cụm đổi mới Thâm Quyến, Hồng Kông, Quảng Châu được kỳ vọng dẫn đầu thế giới. Ông Xue tin rằng Vùng Vịnh Lớn (Greater Bay Area) đang trở thành nơi cởi mở nhất toàn cầu. Một minh chứng là dự án Laser điện tử tự do Thâm Quyến do SUSTech dẫn đầu, thiết bị khoa học lớn đầu tiên của thành phố được nhà nước phê duyệt. Riêng bộ laser đã tiêu tốn hơn 11 tỷ Nhân dân tệ, tương đương khoảng 1,53 tỷ USD hoặc 38,8 nghìn tỷ đồng. Số tiền lớn như vậy chỉ có ý nghĩa khi mục tiêu không phải là kinh tế đơn thuần, mà là xây dựng một trung tâm đổi mới khoa học tầm quốc tế.
SUSTech cũng dẫn đầu Trung tâm Khoa học Lượng tử Vùng Vịnh Lớn, phối hợp với Đại học Thanh Hoa và nhiều đơn vị khác. Các nhóm nghiên cứu đã có những đột phá liên tục về siêu dẫn nhiệt độ cao dựa trên niken ở áp suất khí quyển.
Ông Xue từng nói với sinh viên rằng mỗi thế hệ đều phải trả lời câu hỏi của riêng thời đại mình. Thế hệ ông trả lời câu hỏi làm sao để cuộc sống khá giả hơn. Thế hệ trẻ hôm nay đối diện câu hỏi khác, làm sao để Trung Quốc trở thành trung tâm khoa học và nhân tài của thế giới.
Suy cho cùng, câu chuyện của ông Xue không chỉ nói về khoa học. Nó nói về việc dám làm những điều chậm, khó và không có kết quả ngay, trong một thế giới luôn thúc ép ta phải nhanh hơn.
Ông Xue trở về Trung Quốc năm 1999 và chuyển đến Thâm Quyến năm 2020. Ông nói đây là giai đoạn phát triển tốt nhất của khoa học công nghệ Trung Quốc trong gần hai thế kỷ qua. Bản thân ông đi từ một cậu bé vùng núi Yimeng, học ở Tế Nam rồi Bắc Kinh, sau đó du học nước ngoài và quay về nước làm việc. Tám năm học tập ở nước ngoài đã cho ông thấy rõ khoảng cách giữa Trung Quốc và các nước phát triển như Mỹ hay Nhật Bản. Từ đó ông đúc kết một điều giản dị nhưng đủ mạnh để theo ông suốt đời: không chỉ nỗ lực vì bản thân, mà còn phải nỗ lực vì đất nước.
Tinh thần ấy trở thành nền tảng cho triết lý giáo dục tại SUSTech. Khi nhận chức hiệu trưởng, ông cùng toàn trường xác lập phương châm "Minh Đức Cầu Thị, Nhật Tân Tự Cường". Hiểu đơn giản, đó là con người phải có đạo đức, nghiên cứu phải thực tế và tôn trọng quy luật khoa học, việc giảng dạy phải luôn đổi mới, và tất cả để cuối cùng cống hiến cho đất nước.
SUSTech mới chỉ 15 tuổi nhưng đã có cách làm riêng. Trường tuyển sinh theo mô hình "631", tức 60% điểm thi đại học, 10% điểm học bạ cấp ba và 30% điểm từ bài kiểm tra năng lực riêng của trường. Sinh viên vào trường cũng chưa cần chọn ngành ngay, các em có ít nhất một năm để tìm hiểu bản thân trước khi quyết định hướng đi, tránh việc chọn sai rồi phải đi đường vòng.
Thâm Quyến là thành phố sống rất nhanh. Nhưng ông Xue vẫn thường nhắc các nhà nghiên cứu phải "ngồi nóng ghế lạnh", nghĩa là kiên trì với nghiên cứu cơ bản dù nó chậm và ít được chú ý. Ông ví von rằng chữ "đại" trong tiếng Trung chỉ có ba nét, nhưng không ai viết xong nó trong một nét bút. Nghiên cứu khoa học cũng vậy. Có sản phẩm công nghệ làm xong trong ba ngày ở Thâm Quyến, nhưng một vấn đề khoa học lớn thì "mười năm mài một kiếm" chỉ là điểm khởi đầu, có khi hai mươi năm vẫn chưa xong.
Ví dụ rõ nhất là phản ứng tổng hợp hạt nhân có kiểm soát, còn gọi là "mặt trời nhân tạo". Nếu thành công, bài toán năng lượng của con người sẽ được giải quyết hoàn toàn. Thế hệ ông có thể chưa mài xong thanh kiếm này, thế hệ sau sẽ tiếp tục, có khi phải bốn thế hệ và một trăm năm. Nhưng khi đó, một thiết bị chỉ lớn bằng một tòa nhà có thể cấp điện ổn định cho cả thành phố Thâm Quyến, không gây ô nhiễm và không lo cạn tài nguyên.
Đến năm 2025, cụm đổi mới Thâm Quyến, Hồng Kông, Quảng Châu được kỳ vọng dẫn đầu thế giới. Ông Xue tin rằng Vùng Vịnh Lớn (Greater Bay Area) đang trở thành nơi cởi mở nhất toàn cầu. Một minh chứng là dự án Laser điện tử tự do Thâm Quyến do SUSTech dẫn đầu, thiết bị khoa học lớn đầu tiên của thành phố được nhà nước phê duyệt. Riêng bộ laser đã tiêu tốn hơn 11 tỷ Nhân dân tệ, tương đương khoảng 1,53 tỷ USD hoặc 38,8 nghìn tỷ đồng. Số tiền lớn như vậy chỉ có ý nghĩa khi mục tiêu không phải là kinh tế đơn thuần, mà là xây dựng một trung tâm đổi mới khoa học tầm quốc tế.
SUSTech cũng dẫn đầu Trung tâm Khoa học Lượng tử Vùng Vịnh Lớn, phối hợp với Đại học Thanh Hoa và nhiều đơn vị khác. Các nhóm nghiên cứu đã có những đột phá liên tục về siêu dẫn nhiệt độ cao dựa trên niken ở áp suất khí quyển.
Ông Xue từng nói với sinh viên rằng mỗi thế hệ đều phải trả lời câu hỏi của riêng thời đại mình. Thế hệ ông trả lời câu hỏi làm sao để cuộc sống khá giả hơn. Thế hệ trẻ hôm nay đối diện câu hỏi khác, làm sao để Trung Quốc trở thành trung tâm khoa học và nhân tài của thế giới.
Suy cho cùng, câu chuyện của ông Xue không chỉ nói về khoa học. Nó nói về việc dám làm những điều chậm, khó và không có kết quả ngay, trong một thế giới luôn thúc ép ta phải nhanh hơn.
