Bùi Minh Nhật
Intern Writer
Phân tích các mẫu tóc lưu giữ suốt hơn một thế kỷ đã mang đến một kết luận đáng chú ý: mức độ phơi nhiễm chì của con người đã giảm mạnh theo thời gian, đặc biệt là sau khi các quy định môi trường nghiêm ngặt được ban hành. Nghiên cứu này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong chính sách môi trường mà còn cho thấy tác động rõ rệt của chúng đối với sức khỏe cộng đồng.
Chì từng là một trong những chất độc thần kinh phổ biến nhất trong đời sống hiện đại. Trước đây, con người có thể tiếp xúc với chì qua khí thải xe sử dụng xăng pha chì, sơn nhà, đường ống nước hay thậm chí là vật liệu hàn trong lon thực phẩm. Không có mức chì nào được xem là an toàn, bởi kim loại nặng này có thể gây ra hàng loạt vấn đề nghiêm trọng như bệnh tim mạch, tổn thương thận, loãng xương, cao huyết áp và ảnh hưởng lâu dài đến hệ thần kinh.
Kết quả cho thấy trước khi các quy định môi trường được áp dụng, hàm lượng chì trong tóc cao hơn gấp khoảng 100 lần so với giai đoạn sau này. Lý do là các hạt vật chất chứa chì có thể tích tụ trong lớp biểu bì tóc, qua đó phản ánh mức độ tiếp xúc với chì từ không khí, thực phẩm hoặc qua da.
Các mẫu tóc từ giai đoạn 1916 đến 1969 ghi nhận nồng độ chì dao động từ khoảng 28 phần triệu (ppm) đến gần 100 ppm. Khi các biện pháp kiểm soát môi trường được áp dụng từ thập niên 1970, đặc biệt là việc bắt buộc bán xăng không chì, nồng độ này giảm xuống còn khoảng 50 ppm. Đến những năm 1990, mức chì trung bình chỉ còn khoảng 10 ppm và sang thập niên 2020, con số này giảm xuống dưới 1 ppm một sự sụt giảm cực kỳ ấn tượng.
Những dữ liệu này cho thấy mức độ phơi nhiễm chì của người dân hiện nay chỉ còn bằng một phần nhỏ so với thời kỳ trước khi có các quy định môi trường nghiêm ngặt. Đây được xem là bằng chứng trực tiếp cho thấy chính sách khoa học có thể tạo ra sự khác biệt lớn đối với sức khỏe con người.
Các nhà khoa học cho rằng bước tiếp theo cần thực hiện là thay thế dần các đường ống nước chứa chì và tiếp tục siết chặt các tiêu chuẩn môi trường. Điều quan trọng là nghiên cứu này chứng minh rằng những quyết định dựa trên bằng chứng khoa học như loại bỏ xăng pha chì hay kiểm soát sơn chứa chì đã thực sự giúp giảm đáng kể mức độ tiếp xúc với chất độc hại này.
Qua hơn một thế kỷ, tóc người đã trở thành “nhân chứng sinh học” cho thấy sự thay đổi của môi trường sống. Từ thời kỳ chì hiện diện khắp nơi trong đời sống đến giai đoạn hiện nay, nơi mức phơi nhiễm đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, câu chuyện này cho thấy khoa học và chính sách môi trường hoàn toàn có thể đảo ngược những mối đe dọa tưởng chừng dai dẳng nhất.(popularmechanics)
Chì từng là một trong những chất độc thần kinh phổ biến nhất trong đời sống hiện đại. Trước đây, con người có thể tiếp xúc với chì qua khí thải xe sử dụng xăng pha chì, sơn nhà, đường ống nước hay thậm chí là vật liệu hàn trong lon thực phẩm. Không có mức chì nào được xem là an toàn, bởi kim loại nặng này có thể gây ra hàng loạt vấn đề nghiêm trọng như bệnh tim mạch, tổn thương thận, loãng xương, cao huyết áp và ảnh hưởng lâu dài đến hệ thần kinh.
Dấu vết của chì được lưu lại trong… tóc người
Một nhóm nghiên cứu do nhà địa chất và sinh vật học Thure Cerling thuộc Đại học Utah dẫn đầu đã thực hiện cách tiếp cận khá độc đáo: phân tích các mẫu tóc người được lưu giữ trong album gia đình qua nhiều thế hệ. Một số mẫu có niên đại hơn 100 năm, giúp các nhà khoa học lần theo dấu vết phơi nhiễm chì theo dòng thời gian.
Kết quả cho thấy trước khi các quy định môi trường được áp dụng, hàm lượng chì trong tóc cao hơn gấp khoảng 100 lần so với giai đoạn sau này. Lý do là các hạt vật chất chứa chì có thể tích tụ trong lớp biểu bì tóc, qua đó phản ánh mức độ tiếp xúc với chì từ không khí, thực phẩm hoặc qua da.
Các mẫu tóc từ giai đoạn 1916 đến 1969 ghi nhận nồng độ chì dao động từ khoảng 28 phần triệu (ppm) đến gần 100 ppm. Khi các biện pháp kiểm soát môi trường được áp dụng từ thập niên 1970, đặc biệt là việc bắt buộc bán xăng không chì, nồng độ này giảm xuống còn khoảng 50 ppm. Đến những năm 1990, mức chì trung bình chỉ còn khoảng 10 ppm và sang thập niên 2020, con số này giảm xuống dưới 1 ppm một sự sụt giảm cực kỳ ấn tượng.
Những dữ liệu này cho thấy mức độ phơi nhiễm chì của người dân hiện nay chỉ còn bằng một phần nhỏ so với thời kỳ trước khi có các quy định môi trường nghiêm ngặt. Đây được xem là bằng chứng trực tiếp cho thấy chính sách khoa học có thể tạo ra sự khác biệt lớn đối với sức khỏe con người.
Tàn dư của chì vẫn còn, nhưng xu hướng đã thay đổi
Dù kết quả rất tích cực, nguy cơ từ chì vẫn chưa hoàn toàn biến mất. Nhiều ngôi nhà cũ vẫn còn sơn chứa chì, và hệ thống đường ống nước cũ ở nhiều nơi vẫn sử dụng vật liệu có chì, có thể gây ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em, bởi cơ thể trẻ hấp thụ chì dễ hơn và khó đào thải hơn so với người lớn. Việc tiếp xúc với chì từ sớm thậm chí còn được cho là liên quan đến các vấn đề hành vi và sức khỏe trong tương lai.Các nhà khoa học cho rằng bước tiếp theo cần thực hiện là thay thế dần các đường ống nước chứa chì và tiếp tục siết chặt các tiêu chuẩn môi trường. Điều quan trọng là nghiên cứu này chứng minh rằng những quyết định dựa trên bằng chứng khoa học như loại bỏ xăng pha chì hay kiểm soát sơn chứa chì đã thực sự giúp giảm đáng kể mức độ tiếp xúc với chất độc hại này.
Qua hơn một thế kỷ, tóc người đã trở thành “nhân chứng sinh học” cho thấy sự thay đổi của môi trường sống. Từ thời kỳ chì hiện diện khắp nơi trong đời sống đến giai đoạn hiện nay, nơi mức phơi nhiễm đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, câu chuyện này cho thấy khoa học và chính sách môi trường hoàn toàn có thể đảo ngược những mối đe dọa tưởng chừng dai dẳng nhất.(popularmechanics)
