Zoey
Intern Writer
Hãy tưởng tượng một chiếc máy bay có thể lượn, nghiêng, và xoay mà không cần bất kỳ cánh tà hay bánh lái truyền thống nào. Nghe có vẻ như khoa học viễn tưởng, nhưng đó chính là điều mà chiếc drone thử nghiệm X-65 đang hướng tới, và chúng ta đang tiến gần hơn bao giờ hết đến hiện thực đó.
Mới đây, Aurora Flight Sciences – một công ty con của Boeing – đã thông báo một cột mốc quan trọng: những chiếc cánh của X-65 đã được lắp đặt. Đây là một bước tiến lớn cho dự án đầy tham vọng này, bởi X-65 được thiết kế để điều khiển bằng cách phun các luồng khí nén cực mạnh, thay vì dựa vào các bề mặt điều khiển cơ học như máy bay thông thường. Công nghệ này hứa hẹn sẽ thay đổi đáng kể ngành hàng không quân sự và dân sự trong tương lai, đặc biệt là với các thiết kế máy bay tàng hình.
X-65 là một phần của chương trình CRANE (Control of Revolutionary Aircraft with Novel Effectors) do Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng (DARPA) khởi xướng từ năm 2020. Sau đó, DARPA đã chọn Aurora Flight Sciences để độc quyền phát triển thiết kế này. Aurora đã bước vào giai đoạn mới nhất của chương trình vào năm 2024 và đặt mục tiêu bay thử lần đầu tiên vào năm tới. Tuy nhiên, hành trình của CRANE không hề suôn sẻ, chương trình đã phải đối mặt với nhiều lần trì hoãn và đội chi phí trong những năm qua.
Theo thông báo của Aurora Flight Sciences trên tài khoản X (trước đây là Twitter), "Những chiếc cánh đã đến – cột mốc lớn tiếp theo cho X-65!". Những chiếc cánh hình tam giác này, được chế tạo tại cơ sở của Aurora ở West Virginia, sẽ cho phép thử nghiệm công nghệ điều khiển luồng khí chủ động (Active Flow Control - AFC) trên nhiều góc quét khác nhau. Việc tích hợp hiện đang được tiến hành tại Virginia, đẩy dự án tiến gần hơn đến chuyến bay đầu tiên. Trước đó, vào tháng 11 năm 2025, Aurora cũng đã công bố tiến độ xây dựng thân máy bay trung tâm, cùng với các thử nghiệm trong hầm gió và mô hình kỹ thuật số ở các giai đoạn trước của CRANE.
Về thiết kế, X-65 sở hữu cấu hình cánh Co-Planar Joined Wing (CJW) độc đáo, với hai bộ cánh nối liền nhau ở đầu, tạo thành hình tam giác ở mỗi bên. Chúng còn có các phần mở rộng nhỏ ở đầu cánh, mang lại sải cánh tổng cộng khoảng 9,1 mét. Máy bay không người lái này cũng có thiết kế đuôi kép thẳng đứng, cửa hút khí dưới thân phía trước và một ống xả duy nhất. Mặc dù các hình ảnh đã cho thấy thiết kế tổng thể, nhưng cả Aurora và DARPA vẫn chưa tiết lộ chi tiết về hệ thống đẩy chính của drone. X-65 được cho là có tổng trọng lượng khoảng 3.175 kg.
Điểm hấp dẫn nhất của X-65 chính là hệ thống AFC. Thay vì sử dụng các cánh tà, bánh lái hay các bề mặt di chuyển vật lý khác để điều khiển máy bay như truyền thống, X-65 sử dụng một loạt các "bộ tác động" (effectors) phun các luồng khí nén cực mạnh để thực hiện các thao tác lăn, chúc và ngáp. Theo một thông cáo báo chí của Aurora, hệ thống AFC này cung cấp khí nén cho 14 bộ tác động được tích hợp trên tất cả các bề mặt bay. Thiết kế cánh tam giác cho phép thử nghiệm trên nhiều góc quét và có tính mô-đun, với các cánh ngoài và bộ tác động AFC có thể thay thế, mở ra khả năng thử nghiệm các thiết kế AFC bổ sung trong tương lai.
Một điểm đáng chú ý là X-65 sẽ được trang bị cả hai hệ thống điều khiển: các cánh tà và bánh lái truyền thống, cùng với các bộ tác động AFC. Điều này nhằm giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa khả năng hiểu biết của chương trình về hiệu quả điều khiển. Hiệu suất của máy bay với các bề mặt điều khiển truyền thống sẽ đóng vai trò là đường cơ sở, sau đó các thử nghiệm kế tiếp sẽ dần khóa các bề mặt di chuyển, thay vào đó sử dụng các bộ tác động AFC. Tiến sĩ Richard Wlezien, cựu quản lý chương trình CRANE tại DARPA, từng ví các bề mặt truyền thống của X-65 như "bánh xe phụ" (training wheels), giúp chúng ta hiểu cách AFC có thể thay thế các cánh tà và bánh lái truyền thống. Ông cũng nhấn mạnh rằng X-65 được xây dựng như một nền tảng mô-đun, cho phép dễ dàng thay thế các phần cánh và bộ tác động AFC, để nó có thể trở thành một tài sản thử nghiệm lâu dài cho DARPA và các cơ quan khác sau khi CRANE kết thúc.
Việc loại bỏ các bề mặt điều khiển chuyển động truyền thống mang lại vô số lợi ích tiềm năng. Theo báo cáo của TWZ, một thiết kế không có cánh lái truyền thống sẽ có tính khí động học tốt hơn, giúp máy bay bay hiệu quả hơn, đặc biệt ở độ cao lớn. Một máy bay sử dụng hệ thống AFC không cần các bộ truyền động và các bộ phận khác để di chuyển cánh tà hay bánh lái, từ đó giảm trọng lượng và kích thước. Một thiết kế máy bay nhẹ hơn và tinh gọn hơn với AFC có thể đạt được khả năng cơ động cao hơn, đặc biệt đúng với các loại máy bay không người lái, vốn không bị giới hạn bởi thể chất của phi công. Hơn nữa, việc loại bỏ nhiều bộ phận chuyển động cũng đồng nghĩa với việc ít thứ có thể hỏng hóc hơn, cải thiện độ an toàn và độ tin cậy, đồng thời giảm yêu cầu bảo trì và hậu cần. Điều này cũng có thể giúp một thiết kế quân sự chống chịu tốt hơn với hư hại trong chiến đấu và dễ sửa chữa hơn.
Tất cả những lợi ích này đặc biệt có giá trị đối với các thiết kế máy bay tàng hình. Các nhà thiết kế máy bay tàng hình phải rất cẩn trọng với bất kỳ khớp nối hay khe hở nào giữa các bề mặt lộ ra ngoài, cố gắng giữ chúng ở mức tối thiểu để đảm bảo diện tích phản xạ radar (RCS) thấp nhất có thể. Các bề mặt điều khiển truyền thống, vốn không thể luôn phẳng với phần còn lại của hình dạng bên ngoài máy bay, là một vấn đề lớn và hiện tại không thể tránh khỏi. Công nghệ AFC hứa hẹn sẽ thay đổi thực tế này, giúp tối ưu hóa khả năng tàng hình của một thiết kế máy bay. Các công nghệ khác, như khả năng biến dạng cấu trúc cánh để điều khiển chuyến bay, cũng có thể giúp kiểm soát tín hiệu radar của máy bay tàng hình trong tương lai. Một thiết kế như X-65, có tùy chọn sử dụng cả bề mặt điều khiển truyền thống hoặc AFC, có thể mang lại sự linh hoạt cao hơn nữa.
Việc khám phá sâu hơn tiềm năng của thiết kế AFC chính là mục tiêu của chương trình CRANE của DARPA, hiện đang hướng tới việc bắt đầu thử nghiệm bay thực tế vào năm tới. Như đã đề cập, đã có nhiều lần trì hoãn trong quá trình phát triển X-65. Mục tiêu ban đầu là drone sẽ bay lần đầu vào năm 2025. Theo Defense News đưa tin vào tháng 11 năm 2025, "chi phí sản xuất nguyên mẫu máy bay để thử nghiệm bay cuối cùng đã cao hơn dự kiến" và DARPA đã chọn "tạm dừng chiến lược" việc phát triển X-65 và đánh giá lại chương trình. Aurora cũng xác nhận rằng các thách thức kỹ thuật và chuỗi cung ứng là một yếu tố gây ra sự chậm trễ của chương trình, cũng như rủi ro cố hữu khi làm việc trong một dự án của DARPA.
Cần lưu ý rằng đây không phải là lần đầu tiên công nghệ AFC được thử nghiệm. BAE Systems có trụ sở tại Vương quốc Anh, cũng từng gửi thiết kế cho CRANE, đã thử nghiệm một thiết kế drone nhỏ hơn được trang bị AFC có tên MAGMA vào những năm 2010.
Các tài liệu ngân sách của Lầu Năm Góc cho thấy DARPA đã nhận được gần 63 triệu USD (tương đương khoảng 1,6 nghìn tỷ VNĐ) tài trợ cho CRANE kể từ năm tài khóa 2024, khi chương trình bước vào giai đoạn thứ ba. DARPA không yêu cầu thêm tiền cho nỗ lực này trong năm tài khóa 2027, điều này phản ánh kỳ vọng rằng chương trình sẽ kết thúc vào cuối năm tới. Như DARPA đã nói trước đây, các chương trình trong tương lai có thể tiếp tục sử dụng drone X-65, cũng như công nghệ mà nó thể hiện.
Larry Wirsing, Phó Chủ tịch phát triển máy bay của Aurora, đã chia sẻ vào năm ngoái rằng: "Chúng tôi rất vui mừng được tiếp tục hợp tác lâu dài với DARPA để hoàn thành việc chế tạo máy bay X-65 và chứng minh khả năng của điều khiển luồng khí chủ động trong chuyến bay. Nền tảng X-65 sẽ là một tài sản thử nghiệm bay bền vững, và chúng tôi tin tưởng rằng các thiết kế máy bay và nhiệm vụ nghiên cứu trong tương lai sẽ có thể tận dụng các công nghệ cơ bản và dữ liệu thử nghiệm bay."
Với việc những chiếc cánh cuối cùng đã được lắp đặt, X-65 tiếp tục thành hình khi Aurora và DARPA nỗ lực đưa chiếc drone cùng với hệ thống điều khiển đột phá của nó lên bầu trời.
Mới đây, Aurora Flight Sciences – một công ty con của Boeing – đã thông báo một cột mốc quan trọng: những chiếc cánh của X-65 đã được lắp đặt. Đây là một bước tiến lớn cho dự án đầy tham vọng này, bởi X-65 được thiết kế để điều khiển bằng cách phun các luồng khí nén cực mạnh, thay vì dựa vào các bề mặt điều khiển cơ học như máy bay thông thường. Công nghệ này hứa hẹn sẽ thay đổi đáng kể ngành hàng không quân sự và dân sự trong tương lai, đặc biệt là với các thiết kế máy bay tàng hình.
X-65 là một phần của chương trình CRANE (Control of Revolutionary Aircraft with Novel Effectors) do Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng (DARPA) khởi xướng từ năm 2020. Sau đó, DARPA đã chọn Aurora Flight Sciences để độc quyền phát triển thiết kế này. Aurora đã bước vào giai đoạn mới nhất của chương trình vào năm 2024 và đặt mục tiêu bay thử lần đầu tiên vào năm tới. Tuy nhiên, hành trình của CRANE không hề suôn sẻ, chương trình đã phải đối mặt với nhiều lần trì hoãn và đội chi phí trong những năm qua.
Theo thông báo của Aurora Flight Sciences trên tài khoản X (trước đây là Twitter), "Những chiếc cánh đã đến – cột mốc lớn tiếp theo cho X-65!". Những chiếc cánh hình tam giác này, được chế tạo tại cơ sở của Aurora ở West Virginia, sẽ cho phép thử nghiệm công nghệ điều khiển luồng khí chủ động (Active Flow Control - AFC) trên nhiều góc quét khác nhau. Việc tích hợp hiện đang được tiến hành tại Virginia, đẩy dự án tiến gần hơn đến chuyến bay đầu tiên. Trước đó, vào tháng 11 năm 2025, Aurora cũng đã công bố tiến độ xây dựng thân máy bay trung tâm, cùng với các thử nghiệm trong hầm gió và mô hình kỹ thuật số ở các giai đoạn trước của CRANE.
Về thiết kế, X-65 sở hữu cấu hình cánh Co-Planar Joined Wing (CJW) độc đáo, với hai bộ cánh nối liền nhau ở đầu, tạo thành hình tam giác ở mỗi bên. Chúng còn có các phần mở rộng nhỏ ở đầu cánh, mang lại sải cánh tổng cộng khoảng 9,1 mét. Máy bay không người lái này cũng có thiết kế đuôi kép thẳng đứng, cửa hút khí dưới thân phía trước và một ống xả duy nhất. Mặc dù các hình ảnh đã cho thấy thiết kế tổng thể, nhưng cả Aurora và DARPA vẫn chưa tiết lộ chi tiết về hệ thống đẩy chính của drone. X-65 được cho là có tổng trọng lượng khoảng 3.175 kg.
Điểm hấp dẫn nhất của X-65 chính là hệ thống AFC. Thay vì sử dụng các cánh tà, bánh lái hay các bề mặt di chuyển vật lý khác để điều khiển máy bay như truyền thống, X-65 sử dụng một loạt các "bộ tác động" (effectors) phun các luồng khí nén cực mạnh để thực hiện các thao tác lăn, chúc và ngáp. Theo một thông cáo báo chí của Aurora, hệ thống AFC này cung cấp khí nén cho 14 bộ tác động được tích hợp trên tất cả các bề mặt bay. Thiết kế cánh tam giác cho phép thử nghiệm trên nhiều góc quét và có tính mô-đun, với các cánh ngoài và bộ tác động AFC có thể thay thế, mở ra khả năng thử nghiệm các thiết kế AFC bổ sung trong tương lai.
Một điểm đáng chú ý là X-65 sẽ được trang bị cả hai hệ thống điều khiển: các cánh tà và bánh lái truyền thống, cùng với các bộ tác động AFC. Điều này nhằm giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa khả năng hiểu biết của chương trình về hiệu quả điều khiển. Hiệu suất của máy bay với các bề mặt điều khiển truyền thống sẽ đóng vai trò là đường cơ sở, sau đó các thử nghiệm kế tiếp sẽ dần khóa các bề mặt di chuyển, thay vào đó sử dụng các bộ tác động AFC. Tiến sĩ Richard Wlezien, cựu quản lý chương trình CRANE tại DARPA, từng ví các bề mặt truyền thống của X-65 như "bánh xe phụ" (training wheels), giúp chúng ta hiểu cách AFC có thể thay thế các cánh tà và bánh lái truyền thống. Ông cũng nhấn mạnh rằng X-65 được xây dựng như một nền tảng mô-đun, cho phép dễ dàng thay thế các phần cánh và bộ tác động AFC, để nó có thể trở thành một tài sản thử nghiệm lâu dài cho DARPA và các cơ quan khác sau khi CRANE kết thúc.
Việc loại bỏ các bề mặt điều khiển chuyển động truyền thống mang lại vô số lợi ích tiềm năng. Theo báo cáo của TWZ, một thiết kế không có cánh lái truyền thống sẽ có tính khí động học tốt hơn, giúp máy bay bay hiệu quả hơn, đặc biệt ở độ cao lớn. Một máy bay sử dụng hệ thống AFC không cần các bộ truyền động và các bộ phận khác để di chuyển cánh tà hay bánh lái, từ đó giảm trọng lượng và kích thước. Một thiết kế máy bay nhẹ hơn và tinh gọn hơn với AFC có thể đạt được khả năng cơ động cao hơn, đặc biệt đúng với các loại máy bay không người lái, vốn không bị giới hạn bởi thể chất của phi công. Hơn nữa, việc loại bỏ nhiều bộ phận chuyển động cũng đồng nghĩa với việc ít thứ có thể hỏng hóc hơn, cải thiện độ an toàn và độ tin cậy, đồng thời giảm yêu cầu bảo trì và hậu cần. Điều này cũng có thể giúp một thiết kế quân sự chống chịu tốt hơn với hư hại trong chiến đấu và dễ sửa chữa hơn.
Tất cả những lợi ích này đặc biệt có giá trị đối với các thiết kế máy bay tàng hình. Các nhà thiết kế máy bay tàng hình phải rất cẩn trọng với bất kỳ khớp nối hay khe hở nào giữa các bề mặt lộ ra ngoài, cố gắng giữ chúng ở mức tối thiểu để đảm bảo diện tích phản xạ radar (RCS) thấp nhất có thể. Các bề mặt điều khiển truyền thống, vốn không thể luôn phẳng với phần còn lại của hình dạng bên ngoài máy bay, là một vấn đề lớn và hiện tại không thể tránh khỏi. Công nghệ AFC hứa hẹn sẽ thay đổi thực tế này, giúp tối ưu hóa khả năng tàng hình của một thiết kế máy bay. Các công nghệ khác, như khả năng biến dạng cấu trúc cánh để điều khiển chuyến bay, cũng có thể giúp kiểm soát tín hiệu radar của máy bay tàng hình trong tương lai. Một thiết kế như X-65, có tùy chọn sử dụng cả bề mặt điều khiển truyền thống hoặc AFC, có thể mang lại sự linh hoạt cao hơn nữa.
Việc khám phá sâu hơn tiềm năng của thiết kế AFC chính là mục tiêu của chương trình CRANE của DARPA, hiện đang hướng tới việc bắt đầu thử nghiệm bay thực tế vào năm tới. Như đã đề cập, đã có nhiều lần trì hoãn trong quá trình phát triển X-65. Mục tiêu ban đầu là drone sẽ bay lần đầu vào năm 2025. Theo Defense News đưa tin vào tháng 11 năm 2025, "chi phí sản xuất nguyên mẫu máy bay để thử nghiệm bay cuối cùng đã cao hơn dự kiến" và DARPA đã chọn "tạm dừng chiến lược" việc phát triển X-65 và đánh giá lại chương trình. Aurora cũng xác nhận rằng các thách thức kỹ thuật và chuỗi cung ứng là một yếu tố gây ra sự chậm trễ của chương trình, cũng như rủi ro cố hữu khi làm việc trong một dự án của DARPA.
Cần lưu ý rằng đây không phải là lần đầu tiên công nghệ AFC được thử nghiệm. BAE Systems có trụ sở tại Vương quốc Anh, cũng từng gửi thiết kế cho CRANE, đã thử nghiệm một thiết kế drone nhỏ hơn được trang bị AFC có tên MAGMA vào những năm 2010.
Các tài liệu ngân sách của Lầu Năm Góc cho thấy DARPA đã nhận được gần 63 triệu USD (tương đương khoảng 1,6 nghìn tỷ VNĐ) tài trợ cho CRANE kể từ năm tài khóa 2024, khi chương trình bước vào giai đoạn thứ ba. DARPA không yêu cầu thêm tiền cho nỗ lực này trong năm tài khóa 2027, điều này phản ánh kỳ vọng rằng chương trình sẽ kết thúc vào cuối năm tới. Như DARPA đã nói trước đây, các chương trình trong tương lai có thể tiếp tục sử dụng drone X-65, cũng như công nghệ mà nó thể hiện.
Larry Wirsing, Phó Chủ tịch phát triển máy bay của Aurora, đã chia sẻ vào năm ngoái rằng: "Chúng tôi rất vui mừng được tiếp tục hợp tác lâu dài với DARPA để hoàn thành việc chế tạo máy bay X-65 và chứng minh khả năng của điều khiển luồng khí chủ động trong chuyến bay. Nền tảng X-65 sẽ là một tài sản thử nghiệm bay bền vững, và chúng tôi tin tưởng rằng các thiết kế máy bay và nhiệm vụ nghiên cứu trong tương lai sẽ có thể tận dụng các công nghệ cơ bản và dữ liệu thử nghiệm bay."
Với việc những chiếc cánh cuối cùng đã được lắp đặt, X-65 tiếp tục thành hình khi Aurora và DARPA nỗ lực đưa chiếc drone cùng với hệ thống điều khiển đột phá của nó lên bầu trời.
