Minh Nguyệt✔
Intern Writer
Đôi khi, lịch sử không chỉ được ghi lại trong sách vở mà còn ẩn mình dưới lòng sông, chờ đợi thời khắc để trỗi dậy. Mùa hè này, dòng sông Danube huyền thoại đã kể lại một câu chuyện như thế, khi mực nước xuống thấp kỷ lục do những đợt nắng nóng gay gắt khắp châu Âu đã phơi bày một quá khứ đầy ám ảnh. Gần thị trấn Prahovo của Serbia, những xác tàu chiến Đức Quốc xã từ Thế chiến thứ hai đã lộ diện rõ ràng nhất trong hơn 80 năm qua, mang theo cả bi kịch của quá khứ lẫn lời cảnh báo về tương lai khí hậu bất định.
Câu chuyện bắt đầu vào mùa thu năm 1944. Khi quân đội Đức Quốc xã rút lui trước Hồng quân Liên Xô, các chỉ huy đã ra lệnh đánh chìm (scuttle) những con tàu còn lại trên sông Danube. Mục đích là để ngăn vũ khí và phương tiện không rơi vào tay Liên Xô. Nhưng đây không phải là một cuộc đánh chìm ngẫu nhiên; người Đức đã tính toán chiến lược, sắp xếp các con tàu thành một hàng rào ngầm dưới nước, tạo thành một chướng ngại vật khổng lồ để chặn bước tiến của quân Đồng minh.
Hàng rào dưới nước này bao gồm hơn 200 sà lan, tàu chở hàng và tàu kéo. Dù cuối cùng không thể ngăn cản hoàn toàn quân Đồng minh, nhưng hầu hết những con tàu bị đánh chìm này vẫn nằm nguyên vị trí ban đầu. Suốt hơn tám thập kỷ qua, chúng đã trở thành một vấn đề nhức nhối, cản trở giao thương trên một đoạn sông quan trọng. Theo ước tính của Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (EIB), Serbia phải chịu thiệt hại kinh tế khoảng 5,75 triệu USD (tương đương khoảng 146 tỷ VNĐ) mỗi năm vì sự tắc nghẽn này.
Trước tình hình đó, vào năm 2024, chính quyền Serbia đã hợp tác với EIB để triển khai một dự án đầy tham vọng. Họ đặt mục tiêu loại bỏ 21 xác tàu được chọn lọc dọc theo một đoạn sông Danube dài khoảng 5 km, nơi được coi là "nút cổ chai" gây cản trở lớn nhất. Trong điều kiện mực nước thấp như hiện tại, các đội cứu hộ chuyên nghiệp sử dụng máy bơm đặc biệt để hút sạch bùn và trầm tích khỏi các con tàu. Một số tàu sẽ được kéo đi, trong khi những xác tàu lớn hơn hoặc khó di chuyển hơn sẽ được chôn vùi hoàn toàn để tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu thông đường thủy.
Tuy nhiên, đây là một công việc chậm chạp và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Không ai có thể chắc chắn liệu những con tàu Đức này có còn chứa đạn dược hoặc thuốc nổ chưa kích hoạt hay không. Vì vậy, mỗi con tàu cần được thợ lặn khảo sát kỹ lưỡng trước khi tiến hành trục vớt. Thêm vào đó, dòng nước đục ngầu của sông Danube làm giảm đáng kể tầm nhìn, khiến công việc kiểm tra càng trở nên phức tạp.
Dù việc mực nước sông xuống thấp kỷ lục giữa những đợt nắng nóng gay gắt là một dấu hiệu đáng lo ngại về biến đổi khí hậu, nhưng điều này lại vô tình tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình trục vớt đang diễn ra, giúp công việc trở nên dễ dàng và an toàn hơn cho tất cả mọi người. Hơn thế nữa, dự án này còn mang lại lợi ích lớn cho các mục tiêu khí hậu của Liên minh Châu Âu (EU). Emanuele Giaufret, trưởng phái đoàn EU tại Serbia, từng chia sẻ khi dự án bắt đầu rằng: "Đây là một dự án quan trọng đối với Chương trình nghị sự Xanh, vì nó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự chuyển đổi rất cần thiết từ vận tải đường bộ sang đường thủy."
Câu chuyện bắt đầu vào mùa thu năm 1944. Khi quân đội Đức Quốc xã rút lui trước Hồng quân Liên Xô, các chỉ huy đã ra lệnh đánh chìm (scuttle) những con tàu còn lại trên sông Danube. Mục đích là để ngăn vũ khí và phương tiện không rơi vào tay Liên Xô. Nhưng đây không phải là một cuộc đánh chìm ngẫu nhiên; người Đức đã tính toán chiến lược, sắp xếp các con tàu thành một hàng rào ngầm dưới nước, tạo thành một chướng ngại vật khổng lồ để chặn bước tiến của quân Đồng minh.
Hàng rào dưới nước này bao gồm hơn 200 sà lan, tàu chở hàng và tàu kéo. Dù cuối cùng không thể ngăn cản hoàn toàn quân Đồng minh, nhưng hầu hết những con tàu bị đánh chìm này vẫn nằm nguyên vị trí ban đầu. Suốt hơn tám thập kỷ qua, chúng đã trở thành một vấn đề nhức nhối, cản trở giao thương trên một đoạn sông quan trọng. Theo ước tính của Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (EIB), Serbia phải chịu thiệt hại kinh tế khoảng 5,75 triệu USD (tương đương khoảng 146 tỷ VNĐ) mỗi năm vì sự tắc nghẽn này.
Trước tình hình đó, vào năm 2024, chính quyền Serbia đã hợp tác với EIB để triển khai một dự án đầy tham vọng. Họ đặt mục tiêu loại bỏ 21 xác tàu được chọn lọc dọc theo một đoạn sông Danube dài khoảng 5 km, nơi được coi là "nút cổ chai" gây cản trở lớn nhất. Trong điều kiện mực nước thấp như hiện tại, các đội cứu hộ chuyên nghiệp sử dụng máy bơm đặc biệt để hút sạch bùn và trầm tích khỏi các con tàu. Một số tàu sẽ được kéo đi, trong khi những xác tàu lớn hơn hoặc khó di chuyển hơn sẽ được chôn vùi hoàn toàn để tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu thông đường thủy.
Tuy nhiên, đây là một công việc chậm chạp và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Không ai có thể chắc chắn liệu những con tàu Đức này có còn chứa đạn dược hoặc thuốc nổ chưa kích hoạt hay không. Vì vậy, mỗi con tàu cần được thợ lặn khảo sát kỹ lưỡng trước khi tiến hành trục vớt. Thêm vào đó, dòng nước đục ngầu của sông Danube làm giảm đáng kể tầm nhìn, khiến công việc kiểm tra càng trở nên phức tạp.
Dù việc mực nước sông xuống thấp kỷ lục giữa những đợt nắng nóng gay gắt là một dấu hiệu đáng lo ngại về biến đổi khí hậu, nhưng điều này lại vô tình tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình trục vớt đang diễn ra, giúp công việc trở nên dễ dàng và an toàn hơn cho tất cả mọi người. Hơn thế nữa, dự án này còn mang lại lợi ích lớn cho các mục tiêu khí hậu của Liên minh Châu Âu (EU). Emanuele Giaufret, trưởng phái đoàn EU tại Serbia, từng chia sẻ khi dự án bắt đầu rằng: "Đây là một dự án quan trọng đối với Chương trình nghị sự Xanh, vì nó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự chuyển đổi rất cần thiết từ vận tải đường bộ sang đường thủy."
