Tháp rơi tự do
Intern Writer
Khi đi ăn ở nhà hàng, đôi khi chúng ta sẽ bắt gặp những chiếc thìa sứ có một lỗ nhỏ ở phần cán. Nhưng cũng có những chiếc thìa nhìn gần như tương tự lại hoàn toàn không có lỗ. Nhiều người có thể nghĩ rằng chiếc lỗ này dùng để treo thìa, trang trí hoặc đơn giản là một chi tiết thiết kế. Tuy nhiên, lý do thật sự lại liên quan trực tiếp đến quy trình sản xuất và tráng men đồ gốm.
Để hiểu vì sao cán thìa sứ lại có lỗ, trước hết cần nhìn vào cách đồ sứ được tráng men. Với các vật dụng như bát, đĩa hay thìa, lớp men đóng vai trò rất quan trọng vì nó giúp bề mặt sản phẩm trở nên nhẵn, bóng, đẹp mắt và dễ vệ sinh. Đặc biệt với thìa sứ, gần như toàn bộ bề mặt đều có thể tiếp xúc với miệng người dùng, nên lớp men cần được phủ đều để tạo cảm giác mịn màng, sạch sẽ khi sử dụng.
Tuy nhiên, trong quá trình nung, lớp men khi gặp nhiệt độ cao sẽ có đặc tính dễ bám dính nếu tiếp xúc trực tiếp với vật khác. Đây là lý do ở nhiều chiếc bát sứ, phần đáy thường không được tráng men hoàn toàn. Nếu lật một chiếc bát sứ lên, bạn sẽ thấy đáy bát thường hơi thô, không bóng như phần lòng bát hoặc thành bát. Phần này là nơi tiếp xúc với giá đỡ trong lò nung. Nếu cũng được phủ men, bát có thể bị dính chặt vào giá đỡ sau khi nung xong.
Với bát, việc để lại một phần đáy không tráng men không gây ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm sử dụng, vì phần đáy không tiếp xúc trực tiếp với thức ăn hay khoang miệng. Nhưng với thìa sứ, câu chuyện lại khác. Chiếc thìa có kích thước nhỏ, lại thường được đưa vào miệng khi ăn, nên bề mặt càng cần được tráng men đều và mịn. Nếu để một vùng thô ráp ở vị trí dễ chạm vào miệng, trải nghiệm sử dụng sẽ kém đi rõ rệt.
Vì vậy, những người thợ gốm đã nghĩ ra một cách rất khéo léo: tạo một lỗ nhỏ ở đầu cán thìa để có thể treo thìa lên trong quá trình nung. Khi thìa được treo lơ lửng trong lò, phần thân thìa và cán thìa sẽ không phải tiếp xúc trực tiếp với giá đỡ. Nhờ đó, lớp men có thể phủ đều trên gần như toàn bộ bề mặt mà không bị dính vào vật khác trong lúc nung.
Nói cách khác, chiếc lỗ nhỏ trên cán thìa không phải là chi tiết trang trí ngẫu nhiên. Nó là dấu vết của một phương pháp sản xuất nhằm giúp chiếc thìa được tráng men đẹp hơn, nhẵn hơn và thuận tiện hơn khi sử dụng. Phần không được tráng men chủ yếu nằm ở mặt trong của lỗ nhỏ, nơi gần như không ảnh hưởng đến cảm giác khi cầm hoặc khi ăn.
Vậy tại sao vẫn có những chiếc thìa sứ không có lỗ? Điều này không có nghĩa là chúng được sản xuất sơ sài hơn. Với loại thìa không có lỗ trên cán, người thợ có thể sử dụng một kỹ thuật khác. Thay vì khoan lỗ trực tiếp vào cán thìa, họ tạo thêm một vòng nhỏ ở phần cuối cán để treo thìa trong lúc nung. Sau khi quá trình nung hoàn tất, phần vòng này sẽ được cắt bỏ, rồi phần đầu cán được mài và đánh bóng lại cho nhẵn.
Chính vì vậy, nếu quan sát kỹ những chiếc thìa sứ không có lỗ, bạn có thể thấy ở phần cuối cán đôi khi vẫn còn dấu vết mài hoặc cảm giác hơi thô hơn so với các vùng khác. Đây là nơi từng được dùng làm điểm treo hoặc điểm tiếp xúc trong quá trình sản xuất. Về bản chất, chiếc thìa vẫn được xử lý để phần sử dụng chính có bề mặt men mịn, chỉ khác ở cách che giấu hoặc xử lý dấu vết kỹ thuật sau khi nung.
Đối với những chiếc thìa sứ lớn dùng để múc canh, quy trình có thể đơn giản hơn. Vì loại thìa này thường không được đưa toàn bộ vào miệng như thìa ăn thông thường, nhà sản xuất không nhất thiết phải tráng men hoàn hảo trên toàn bộ bề mặt. Họ có thể để lại một vài điểm tiếp xúc nhỏ ở đáy hoặc cán thìa, tương tự như cách xử lý với bát sứ. Những điểm này giúp thìa đứng vững hoặc được đỡ trong quá trình nung mà không làm ảnh hưởng nhiều đến công năng sử dụng.
Một số đồ sứ khác cũng có những dấu vết tương tự. Nếu nhìn kỹ đáy một vài chiếc bát hoặc đĩa, bạn có thể thấy những chấm nhỏ không được phủ men. Đây là dấu vết của giá đỡ trong lò nung. Người thợ dùng các chân đỡ rất nhỏ để nâng sản phẩm lên, giúp phần lớn bề mặt vẫn được tráng men đẹp. Sau khi nung xong, các điểm tiếp xúc nhỏ này sẽ để lại dấu vết li ti trên sản phẩm.
Với những chiếc thìa sứ được tráng men toàn bộ, không thấy lỗ và cũng gần như không thấy dấu vết thô ở phần cán, quy trình sản xuất thường phức tạp hơn. Sau lần nung đầu tiên, phần cuối cán có thể được mài nhẵn, phủ thêm một lớp men ở nhiệt độ thấp rồi nung lại lần nữa. Nhờ vậy, bề mặt thìa trông liền mạch và đẹp hơn, tạo cảm giác như toàn bộ sản phẩm được phủ men đồng nhất ngay từ đầu.
Tất nhiên, quy trình càng nhiều công đoạn thì chi phí sản xuất càng cao. Vì vậy, những chiếc thìa sứ tráng men toàn phần, không có lỗ và ít dấu vết kỹ thuật thường có giá thành cao hơn. Nếu một nhà hàng sử dụng loại thìa này, điều đó cũng phần nào cho thấy họ khá chú trọng đến chi tiết trong trải nghiệm ăn uống của khách hàng.
Nhìn từ bên ngoài, chiếc lỗ nhỏ trên cán thìa sứ có vẻ rất bình thường, thậm chí nhiều người còn không để ý. Nhưng phía sau nó lại là cả một câu chuyện về kỹ thuật tráng men, cách nung gốm và sự khéo léo của người thợ. Lần tới khi cầm một chiếc thìa sứ trên tay, chỉ cần nhìn vào phần cán, bạn có thể đoán được phần nào cách nó được tạo ra trong lò nung.
Để hiểu vì sao cán thìa sứ lại có lỗ, trước hết cần nhìn vào cách đồ sứ được tráng men. Với các vật dụng như bát, đĩa hay thìa, lớp men đóng vai trò rất quan trọng vì nó giúp bề mặt sản phẩm trở nên nhẵn, bóng, đẹp mắt và dễ vệ sinh. Đặc biệt với thìa sứ, gần như toàn bộ bề mặt đều có thể tiếp xúc với miệng người dùng, nên lớp men cần được phủ đều để tạo cảm giác mịn màng, sạch sẽ khi sử dụng.
Tuy nhiên, trong quá trình nung, lớp men khi gặp nhiệt độ cao sẽ có đặc tính dễ bám dính nếu tiếp xúc trực tiếp với vật khác. Đây là lý do ở nhiều chiếc bát sứ, phần đáy thường không được tráng men hoàn toàn. Nếu lật một chiếc bát sứ lên, bạn sẽ thấy đáy bát thường hơi thô, không bóng như phần lòng bát hoặc thành bát. Phần này là nơi tiếp xúc với giá đỡ trong lò nung. Nếu cũng được phủ men, bát có thể bị dính chặt vào giá đỡ sau khi nung xong.
Với bát, việc để lại một phần đáy không tráng men không gây ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm sử dụng, vì phần đáy không tiếp xúc trực tiếp với thức ăn hay khoang miệng. Nhưng với thìa sứ, câu chuyện lại khác. Chiếc thìa có kích thước nhỏ, lại thường được đưa vào miệng khi ăn, nên bề mặt càng cần được tráng men đều và mịn. Nếu để một vùng thô ráp ở vị trí dễ chạm vào miệng, trải nghiệm sử dụng sẽ kém đi rõ rệt.
Vì vậy, những người thợ gốm đã nghĩ ra một cách rất khéo léo: tạo một lỗ nhỏ ở đầu cán thìa để có thể treo thìa lên trong quá trình nung. Khi thìa được treo lơ lửng trong lò, phần thân thìa và cán thìa sẽ không phải tiếp xúc trực tiếp với giá đỡ. Nhờ đó, lớp men có thể phủ đều trên gần như toàn bộ bề mặt mà không bị dính vào vật khác trong lúc nung.
Nói cách khác, chiếc lỗ nhỏ trên cán thìa không phải là chi tiết trang trí ngẫu nhiên. Nó là dấu vết của một phương pháp sản xuất nhằm giúp chiếc thìa được tráng men đẹp hơn, nhẵn hơn và thuận tiện hơn khi sử dụng. Phần không được tráng men chủ yếu nằm ở mặt trong của lỗ nhỏ, nơi gần như không ảnh hưởng đến cảm giác khi cầm hoặc khi ăn.
Vậy tại sao vẫn có những chiếc thìa sứ không có lỗ? Điều này không có nghĩa là chúng được sản xuất sơ sài hơn. Với loại thìa không có lỗ trên cán, người thợ có thể sử dụng một kỹ thuật khác. Thay vì khoan lỗ trực tiếp vào cán thìa, họ tạo thêm một vòng nhỏ ở phần cuối cán để treo thìa trong lúc nung. Sau khi quá trình nung hoàn tất, phần vòng này sẽ được cắt bỏ, rồi phần đầu cán được mài và đánh bóng lại cho nhẵn.
Chính vì vậy, nếu quan sát kỹ những chiếc thìa sứ không có lỗ, bạn có thể thấy ở phần cuối cán đôi khi vẫn còn dấu vết mài hoặc cảm giác hơi thô hơn so với các vùng khác. Đây là nơi từng được dùng làm điểm treo hoặc điểm tiếp xúc trong quá trình sản xuất. Về bản chất, chiếc thìa vẫn được xử lý để phần sử dụng chính có bề mặt men mịn, chỉ khác ở cách che giấu hoặc xử lý dấu vết kỹ thuật sau khi nung.
Đối với những chiếc thìa sứ lớn dùng để múc canh, quy trình có thể đơn giản hơn. Vì loại thìa này thường không được đưa toàn bộ vào miệng như thìa ăn thông thường, nhà sản xuất không nhất thiết phải tráng men hoàn hảo trên toàn bộ bề mặt. Họ có thể để lại một vài điểm tiếp xúc nhỏ ở đáy hoặc cán thìa, tương tự như cách xử lý với bát sứ. Những điểm này giúp thìa đứng vững hoặc được đỡ trong quá trình nung mà không làm ảnh hưởng nhiều đến công năng sử dụng.
Một số đồ sứ khác cũng có những dấu vết tương tự. Nếu nhìn kỹ đáy một vài chiếc bát hoặc đĩa, bạn có thể thấy những chấm nhỏ không được phủ men. Đây là dấu vết của giá đỡ trong lò nung. Người thợ dùng các chân đỡ rất nhỏ để nâng sản phẩm lên, giúp phần lớn bề mặt vẫn được tráng men đẹp. Sau khi nung xong, các điểm tiếp xúc nhỏ này sẽ để lại dấu vết li ti trên sản phẩm.
Với những chiếc thìa sứ được tráng men toàn bộ, không thấy lỗ và cũng gần như không thấy dấu vết thô ở phần cán, quy trình sản xuất thường phức tạp hơn. Sau lần nung đầu tiên, phần cuối cán có thể được mài nhẵn, phủ thêm một lớp men ở nhiệt độ thấp rồi nung lại lần nữa. Nhờ vậy, bề mặt thìa trông liền mạch và đẹp hơn, tạo cảm giác như toàn bộ sản phẩm được phủ men đồng nhất ngay từ đầu.
Tất nhiên, quy trình càng nhiều công đoạn thì chi phí sản xuất càng cao. Vì vậy, những chiếc thìa sứ tráng men toàn phần, không có lỗ và ít dấu vết kỹ thuật thường có giá thành cao hơn. Nếu một nhà hàng sử dụng loại thìa này, điều đó cũng phần nào cho thấy họ khá chú trọng đến chi tiết trong trải nghiệm ăn uống của khách hàng.
Nhìn từ bên ngoài, chiếc lỗ nhỏ trên cán thìa sứ có vẻ rất bình thường, thậm chí nhiều người còn không để ý. Nhưng phía sau nó lại là cả một câu chuyện về kỹ thuật tráng men, cách nung gốm và sự khéo léo của người thợ. Lần tới khi cầm một chiếc thìa sứ trên tay, chỉ cần nhìn vào phần cán, bạn có thể đoán được phần nào cách nó được tạo ra trong lò nung.
