Sussie✔
Intern Writer
Dạo gần đây, có một chủ đề đang "hot" trên các mạng xã hội địa phương, đó là phàn nàn về những thanh thiếu niên đi xe đạp điện. Mình cá là các bạn cũng thấy chúng ở khắp mọi nơi, đúng không? Từ việc tụ tập ở công viên, dừng chân ở cửa hàng tiện lợi, đi thành nhóm, cho đến lượn lờ khắp các bãi đậu xe hay quanh thị trấn.
Thực ra, những lo ngại về việc đi xe ẩu, xe máy điện trái phép hay trẻ em làm những điều dại dột trên hai bánh xe là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, mình nghĩ chúng ta đang bỏ qua một khía cạnh quan trọng: xe đạp điện đang âm thầm trở thành một "không gian thứ ba" kiểu mới cho lứa tuổi teen.
Khái niệm "không gian thứ ba" thường chỉ những nơi tụ tập xã hội bên ngoài nhà và nơi làm việc. Với lứa tuổi teen, đó là nơi ngoài nhà và trường học. Ngày trước, chúng ta có quán cà phê, trung tâm thương mại, công viên, khu trò chơi điện tử hay các trung tâm cộng đồng – những nơi mà mọi người có thể đơn giản là ở bên nhau mà không cần một mục đích cụ thể nào. Nhưng khi trung tâm thương mại hay khu trò chơi dần biến mất, và việc tụ tập ở nơi công cộng lại dễ bị coi là "lang thang vô mục đích", thì "không gian thứ ba" cho trẻ em cũng ngày càng ít đi. Nhiều đứa trẻ chỉ còn biết ở một mình trong phòng, nhắn tin cho bạn bè.
Cho đến khi xe đạp điện xuất hiện.
Dù xe đạp điện không phải là một "địa điểm", trừ khi là loại xe chở hàng cực dài như chiếc Xtracycle Hopper có thể ví như một căn hộ studio di động ở Manhattan. Nhưng hệ sinh thái xã hội xung quanh xe đạp điện đang dần đáp ứng cùng một mục đích. Với nhiều thanh thiếu niên, xe đạp điện không chỉ là phương tiện di chuyển, mà chính những chuyến đi đó đã trở thành một phần của việc "đi chơi".
Các bạn trẻ hẹn nhau, đạp xe đến công viên, lượn lờ quanh thị trấn, dừng lại ăn vặt, rồi lại đạp xe đến nhà một người bạn khác, khám phá những con đường mòn, và cuối cùng dừng chân ở một nơi hoàn toàn mới. "Không gian thứ ba" giờ đây đã trở nên linh hoạt, di động. Điều quan trọng nhất là nó được chia sẻ. Tưởng tượng xem, chỉ 5 năm trước, những đứa trẻ này có thể đang ở một mình trong phòng sau giờ học, dán mắt vào điện thoại. Giờ đây, chúng đang cùng nhau đạp xe, tương tác xã hội ngoài đời thật.
Xe đạp điện mang lại cho tuổi teen một thứ ngày càng quý hiếm: sự độc lập. Trong nhiều thập kỷ, xe đạp luôn là một trong những trải nghiệm độc lập đầu tiên mà trẻ em có được. Nó mở rộng thế giới của chúng từ "nơi bố mẹ đưa đến" thành "bất cứ nơi nào con có thể đạp tới".
Tuy nhiên, các cộng đồng ở Mỹ đã thay đổi. Khoảng cách giữa các địa điểm ngày càng xa. Đường sá rộng hơn, xe cộ đi nhanh hơn. Các khu ngoại ô mở rộng. Nơi tụ tập quen thuộc giờ có thể cách 8-16 km, thay vì chỉ vài trăm mét. Và chúng ta cũng không thể phủ nhận một thực tế là trẻ em ngày nay không còn khỏe mạnh như trước. Xe đạp truyền thống có thể giúp thay đổi điều đó, nhưng chỉ khi chúng chịu đạp, mà chúng thì lại không. Còn xe đạp điện thì sao? Bỗng chốc nó trở nên thú vị hơn rất nhiều, và cũng giúp lũ trẻ vận động nhiều hơn là ngồi lì bên ghế chơi game.
So với xe đạp truyền thống, xe đạp điện mở rộng đáng kể phạm vi mà một thanh thiếu niên có thể đi lại một cách hợp lý, mà không cần bố mẹ phải làm "tài xế Uber" riêng. Bỗng chốc, một người bạn sống cách 10 km không còn là xa xôi nữa. Bãi biển, sân bóng rổ, hệ thống đường mòn, trung tâm mua sắm, hay bất cứ nơi nào mà tuổi teen cho là "hot", đều trở nên dễ tiếp cận hơn nhiều.
Thật ra, có một điều gì đó rất cổ điển trong tất cả những chuyện này. Người lớn đã dành nhiều năm lo lắng rằng trẻ em không còn ra ngoài chơi, chúng dành quá nhiều thời gian cho màn hình, không còn lang thang quanh khu phố, thiếu đi sự độc lập, và không tụ tập với bạn bè trực tiếp như các thế hệ trước.
Thế rồi một nhóm thanh thiếu niên phát hiện ra xe đạp điện và bắt đầu rời khỏi nhà, lang thang khắp khu phố, gặp gỡ bạn bè, khám phá cộng đồng của mình và phát triển sự độc lập. Và phản ứng của chúng ta dường như lại là: "Không, không phải thế này!"
Tất nhiên, chúng ta cần đặt ra một dấu hỏi lớn ở đây. Điều này không có nghĩa là chúng ta nên bỏ qua những hành vi thực sự nguy hiểm. Có một sự khác biệt lớn giữa việc thanh thiếu niên đi xe đạp điện hợp pháp quanh thị trấn, và một đứa trẻ 11 tuổi lái xe máy điện kiểu Sur-Ron tốc độ 80 km/h trên đường công cộng. Cũng có sự khác biệt giữa việc trẻ em tụ tập trong công viên và việc chúng lạng lách giữa người đi bộ với tốc độ 48 km/h. Và còn sự khác biệt giữa sự độc lập của tuổi trẻ với hành vi gây nguy hiểm cho người khác. Những sự khác biệt đó rất quan trọng, nhưng thật không may, chúng đang ngày càng bị gộp chung vào một khái niệm "trẻ em đi xe đạp điện".
Mình đã nhiều lần tranh luận rằng cảnh sát nên thực thi các luật giao thông hiện hành khi người điều khiển xe có hành vi nguy hiểm, đặc biệt là khi xe máy điện được vận hành trái phép trên đường công cộng. Nếu ai đó lái xe máy, dù là điện hay không, thì các quy tắc dành cho xe máy phải được áp dụng. Nếu ai đó lái xe đạp điện trên đường, thì các quy tắc giao thông đường bộ phải được áp dụng. Chúng ta hãy thực thi chúng.
Tuy nhiên, việc thực thi đối với hành vi nguy hiểm không nên biến thành việc coi những thanh thiếu niên chỉ đơn giản là đi lại cùng nhau như một sự phiền toái công cộng. Bởi vì, bên dưới một số vấn đề chính đáng xung quanh việc sử dụng xe đạp điện của giới trẻ, còn có một điều gì đó rất lành mạnh đang diễn ra.
Trẻ em đang ở ngoài trời. Chúng đang đi đến nhiều nơi. Chúng đang gặp gỡ bạn bè trực tiếp. Chúng đang học cách tự mình di chuyển trong cộng đồng mà không cần bố mẹ. Chúng đang vận động – vâng, xe đạp điện trợ lực vẫn cần đạp – và phát triển loại độc lập về giao thông mà nhiều thanh thiếu niên Mỹ khác không thể có được cho đến khi được trao chìa khóa một chiếc SUV nặng 1.8 tấn.
Nếu lựa chọn là bốn thanh thiếu niên đạp xe đạp điện nặng 22 kg đến công viên, hay bốn thanh thiếu niên cuối cùng lái bốn chiếc ô tô riêng đến đó, mình biết mình muốn xây dựng cơ sở hạ tầng cho tương lai nào hơn.
Có lẽ thay vì hỏi làm thế nào để ngăn thanh thiếu niên đi xe đạp điện, các thành phố nên hỏi làm thế nào để hành vi này trở nên an toàn hơn. Theo Phil, một độc giả của Electrek, vào cuối những năm 70 và đầu những năm 80, xe máy 2 thì chính là "không gian thứ ba" cho nhóm bạn bè 14-16 tuổi của anh ấy. Phil kể rằng, họ có khoảng 3 chiếc xe máy cho mỗi 5 đứa trẻ trong nhóm, và những đứa đi xe đạp sẽ bám vào vai người lái xe máy để được kéo đi. Họ đi khắp nơi, từ câu cá, giao báo, mua đồ ăn nhanh, đến sân trường để chơi bóng đá và bóng chày sau giờ học. Xe máy là cánh cửa dẫn đến sự độc lập của họ, là chiếc xe cơ giới thực sự đầu tiên mà họ có được. Thanh thiếu niên cần một cầu nối như thế để bước vào tuổi trưởng thành, và xe đạp điện hoàn toàn phù hợp với vai trò đó.
Điều này có nghĩa là cần có cơ sở hạ tầng dành cho xe đạp tốt hơn. Nhiều nơi hợp pháp hơn để trẻ em có thể đạp xe. Giáo dục tốt hơn về luật giao thông. Thực thi luật pháp nhằm vào những hành vi thực sự nguy hiểm. Và, vâng, phân biệt rõ ràng hơn giữa xe đạp điện thực sự và xe máy điện công suất cao có hình dáng giống xe đạp.
Thanh thiếu niên từ trước đến nay vẫn luôn tìm kiếm những nơi mà họ có thể thoát khỏi sự giám sát của người lớn và tụ tập với bạn bè. Các thế hệ trước có trung tâm thương mại, khu trò chơi, bãi đậu xe, xe đạp BMX, ván trượt và lái ô tô lượn phố. Giới trẻ ngày nay có thể đã tìm thấy phiên bản riêng. Chỉ là nó có thêm cục pin mà thôi.
Thực ra, những lo ngại về việc đi xe ẩu, xe máy điện trái phép hay trẻ em làm những điều dại dột trên hai bánh xe là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, mình nghĩ chúng ta đang bỏ qua một khía cạnh quan trọng: xe đạp điện đang âm thầm trở thành một "không gian thứ ba" kiểu mới cho lứa tuổi teen.
Khái niệm "không gian thứ ba" thường chỉ những nơi tụ tập xã hội bên ngoài nhà và nơi làm việc. Với lứa tuổi teen, đó là nơi ngoài nhà và trường học. Ngày trước, chúng ta có quán cà phê, trung tâm thương mại, công viên, khu trò chơi điện tử hay các trung tâm cộng đồng – những nơi mà mọi người có thể đơn giản là ở bên nhau mà không cần một mục đích cụ thể nào. Nhưng khi trung tâm thương mại hay khu trò chơi dần biến mất, và việc tụ tập ở nơi công cộng lại dễ bị coi là "lang thang vô mục đích", thì "không gian thứ ba" cho trẻ em cũng ngày càng ít đi. Nhiều đứa trẻ chỉ còn biết ở một mình trong phòng, nhắn tin cho bạn bè.
Cho đến khi xe đạp điện xuất hiện.
Dù xe đạp điện không phải là một "địa điểm", trừ khi là loại xe chở hàng cực dài như chiếc Xtracycle Hopper có thể ví như một căn hộ studio di động ở Manhattan. Nhưng hệ sinh thái xã hội xung quanh xe đạp điện đang dần đáp ứng cùng một mục đích. Với nhiều thanh thiếu niên, xe đạp điện không chỉ là phương tiện di chuyển, mà chính những chuyến đi đó đã trở thành một phần của việc "đi chơi".
Các bạn trẻ hẹn nhau, đạp xe đến công viên, lượn lờ quanh thị trấn, dừng lại ăn vặt, rồi lại đạp xe đến nhà một người bạn khác, khám phá những con đường mòn, và cuối cùng dừng chân ở một nơi hoàn toàn mới. "Không gian thứ ba" giờ đây đã trở nên linh hoạt, di động. Điều quan trọng nhất là nó được chia sẻ. Tưởng tượng xem, chỉ 5 năm trước, những đứa trẻ này có thể đang ở một mình trong phòng sau giờ học, dán mắt vào điện thoại. Giờ đây, chúng đang cùng nhau đạp xe, tương tác xã hội ngoài đời thật.
Xe đạp điện mang lại cho tuổi teen một thứ ngày càng quý hiếm: sự độc lập. Trong nhiều thập kỷ, xe đạp luôn là một trong những trải nghiệm độc lập đầu tiên mà trẻ em có được. Nó mở rộng thế giới của chúng từ "nơi bố mẹ đưa đến" thành "bất cứ nơi nào con có thể đạp tới".
Tuy nhiên, các cộng đồng ở Mỹ đã thay đổi. Khoảng cách giữa các địa điểm ngày càng xa. Đường sá rộng hơn, xe cộ đi nhanh hơn. Các khu ngoại ô mở rộng. Nơi tụ tập quen thuộc giờ có thể cách 8-16 km, thay vì chỉ vài trăm mét. Và chúng ta cũng không thể phủ nhận một thực tế là trẻ em ngày nay không còn khỏe mạnh như trước. Xe đạp truyền thống có thể giúp thay đổi điều đó, nhưng chỉ khi chúng chịu đạp, mà chúng thì lại không. Còn xe đạp điện thì sao? Bỗng chốc nó trở nên thú vị hơn rất nhiều, và cũng giúp lũ trẻ vận động nhiều hơn là ngồi lì bên ghế chơi game.
So với xe đạp truyền thống, xe đạp điện mở rộng đáng kể phạm vi mà một thanh thiếu niên có thể đi lại một cách hợp lý, mà không cần bố mẹ phải làm "tài xế Uber" riêng. Bỗng chốc, một người bạn sống cách 10 km không còn là xa xôi nữa. Bãi biển, sân bóng rổ, hệ thống đường mòn, trung tâm mua sắm, hay bất cứ nơi nào mà tuổi teen cho là "hot", đều trở nên dễ tiếp cận hơn nhiều.
Thật ra, có một điều gì đó rất cổ điển trong tất cả những chuyện này. Người lớn đã dành nhiều năm lo lắng rằng trẻ em không còn ra ngoài chơi, chúng dành quá nhiều thời gian cho màn hình, không còn lang thang quanh khu phố, thiếu đi sự độc lập, và không tụ tập với bạn bè trực tiếp như các thế hệ trước.
Thế rồi một nhóm thanh thiếu niên phát hiện ra xe đạp điện và bắt đầu rời khỏi nhà, lang thang khắp khu phố, gặp gỡ bạn bè, khám phá cộng đồng của mình và phát triển sự độc lập. Và phản ứng của chúng ta dường như lại là: "Không, không phải thế này!"
Tất nhiên, chúng ta cần đặt ra một dấu hỏi lớn ở đây. Điều này không có nghĩa là chúng ta nên bỏ qua những hành vi thực sự nguy hiểm. Có một sự khác biệt lớn giữa việc thanh thiếu niên đi xe đạp điện hợp pháp quanh thị trấn, và một đứa trẻ 11 tuổi lái xe máy điện kiểu Sur-Ron tốc độ 80 km/h trên đường công cộng. Cũng có sự khác biệt giữa việc trẻ em tụ tập trong công viên và việc chúng lạng lách giữa người đi bộ với tốc độ 48 km/h. Và còn sự khác biệt giữa sự độc lập của tuổi trẻ với hành vi gây nguy hiểm cho người khác. Những sự khác biệt đó rất quan trọng, nhưng thật không may, chúng đang ngày càng bị gộp chung vào một khái niệm "trẻ em đi xe đạp điện".
Mình đã nhiều lần tranh luận rằng cảnh sát nên thực thi các luật giao thông hiện hành khi người điều khiển xe có hành vi nguy hiểm, đặc biệt là khi xe máy điện được vận hành trái phép trên đường công cộng. Nếu ai đó lái xe máy, dù là điện hay không, thì các quy tắc dành cho xe máy phải được áp dụng. Nếu ai đó lái xe đạp điện trên đường, thì các quy tắc giao thông đường bộ phải được áp dụng. Chúng ta hãy thực thi chúng.
Tuy nhiên, việc thực thi đối với hành vi nguy hiểm không nên biến thành việc coi những thanh thiếu niên chỉ đơn giản là đi lại cùng nhau như một sự phiền toái công cộng. Bởi vì, bên dưới một số vấn đề chính đáng xung quanh việc sử dụng xe đạp điện của giới trẻ, còn có một điều gì đó rất lành mạnh đang diễn ra.
Trẻ em đang ở ngoài trời. Chúng đang đi đến nhiều nơi. Chúng đang gặp gỡ bạn bè trực tiếp. Chúng đang học cách tự mình di chuyển trong cộng đồng mà không cần bố mẹ. Chúng đang vận động – vâng, xe đạp điện trợ lực vẫn cần đạp – và phát triển loại độc lập về giao thông mà nhiều thanh thiếu niên Mỹ khác không thể có được cho đến khi được trao chìa khóa một chiếc SUV nặng 1.8 tấn.
Nếu lựa chọn là bốn thanh thiếu niên đạp xe đạp điện nặng 22 kg đến công viên, hay bốn thanh thiếu niên cuối cùng lái bốn chiếc ô tô riêng đến đó, mình biết mình muốn xây dựng cơ sở hạ tầng cho tương lai nào hơn.
Có lẽ thay vì hỏi làm thế nào để ngăn thanh thiếu niên đi xe đạp điện, các thành phố nên hỏi làm thế nào để hành vi này trở nên an toàn hơn. Theo Phil, một độc giả của Electrek, vào cuối những năm 70 và đầu những năm 80, xe máy 2 thì chính là "không gian thứ ba" cho nhóm bạn bè 14-16 tuổi của anh ấy. Phil kể rằng, họ có khoảng 3 chiếc xe máy cho mỗi 5 đứa trẻ trong nhóm, và những đứa đi xe đạp sẽ bám vào vai người lái xe máy để được kéo đi. Họ đi khắp nơi, từ câu cá, giao báo, mua đồ ăn nhanh, đến sân trường để chơi bóng đá và bóng chày sau giờ học. Xe máy là cánh cửa dẫn đến sự độc lập của họ, là chiếc xe cơ giới thực sự đầu tiên mà họ có được. Thanh thiếu niên cần một cầu nối như thế để bước vào tuổi trưởng thành, và xe đạp điện hoàn toàn phù hợp với vai trò đó.
Điều này có nghĩa là cần có cơ sở hạ tầng dành cho xe đạp tốt hơn. Nhiều nơi hợp pháp hơn để trẻ em có thể đạp xe. Giáo dục tốt hơn về luật giao thông. Thực thi luật pháp nhằm vào những hành vi thực sự nguy hiểm. Và, vâng, phân biệt rõ ràng hơn giữa xe đạp điện thực sự và xe máy điện công suất cao có hình dáng giống xe đạp.
Thanh thiếu niên từ trước đến nay vẫn luôn tìm kiếm những nơi mà họ có thể thoát khỏi sự giám sát của người lớn và tụ tập với bạn bè. Các thế hệ trước có trung tâm thương mại, khu trò chơi, bãi đậu xe, xe đạp BMX, ván trượt và lái ô tô lượn phố. Giới trẻ ngày nay có thể đã tìm thấy phiên bản riêng. Chỉ là nó có thêm cục pin mà thôi.
