Khoảng 90% dân số thế giới thuận tay phải, một đặc điểm khiến con người trở thành điểm khác biệt lớn trong cây tiến hóa linh trưởng. Theo một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí PLOS Biology, sự ưu tiên tay này không phải ngẫu nhiên mà có mối liên hệ mật thiết với hai đặc điểm độc nhất của loài người: khả năng đi đứng thẳng bằng hai chân và sự phát triển của bộ não có kích thước lớn.
Tuy nhiên, các tác giả nghiên cứu nhận thấy trạng thái ngoại lệ này biến mất khi tính toán đến thể tích nội sọ (kích thước não) và chỉ số intermembral (tỷ lệ tương quan giữa chiều dài tay và chân). Ở người, đôi chân dài đặc trưng gắn liền với khả năng đi đứng thẳng, khác biệt hoàn toàn với những loài vượn tay dài chuyên leo trèo trên tán cây.
Đồng thời, sự gia tăng kích thước não bộ và quá trình tổ chức lại vỏ não có thể đã thúc đẩy sự chuyên môn hóa của các bán cầu não. Điều này giúp tăng cường hiệu quả thần kinh cho các hành vi có tính định hướng tay, đặc biệt là sau khi chi Homo xuất hiện.
Khi kích thước não tăng lên, xu hướng thuận tay phải trở nên mạnh mẽ hơn. Đặc điểm này được cho là đã khá rõ rệt ở Homo erectus và người Neanderthal, trước khi đạt đến mức độ cao nhất ở người hiện đại (Homo sapiens). Ngược lại, xu hướng này có thể rất yếu ở loài người lùn Homo floresiensis (thường được gọi là người Hobbit) tại Indonesia, phản ánh kích thước não nhỏ và lối sống một phần vẫn dựa vào việc leo trèo.
Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn chưa giải đáp được lý do tại sao một bộ phận nhỏ dân số vẫn thuận tay trái khi quá trình tiến hóa dường như đang thúc đẩy sự ưu tiên cho tay phải.
Con người là ngoại lệ trong thế giới linh trưởng
Các nhà nghiên cứu đã tiến hành phân tích dữ liệu từ 2.025 cá thể thuộc 41 loài khỉ và vượn khác nhau. Kết quả cho thấy mặc dù một số loài như khỉ nhện và voọc có biểu hiện ưu tiên sử dụng một tay nhất định, nhưng mức độ này ở con người mạnh mẽ hơn bất kỳ loài linh trưởng nào khác. Trong bối cảnh tiến hóa so với các loài nhân hình, con người được coi là một thực thể ngoại lệ về xu hướng thuận tay.
Tuy nhiên, các tác giả nghiên cứu nhận thấy trạng thái ngoại lệ này biến mất khi tính toán đến thể tích nội sọ (kích thước não) và chỉ số intermembral (tỷ lệ tương quan giữa chiều dài tay và chân). Ở người, đôi chân dài đặc trưng gắn liền với khả năng đi đứng thẳng, khác biệt hoàn toàn với những loài vượn tay dài chuyên leo trèo trên tán cây.
Tác động của dáng đi thẳng và sự phát triển não bộ
Việc áp dụng dáng đi thẳng đã giải phóng các chi trên khỏi nhiệm vụ di chuyển, tạo cơ hội mới cho việc sử dụng công cụ, giao tiếp bằng cử chỉ và các hành vi vận động tinh vi khác. Theo nhóm nghiên cứu, sự phân hóa tay mang lại những lợi thế về hiệu suất trong các hoạt động này. Khi đôi tay không còn phải phục vụ việc đi lại, con người bắt đầu sử dụng chúng một cách không đối xứng cho các ứng dụng mới đa dạng.Đồng thời, sự gia tăng kích thước não bộ và quá trình tổ chức lại vỏ não có thể đã thúc đẩy sự chuyên môn hóa của các bán cầu não. Điều này giúp tăng cường hiệu quả thần kinh cho các hành vi có tính định hướng tay, đặc biệt là sau khi chi Homo xuất hiện.
Lịch sử tiến hóa của đặc điểm thuận tay
Dựa trên dữ liệu khảo cổ về tỷ lệ chi và thể tích nội sọ của các hominin tiền sử, nhóm nghiên cứu đã mô phỏng sức mạnh phân hóa tay ở các tổ tiên đã tuyệt chủng. Phân tích cho thấy đặc điểm thuận tay phát triển dần dần và tương đối yếu ở những loài đi thẳng sớm nhất như Ardipithecus và Australopithecus.Khi kích thước não tăng lên, xu hướng thuận tay phải trở nên mạnh mẽ hơn. Đặc điểm này được cho là đã khá rõ rệt ở Homo erectus và người Neanderthal, trước khi đạt đến mức độ cao nhất ở người hiện đại (Homo sapiens). Ngược lại, xu hướng này có thể rất yếu ở loài người lùn Homo floresiensis (thường được gọi là người Hobbit) tại Indonesia, phản ánh kích thước não nhỏ và lối sống một phần vẫn dựa vào việc leo trèo.
Kết luận
Tiến sĩ Thomas A. Püschel, tác giả nghiên cứu, cho biết đây là công trình đầu tiên kiểm chứng đồng thời nhiều giả thuyết chính về sự thuận tay của con người. Kết quả chỉ ra rằng đặc điểm này gắn liền với những yếu tố cốt lõi làm nên con người, đặc biệt là dáng đi thẳng và não bộ lớn.Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn chưa giải đáp được lý do tại sao một bộ phận nhỏ dân số vẫn thuận tay trái khi quá trình tiến hóa dường như đang thúc đẩy sự ưu tiên cho tay phải.
