Có phải tài năng của Quách Gia đã được phóng đại?

[From Beijing with Love]

Trong lòng những ai mê sử Tam Quốc, tên tuổi Quách Gia từ lâu đã được bao phủ bởi một vầng hào quang kỳ lạ, vừa rực rỡ vừa mơ hồ. Người ta thường kể về ông với giọng tiếc nuối, như thể lịch sử đã bất công khi cướp đi người tài ấy quá sớm. Và đâu đó trong dòng chảy sử sách, có một câu nói lan truyền rộng rãi mà đến nay vẫn khiến nhiều người tranh luận chưa dứt: "Nếu Quách Gia không chết, Gia Cát Lượng đã không xuất hiện."

Câu nói ấy, dù không rõ xuất xứ, đã gieo vào lòng hậu thế một niềm tin gần như tuyệt đối rằng Quách Gia vượt trội hơn cả Khổng Minh, thậm chí là nhà chiến lược vĩ đại nhất thời Tam Quốc. Nhưng liệu sự thật có đơn giản như vậy?

Không thể phủ nhận rằng Quách Gia là người tài trí hơn người. Tào Tháo vốn nổi tiếng là kẻ kiêu ngạo, khó lòng khuất phục trước ai, thế mà lại kính trọng Quách Gia ra mặt, điều đó tự nó đã nói lên rất nhiều. Quách Gia có con mắt nhìn thời thế sắc bén, giỏi phân tích tình hình và vạch ra những biện pháp đối phó kịp thời. Ông mất sớm vì bệnh tật, và chính sự ra đi đột ngột ấy đã khiến các thế hệ sau không ngừng dành cho ông những lời thương tiếc, thậm chí gán cho ông một hào quang gần như thần thánh, xuất phát không ít từ tâm lý ghen tị với những người đã sống và lập công sau đó.

Song nhìn nhận năng lực của Quách Gia một cách khách quan và biện chứng, ta sẽ thấy rõ hơn những giới hạn mà ông chưa kịp vượt qua. Tài năng của Quách Gia chủ yếu thể hiện ở vai trò phân tích tình hình và đưa ra kế sách ứng phó trước mắt, chứ chưa phải là người tự mình vạch nên những chiến lược thay đổi toàn cục cục diện thiên hạ. Ông cũng chưa từng độc lập chỉ huy một đạo quân trên chiến trường. Đây là điểm khác biệt căn bản khi đặt ông cạnh những tên tuổi như Gia Cát Lượng, Chu Du hay Tư Mã Ý.

Gia Cát Lượng, một tay xây dựng nên đại kế Long Trung cho Lưu Bị, rồi dùng cả phần đời còn lại chống đỡ Tào Ngụy cho đến hơi thở cuối cùng, đó là tầm vóc của một người kinh bang tế thế. Chu Du, vị nguyên soái đã nhiều lần xoay chuyển cục diện trận mạc bằng thực chiến, không chỉ bằng lời bàn. Tư Mã Ý, với mưu sâu kế hiểm trải qua bao thập kỷ, cuối cùng đặt nền móng cho cả một triều đại Ngụy Tấn. Những người ấy không chỉ là mưu thần, họ còn là người gánh cả sơn hà trên vai.

Xét cho công bằng, việc so sánh Quách Gia với những vị tể tướng hay đại tổng tư lệnh ấy vốn đã không cùng chiếu. Quách Gia là một mưu sĩ, còn Gia Cát Lượng hay Tư Mã Ý là người toàn quyền định đoạt một đất nước, một quân đội. Chức năng, trách nhiệm và cơ hội của họ vốn khác nhau từ trong bản chất. Trong phạm vi những mưu sĩ cùng thời, Quách Gia vẫn xứng đáng được xem là người xuất sắc bậc nhất, tài năng không thể chối cãi.

Sau khi ông mất, triều đình Tào Ngụy vẫn lập bia tưởng niệm ông trong miếu thờ tổ tiên của nhà Tào, một vinh dự không phải ai cũng có được. Điều đó đủ để chứng minh rằng Quách Gia đã đóng góp một vai trò không thể thiếu trong quá trình dựng nên cơ nghiệp họ Tào. Nếu không mất sớm, biết đâu ông đã viết thêm nhiều trang sử lẫy lừng hơn nữa. Nhưng lịch sử không có chữ "nếu."

Câu chuyện về Quách Gia nhắc ta một điều sâu sắc: đôi khi chính cái chết sớm lại tạo nên huyền thoại bất tử, bởi người đời thường nuối tiếc điều chưa kịp xảy ra hơn là đánh giá điều đã thực sự được làm. Tài năng xứng đáng được ghi nhận đúng mực, không cần phóng đại mới thành vĩ đại. Với Quách Gia, là một mưu sĩ bậc nhất thời Tam Quốc đã là đủ để tên ông còn mãi trong sử sách.