Ngọc Yến
Writer
Một khảo sát thường niên mới nhất của quỹ đầu tư mạo hiểm a16z tại Thung lũng Silicon, thực hiện với 100 giám đốc CNTT của khoảng 2.000 tập đoàn lớn nhất thế giới, cho thấy thị trường AI doanh nghiệp đang bước rất nhanh vào giai đoạn tập trung quyền lực. Cuộc đua không còn dàn trải mà đang hình thành thế độc quyền nhóm, trong khi tiền thật mà doanh nghiệp bỏ ra tăng nhanh hơn mọi dự báo trước đó.
Về mô hình nền tảng, OpenAI vẫn giữ vị trí dẫn đầu rõ rệt. Có tới 78% CIO cho biết doanh nghiệp của họ đang sử dụng mô hình OpenAI trong môi trường vận hành thực tế. Tuy vậy, lợi thế này không còn tuyệt đối. Anthropic đang nổi lên là đối thủ tăng trưởng nhanh nhất. Chỉ từ tháng 5/2025, mức độ thâm nhập của Anthropic trong khối doanh nghiệp đã tăng thêm 25%. Hiện 44% doanh nghiệp đã dùng mô hình của Anthropic trong vận hành chính thức, và nếu tính cả thử nghiệm thì con số này vượt 63%. Phân bổ ngân sách cũng phản ánh xu hướng tương tự. OpenAI vẫn chiếm khoảng 56% ngân sách AI doanh nghiệp, nhưng thị phần đang dần bị thu hẹp bởi Anthropic và Google Gemini. Theo dự báo của những người tham gia khảo sát, đến năm 2026, thị trường nhiều khả năng sẽ ổn định quanh ba cái tên lớn là OpenAI, Anthropic và Google.
Ở tầng ứng dụng, cái tên hưởng lợi lớn nhất lại không phải các startup AI thuần túy mà là Microsoft. Dù cuộc tranh luận công khai thường xoay quanh OpenAI và Anthropic, thực tế triển khai trong doanh nghiệp cho thấy Microsoft là “người thắng thầm lặng”. Phần lớn các tập đoàn lớn vẫn ưu tiên triển khai AI thông qua hệ sinh thái quen thuộc của Microsoft. Microsoft 365 Copilot đang dẫn đầu các kịch bản trợ lý văn phòng, còn GitHub Copilot gần như thống trị mảng lập trình doanh nghiệp. Khoảng 65% doanh nghiệp được hỏi cho biết họ chọn giải pháp của Microsoft vì lý do rất thực tế: đáng tin cậy, tích hợp sẵn với hệ thống hiện có và dễ mua sắm, dễ triển khai. Điều này cho thấy trong môi trường doanh nghiệp, tính ổn định và thuận tiện thường quan trọng hơn việc chạy theo công nghệ mới nhất.
Khảo sát của a16z cũng bác bỏ quan điểm cho rằng ứng dụng AI của bên thứ ba sẽ sớm “tận thế” khi các mô hình nền tảng ngày càng mạnh. Thực tế hoàn toàn ngược lại. Trong các lĩnh vực như phát triển phần mềm hay pháp lý, ứng dụng bên thứ ba vẫn giữ vị thế rất vững và mức độ sử dụng còn tăng lên. Ngay cả những mảng trước đây doanh nghiệp thường tự làm nội bộ như quản lý tri thức hay tự động hóa quy trình, ngày càng nhiều công ty đang chuyển sang mua giải pháp đóng gói sẵn. Lý do rất rõ ràng: các ứng dụng chuyên biệt giúp doanh nghiệp triển khai nhanh, đi sâu vào kịch bản thực tế và mang lại hiệu quả kinh doanh sớm hơn so với tự xây dựng từ đầu.
Điểm gây bất ngờ lớn nhất của báo cáo nằm ở tốc độ chi tiền. Trong hai năm qua, chi tiêu trung bình của doanh nghiệp cho các mô hình AI quy mô lớn đã tăng từ khoảng 4,5 triệu USD lên 7 triệu USD, tương đương từ khoảng 112,5 tỷ đồng lên 175 tỷ đồng theo tỷ giá hiện tại. Kế hoạch cho năm nay còn tham vọng hơn, với mức ngân sách trung bình dự kiến tăng thêm khoảng 65%, lên khoảng 11,6 triệu USD, tương đương gần 290 tỷ đồng. Chi tiêu cho các ứng dụng AI cũng vượt xa dự toán ban đầu. Doanh nghiệp dự kiến chi khoảng 3,9 triệu USD nhưng thực tế đã chi gần 6 triệu USD, tức khoảng 150 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy AI doanh nghiệp đã vượt xa giai đoạn thử nghiệm. Đây không còn là các dự án thăm dò công nghệ, mà đã trở thành khoản đầu tư lớn, liên tục và mang tính chiến lược. Sự kết hợp giữa thị trường tập trung vào vài ông lớn và dòng tiền ngày càng mạnh cho thấy cuộc đua AI doanh nghiệp đang bước sang một giai đoạn mới, khốc liệt hơn nhưng cũng rõ ràng và thực chất hơn rất nhiều.
Về mô hình nền tảng, OpenAI vẫn giữ vị trí dẫn đầu rõ rệt. Có tới 78% CIO cho biết doanh nghiệp của họ đang sử dụng mô hình OpenAI trong môi trường vận hành thực tế. Tuy vậy, lợi thế này không còn tuyệt đối. Anthropic đang nổi lên là đối thủ tăng trưởng nhanh nhất. Chỉ từ tháng 5/2025, mức độ thâm nhập của Anthropic trong khối doanh nghiệp đã tăng thêm 25%. Hiện 44% doanh nghiệp đã dùng mô hình của Anthropic trong vận hành chính thức, và nếu tính cả thử nghiệm thì con số này vượt 63%. Phân bổ ngân sách cũng phản ánh xu hướng tương tự. OpenAI vẫn chiếm khoảng 56% ngân sách AI doanh nghiệp, nhưng thị phần đang dần bị thu hẹp bởi Anthropic và Google Gemini. Theo dự báo của những người tham gia khảo sát, đến năm 2026, thị trường nhiều khả năng sẽ ổn định quanh ba cái tên lớn là OpenAI, Anthropic và Google.
Ở tầng ứng dụng, cái tên hưởng lợi lớn nhất lại không phải các startup AI thuần túy mà là Microsoft. Dù cuộc tranh luận công khai thường xoay quanh OpenAI và Anthropic, thực tế triển khai trong doanh nghiệp cho thấy Microsoft là “người thắng thầm lặng”. Phần lớn các tập đoàn lớn vẫn ưu tiên triển khai AI thông qua hệ sinh thái quen thuộc của Microsoft. Microsoft 365 Copilot đang dẫn đầu các kịch bản trợ lý văn phòng, còn GitHub Copilot gần như thống trị mảng lập trình doanh nghiệp. Khoảng 65% doanh nghiệp được hỏi cho biết họ chọn giải pháp của Microsoft vì lý do rất thực tế: đáng tin cậy, tích hợp sẵn với hệ thống hiện có và dễ mua sắm, dễ triển khai. Điều này cho thấy trong môi trường doanh nghiệp, tính ổn định và thuận tiện thường quan trọng hơn việc chạy theo công nghệ mới nhất.
Khảo sát của a16z cũng bác bỏ quan điểm cho rằng ứng dụng AI của bên thứ ba sẽ sớm “tận thế” khi các mô hình nền tảng ngày càng mạnh. Thực tế hoàn toàn ngược lại. Trong các lĩnh vực như phát triển phần mềm hay pháp lý, ứng dụng bên thứ ba vẫn giữ vị thế rất vững và mức độ sử dụng còn tăng lên. Ngay cả những mảng trước đây doanh nghiệp thường tự làm nội bộ như quản lý tri thức hay tự động hóa quy trình, ngày càng nhiều công ty đang chuyển sang mua giải pháp đóng gói sẵn. Lý do rất rõ ràng: các ứng dụng chuyên biệt giúp doanh nghiệp triển khai nhanh, đi sâu vào kịch bản thực tế và mang lại hiệu quả kinh doanh sớm hơn so với tự xây dựng từ đầu.
Điểm gây bất ngờ lớn nhất của báo cáo nằm ở tốc độ chi tiền. Trong hai năm qua, chi tiêu trung bình của doanh nghiệp cho các mô hình AI quy mô lớn đã tăng từ khoảng 4,5 triệu USD lên 7 triệu USD, tương đương từ khoảng 112,5 tỷ đồng lên 175 tỷ đồng theo tỷ giá hiện tại. Kế hoạch cho năm nay còn tham vọng hơn, với mức ngân sách trung bình dự kiến tăng thêm khoảng 65%, lên khoảng 11,6 triệu USD, tương đương gần 290 tỷ đồng. Chi tiêu cho các ứng dụng AI cũng vượt xa dự toán ban đầu. Doanh nghiệp dự kiến chi khoảng 3,9 triệu USD nhưng thực tế đã chi gần 6 triệu USD, tức khoảng 150 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy AI doanh nghiệp đã vượt xa giai đoạn thử nghiệm. Đây không còn là các dự án thăm dò công nghệ, mà đã trở thành khoản đầu tư lớn, liên tục và mang tính chiến lược. Sự kết hợp giữa thị trường tập trung vào vài ông lớn và dòng tiền ngày càng mạnh cho thấy cuộc đua AI doanh nghiệp đang bước sang một giai đoạn mới, khốc liệt hơn nhưng cũng rõ ràng và thực chất hơn rất nhiều.
