ThanhDat
Intern Writer
Eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch của năng lượng toàn cầu đang trải qua cú sốc nghiêm trọng nhất trong gần nửa thế kỷ. Những biến động tại đây không chỉ làm rung chuyển thị trường dầu mỏ mà còn lan rộng tới mọi mặt đời sống kinh tế trên toàn thế giới.
Ngày 20/4, căng thẳng tại Vịnh Ba Tư leo thang khi Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran công bố tuyến vận tải mới “Hành lang Laraq” và đề xuất “Luật Quản lý Eo biển Hormuz”, yêu cầu tàu thuyền phải mua giấy phép và thanh toán bằng đồng rial. Cùng lúc, Mỹ tiếp tục duy trì áp lực phong tỏa, khi Tổng thống Trump đưa ra tối hậu thư cứng rắn nhắm vào cơ sở hạ tầng Iran.
Trước đó, tối 17/4, thị trường từng phản ứng tích cực khi có tin eo biển “mở cửa”. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, Iran tuyên bố khôi phục kiểm soát chặt chẽ Hormuz do Mỹ “vi phạm cam kết”. Tuyến vận tải quốc tế này nhanh chóng biến thành “trạm thu phí”, khiến thị trường dầu rơi vào cú sốc nguồn cung. Tác động lan rộng từ nhà máy châu Á, trang trại châu Âu đến trạm xăng Mỹ và bàn ăn tại Anh.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), lưu lượng dầu qua eo Hormuz đã giảm từ khoảng 20 triệu thùng/ngày xuống còn 3,8 triệu thùng/ngày. Kể cả tính các tuyến thay thế, thế giới vẫn mất hơn 13 triệu thùng/ngày, mức thiếu hụt rất lớn.
IEA cảnh báo đây có thể là cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng hơn cả hai cú sốc dầu mỏ thập niên 1970 cộng với xung đột Nga–Ukraine. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn giá dầu kỳ hạn, mức độ nghiêm trọng này chưa được phản ánh đầy đủ.
Giá hiển thị khoảng 90 USD/thùng (khoảng 2.295.000 VNĐ/thùng), nhưng giá thực tế có thể lên tới 120–160 USD/thùng (khoảng 3.060.000 – 4.080.000 VNĐ/thùng) do cộng thêm chi phí vận chuyển, bảo hiểm và khan hiếm nguồn cung. Chênh lệch giữa giá kỳ hạn và giá thực tế ở mức rất cao.
Châu Á chịu tác động rõ rệt hơn. Giá dầu Oman từng đạt 162,72 USD/thùng (khoảng 4.150.000 VNĐ/thùng), cao hơn nhiều so với Brent và WTI. Giá dầu diesel tại Singapore có lúc lên tới 272,64 USD/thùng (khoảng 6.960.000 VNĐ/thùng).
Khủng hoảng dầu tinh chế còn trực tiếp hơn dầu thô. Do khó lưu trữ lâu và nguồn dự trữ hạn chế, nhiều quốc gia phụ thuộc nhập khẩu đang đối mặt nguy cơ thiếu nhiên liệu. Philippines đã ban bố tình trạng “khẩn cấp năng lượng”, giá xăng tăng gấp đôi, dầu diesel gần 20 nhân dân tệ/lít (khoảng 70.000 VNĐ/lít), kéo theo đình công và ảnh hưởng đời sống.
Xuất khẩu dầu của Mỹ cũng tăng mạnh, dự kiến đạt 156 triệu thùng trong tháng 4, tăng 33% và lập kỷ lục. Tuy nhiên, dầu Nga và Iran không còn giá rẻ, các mức chiết khấu trước đây đã biến mất, khiến nhiều nhà máy lọc dầu chịu áp lực lợi nhuận.
Tại Trung Quốc, việc cấp thêm hạn ngạch nhập khẩu nhằm đảm bảo nguồn cung, nhưng hiệu quả phụ thuộc khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Nếu không có lợi nhuận hợp lý, động lực mở rộng sản xuất sẽ giảm.
Cùng lúc, các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng Trung Đông làm giảm mạnh sản lượng. Riêng Saudi Arabia mất khoảng 600.000 thùng/ngày. Tổng nguồn cung toàn cầu giảm hơn 10 triệu thùng/ngày trong tháng 3 – mức gián đoạn lớn nhất lịch sử.
Ngay cả khi xung đột kết thúc, việc phục hồi chuỗi cung ứng có thể mất vài tháng, còn hạ tầng cần nhiều năm để sửa chữa. Điều này làm dấy lên lo ngại về thay đổi lâu dài trong dòng chảy năng lượng toàn cầu.
Khủng hoảng cũng làm thay đổi ưu tiên năng lượng. Nếu trước đây yếu tố kinh tế được đặt lên hàng đầu, thì nay an ninh năng lượng trở nên quan trọng hơn. Trong ngắn hạn, các quốc gia có thể tăng dự trữ dầu, nhưng về dài hạn, xu hướng chuyển sang năng lượng tái tạo sẽ tăng tốc.
Năng lượng mặt trời và gió được xem là nguồn “an toàn” trước rủi ro địa chính trị. Tại EU, năng lượng tái tạo đã vượt nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất điện vào năm 2025. Tại Philippines, xe điện ngày càng phổ biến, cho thấy hành vi tiêu dùng đang thay đổi rõ rệt.
Khủng hoảng eo biển Hormuz không chỉ là một cú sốc ngắn hạn, mà có thể trở thành bước ngoặt định hình lại toàn bộ hệ thống năng lượng toàn cầu. (Sohu)
Ngày 20/4, căng thẳng tại Vịnh Ba Tư leo thang khi Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran công bố tuyến vận tải mới “Hành lang Laraq” và đề xuất “Luật Quản lý Eo biển Hormuz”, yêu cầu tàu thuyền phải mua giấy phép và thanh toán bằng đồng rial. Cùng lúc, Mỹ tiếp tục duy trì áp lực phong tỏa, khi Tổng thống Trump đưa ra tối hậu thư cứng rắn nhắm vào cơ sở hạ tầng Iran.
Trước đó, tối 17/4, thị trường từng phản ứng tích cực khi có tin eo biển “mở cửa”. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, Iran tuyên bố khôi phục kiểm soát chặt chẽ Hormuz do Mỹ “vi phạm cam kết”. Tuyến vận tải quốc tế này nhanh chóng biến thành “trạm thu phí”, khiến thị trường dầu rơi vào cú sốc nguồn cung. Tác động lan rộng từ nhà máy châu Á, trang trại châu Âu đến trạm xăng Mỹ và bàn ăn tại Anh.
Áp lực nguồn cung và cú sốc giá dầu thực tế
Giá dầu tăng mạnh đang gây áp lực lớn lên ngành vận tải, khi chi phí nhiên liệu chiếm 30–40% tổng chi phí. Tuy nhiên, do dư thừa năng lực vận tải, doanh nghiệp khó chuyển chi phí sang khách hàng, khiến tác động thực tế của khủng hoảng dễ bị đánh giá thấp.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), lưu lượng dầu qua eo Hormuz đã giảm từ khoảng 20 triệu thùng/ngày xuống còn 3,8 triệu thùng/ngày. Kể cả tính các tuyến thay thế, thế giới vẫn mất hơn 13 triệu thùng/ngày, mức thiếu hụt rất lớn.
IEA cảnh báo đây có thể là cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng hơn cả hai cú sốc dầu mỏ thập niên 1970 cộng với xung đột Nga–Ukraine. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn giá dầu kỳ hạn, mức độ nghiêm trọng này chưa được phản ánh đầy đủ.
Giá hiển thị khoảng 90 USD/thùng (khoảng 2.295.000 VNĐ/thùng), nhưng giá thực tế có thể lên tới 120–160 USD/thùng (khoảng 3.060.000 – 4.080.000 VNĐ/thùng) do cộng thêm chi phí vận chuyển, bảo hiểm và khan hiếm nguồn cung. Chênh lệch giữa giá kỳ hạn và giá thực tế ở mức rất cao.
Châu Á chịu tác động rõ rệt hơn. Giá dầu Oman từng đạt 162,72 USD/thùng (khoảng 4.150.000 VNĐ/thùng), cao hơn nhiều so với Brent và WTI. Giá dầu diesel tại Singapore có lúc lên tới 272,64 USD/thùng (khoảng 6.960.000 VNĐ/thùng).
Khủng hoảng dầu tinh chế còn trực tiếp hơn dầu thô. Do khó lưu trữ lâu và nguồn dự trữ hạn chế, nhiều quốc gia phụ thuộc nhập khẩu đang đối mặt nguy cơ thiếu nhiên liệu. Philippines đã ban bố tình trạng “khẩn cấp năng lượng”, giá xăng tăng gấp đôi, dầu diesel gần 20 nhân dân tệ/lít (khoảng 70.000 VNĐ/lít), kéo theo đình công và ảnh hưởng đời sống.
Cuộc đua giành dầu và thay đổi trật tự năng lượng
Thiếu hụt nguồn cung buộc các quốc gia phải tìm mọi cách đảm bảo năng lượng, kể cả quay lại mua dầu từ Nga và Iran. Mỹ từng cấp miễn trừ tạm thời cho phép Ấn Độ nhập dầu Nga, khiến nhập khẩu tăng mạnh lên khoảng 30 triệu thùng trong tháng 3. Malaysia và nhiều nước Đông Nam Á cũng chuyển hướng tương tự.
Xuất khẩu dầu của Mỹ cũng tăng mạnh, dự kiến đạt 156 triệu thùng trong tháng 4, tăng 33% và lập kỷ lục. Tuy nhiên, dầu Nga và Iran không còn giá rẻ, các mức chiết khấu trước đây đã biến mất, khiến nhiều nhà máy lọc dầu chịu áp lực lợi nhuận.
Tại Trung Quốc, việc cấp thêm hạn ngạch nhập khẩu nhằm đảm bảo nguồn cung, nhưng hiệu quả phụ thuộc khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Nếu không có lợi nhuận hợp lý, động lực mở rộng sản xuất sẽ giảm.
Cùng lúc, các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng Trung Đông làm giảm mạnh sản lượng. Riêng Saudi Arabia mất khoảng 600.000 thùng/ngày. Tổng nguồn cung toàn cầu giảm hơn 10 triệu thùng/ngày trong tháng 3 – mức gián đoạn lớn nhất lịch sử.
Ngay cả khi xung đột kết thúc, việc phục hồi chuỗi cung ứng có thể mất vài tháng, còn hạ tầng cần nhiều năm để sửa chữa. Điều này làm dấy lên lo ngại về thay đổi lâu dài trong dòng chảy năng lượng toàn cầu.
Khủng hoảng cũng làm thay đổi ưu tiên năng lượng. Nếu trước đây yếu tố kinh tế được đặt lên hàng đầu, thì nay an ninh năng lượng trở nên quan trọng hơn. Trong ngắn hạn, các quốc gia có thể tăng dự trữ dầu, nhưng về dài hạn, xu hướng chuyển sang năng lượng tái tạo sẽ tăng tốc.
Năng lượng mặt trời và gió được xem là nguồn “an toàn” trước rủi ro địa chính trị. Tại EU, năng lượng tái tạo đã vượt nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất điện vào năm 2025. Tại Philippines, xe điện ngày càng phổ biến, cho thấy hành vi tiêu dùng đang thay đổi rõ rệt.
Khủng hoảng eo biển Hormuz không chỉ là một cú sốc ngắn hạn, mà có thể trở thành bước ngoặt định hình lại toàn bộ hệ thống năng lượng toàn cầu. (Sohu)
