Sinh viên giỏi tăng đột biến vì ChatGPT, giờ sao?

[Mẫn Nhi]

Sự xuất hiện của các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) như ChatGPT đang làm thay đổi sâu sắc diện mạo của giáo dục đại học. Một nghiên cứu mới đây tại Mỹ chỉ ra rằng thành tích học tập của sinh viên đang có xu hướng tăng mạnh, làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về hiện tượng lạm phát điểm số.

Giáo sư Igor Chirikov tại Đại học California Berkeley, tác giả nghiên cứu, cho biết ông và các đồng nghiệp đang chứng kiến một thực tế đáng kinh ngạc: những sinh viên vốn có học lực ở mức trung bình khá giờ đây đã có thể dễ dàng đạt điểm giỏi đến xuất sắc. Sự chuyển biến này diễn ra đồng thời với làn sóng phổ biến của các mô hình ngôn ngữ lớn trong giảng đường.

Bằng chứng từ sự gia tăng đột biến của điểm A​

Để làm rõ tác động của AI đối với kết quả học tập, nghiên cứu đã tiến hành phân tích chi tiết dữ liệu điểm số trong giai đoạn kéo dài từ năm 2018 đến năm 2025 tại một trường đại học nghiên cứu lớn ở bang Texas, Mỹ. Đây là một cơ sở đào tạo uy tín với tiêu chuẩn tuyển sinh khắt khe, quy tụ hơn 50.000 sinh viên theo học ở nhiều ngành nghề khác nhau. Kết quả phân tích cho thấy một sự phân hóa rõ rệt kể từ khi ChatGPT được phát hành vào cuối năm 2022.

Cụ thể, số lượng điểm A đã tăng khoảng 30% tại các môn học mà sinh viên có thể tận dụng AI để hỗ trợ làm bài một cách hiệu quả, chẳng hạn như viết luận tiếng Anh hoặc lập trình máy tính. Ngược lại, ở những bộ môn mang tính đặc thù, đòi hỏi thực hành trực tiếp và khó ứng dụng công nghệ như điêu khắc hay thực hành phòng thí nghiệm, mặt bằng điểm số gần như không ghi nhận bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào.

Xu hướng này cho thấy AI đang trực tiếp can thiệp và nâng đỡ kết quả của các bài tập tự làm, thay vì phản ánh sự tiến bộ đồng đều của sinh viên ở mọi lĩnh vực. Giáo sư Chirikov nhấn mạnh rằng đây không phải là vấn đề cục bộ của riêng một cơ sở giáo dục nào, mà là một xu thế chung đang diễn ra trên toàn bộ hệ thống đại học.

Những áp lực hệ thống thúc đẩy điểm số tăng ảo​

Mặc dù sự xuất hiện của AI là chất xúc tác trực tiếp, hiện tượng lạm phát điểm số thực tế đã nhen nhóm trong giáo dục đại học từ đầu những năm 2000. Tuy nhiên, công nghệ mới đang khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn, đặc biệt là ở những học phần phụ thuộc nhiều vào bài tập về nhà. Những nhiệm vụ học tập không có sự giám sát trực tiếp từ giảng viên trở thành môi trường thuận lợi để sinh viên tận dụng AI hỗ trợ làm bài.

Bên cạnh hành vi của sinh viên, hệ sinh thái đánh giá của các trường đại học cũng vô tình tiếp tay cho xu hướng này. Tại nhiều trường đại học ở Mỹ, kết quả khảo sát ý kiến của sinh viên về môn học có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội thăng tiến hoặc khả năng gia hạn hợp đồng của giảng viên.

Áp lực này khiến một bộ phận người dạy có xu hướng chấm điểm dễ tay hơn nhằm tránh những phản hồi tiêu cực từ người học và phụ huynh. Việc duy trì một mặt bằng điểm số cao cũng giúp nhà trường xây dựng một hình ảnh tốt hơn trước công chúng. Ngay từ trước khi AI xuất hiện, nhiều sinh viên đã chủ động tìm kiếm các môn học dễ để lấy điểm A, và ChatGPT chỉ đơn giản là đẩy nhanh xu thế lựa chọn thực dụng này.

Hướng đi mới thay vì cấm đoán công nghệ​

Trước thực trạng điểm số ngày càng mất đi giá trị phản ánh năng lực thực chất, giới học thuật đang nỗ lực tìm kiếm giải pháp ứng phó. Nhiều giảng viên đã bắt đầu thay đổi phương thức kiểm tra truyền thống để hạn chế tình trạng gian lận. Các biện pháp mang tính đối phó tức thời như yêu cầu sinh viên viết tay trực tiếp tại lớp hoặc chuyển sang hình thức thi vấn đáp đang được áp dụng rộng rãi hơn.

Tuy nhiên, Giáo sư Chirikov nhận định không có bất kỳ giải pháp thần kỳ nào có thể ngăn chặn hoàn toàn tầm ảnh hưởng của công nghệ đối với thành tích học tập. Việc cố gắng loại bỏ hoàn toàn AI ra khỏi môi trường sư phạm là một mục tiêu không khả thi về mặt lâu dài. Thay vì tìm cách cấm đoán một cách cực đoan, các trường đại học cần phải đầu tư nguồn lực mạnh mẽ hơn để thích nghi với kỷ nguyên mới. Giải pháp bền vững nằm ở việc tái thiết kế các dạng bài tập, cho phép sinh viên tích hợp các mô hình ngôn ngữ lớn vào quá trình học tập nhưng đi kèm với yêu cầu bắt buộc là phải công khai, minh bạch rõ ràng về cách thức công nghệ này được sử dụng

Sự bùng nổ của ChatGPT và làn sóng lạm phát điểm số tại các đại học Mỹ là một hồi chuông cảnh báo về sự lạc hậu của các phương pháp đánh giá năng lực truyền thống. Để bảo vệ giá trị thực chất của những tấm bằng đại học, các cơ sở giáo dục không thể tiếp tục né tránh hay cấm đoán AI. Thay vào đó, việc chủ động thay đổi tư duy thiết kế bài tập và xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá minh bạch chính là con đường duy nhất để nhà trường và người học cùng phát triển lành mạnh trong thời đại công nghệ số.