From Beijing with Love
Cháu đã lớn thế này rồi à. Lại đây chú ôm cái coi.
Trong lịch sử Tam Quốc, Tào Tháo dẫu chưa thống nhất thiên hạ nhưng vẫn để lại tiếng tăm lừng lẫy của một bậc hùng tài. Người con kế nghiệp là Tào Phi, sau khi phế Hán lập Ngụy, tự xưng Ngụy Văn Đế, cũng nuôi chí bình định giang sơn. Thế nhưng ba lần xuất binh chinh phạt Đông Ngô vào các năm 222, 224 và 225 sau Công nguyên, lần nào Tào Phi cũng rút quân về tay trắng. Vì sao đại quân Tào Ngụy hùng hậu mà lại không thể lay chuyển được phòng tuyến Đông Ngô?
Điều trước tiên phải nói đến là địa thế. Đông Ngô từ lâu đã lấy sông Dương Tử làm hào thiên nhiên, xây dựng tuyến phòng thủ vững chắc dọc theo bờ nam. Tào Ngụy tuy có bộ binh và kỵ binh tinh nhuệ, nhưng trước mặt sông lớn mênh mông, những lợi thế ấy gần như vô dụng. Thủy quân của Ngụy vốn không mạnh, nhiều lần toan vượt sông đều bị đẩy lui.
Không chỉ vậy, thiên nhiên còn thêm phần khắc nghiệt. Mùa thu năm 224, nước sông dâng cao, Tào Phi ngậm ngùi thốt lên rằng dù có hàng nghìn kỵ binh cũng chẳng thể dùng được. Đến mùa đông năm 225, sông đóng băng, thuyền chiến không thể di chuyển, toàn bộ kế hoạch thủy chiến bị đình trệ. Có thể nói, nếu không phải vì những biến động khắc nghiệt của thời tiết và thủy văn, cục diện chiến trường có lẽ đã khác đi nhiều.
Bỏ lỡ thời cơ, tự mình trói tay
Sai lầm lớn hơn của Tào Phi nằm ở chỗ ông không nắm bắt được thời cơ vàng. Năm 221, Lưu Bị phát động trận Di Lăng để báo thù cho Quan Vũ, và đến năm 222 thì đại bại. Đông Ngô lúc bấy giờ vừa trải qua chiến tranh lớn, thực lực suy yếu rõ rệt. Mưu sĩ Lưu Diệp đã dâng kế, thỉnh cầu Tào Phi nhân lúc Ngô còn chưa hoàn hồn mà thừa thế đánh xuống, hoặc liên thủ với Thục Hán cùng kẹp hai đầu. Thế nhưng Tào Phi lại chấp nhận sự thần phục của Tôn Quyền, bỏ qua cơ hội ngàn vàng ấy.
Đến năm 223, sau khi Lưu Bị qua đời, Gia Cát Lượng cử Đặng Chí sang Ngô, hai bên khôi phục liên minh Thục Ngô. Từ đây, Tào Ngụy rơi vào thế lưỡng đầu thọ địch, tấn công bên nào cũng phải lo đề phòng bên kia. Thời cơ một đi không trở lại, và Tào Phi đã tự mình đóng cánh cửa thống nhất thiên hạ.
So với Tào Tháo, Tào Phi còn thiếu nhiều trong tài cầm quân thực chiến. Ông lên ngôi khi chưa có nhiều kinh nghiệm trận mạc, trong khi đối thủ là Tôn Quyền đã nắm quyền hơn hai mươi năm, dày dạn trận mạc và am hiểu địa thế phương nam.
Trong lần xuất binh đầu tiên, quân Ngụy còn phải đối mặt với dịch bệnh bùng phát. Các danh tướng như Trương Liêu, Tào Nhân lần lượt ngã bệnh qua đời, sĩ khí sa sút nghiêm trọng. Thành Giang Lăng bị vây mà mãi không hạ được, khi Chu Nhiên chỉ với năm nghìn quân vẫn cố thủ suốt nửa năm trời, càng lộ rõ điểm yếu trong năng lực công kiên của quân Ngụy. Giữa lúc chiến sự giằng co, Tào Phi không thể hiện được tài điều binh khiển tướng xứng tầm một vị thống soái.
Đông Ngô phòng thủ khéo léo, nội bộ Ngụy thêm lực cản
Về phía Đông Ngô, Tôn Quyền bổ nhiệm Lục Tốn làm Đại Đô đốc, điều phối phòng thủ toàn tuyến một cách bài bản. Danh tướng Chu Nhiên cố thủ Giang Lăng kiên như bàn thạch, còn Từ Thịnh trong một đêm dựng lên thành nghi binh khiến Tào Phi nghi hoặc không dám tiến. Dùng kế nghi binh để phá vỡ nhịp tấn công của địch, đó là cách phòng thủ ít tốn kém mà hiệu quả cao.
Không chỉ gặp khó ở ngoài chiến trường, Tào Phi còn chịu áp lực từ bên trong triều đình. Theo Tam Quốc Chí, nhiều trọng thần như Giả Hủ, Tân Tỳ, Bão Huân, Tưởng Tế đều phản đối việc phát động chiến tranh, cho rằng nên dưỡng sức chờ thời hơn là liên tiếp xuất binh khi quân lực chưa đủ mạnh. Tào Phi vừa lên ngôi, nóng lòng lập công để củng cố uy quyền, nên không nghe lời can gián và dễ mắc sai lầm trong quyết sách.
Nhìn lại ba lần Tào Phi chinh phạt Đông Ngô, có thể thấy sự thất bại không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố, từ địa lý bất lợi, thời cơ bị bỏ lỡ, tướng soái suy yếu cho đến phòng thủ vững chắc của đối phương và sức cản từ nội bộ. Người xưa đúc kết: "Trời định phân chia Nam Bắc", ý rằng có những giới hạn mà sức người khó vượt qua nếu không hội đủ thiên thời, địa lợi, nhân hòa.
Bài học ấy chẳng phải chỉ dành cho thời Tam Quốc. Trong bất kỳ thời đại nào, kẻ nắm quyền mà không biết nắm bắt thời cơ đúng lúc, không lắng nghe lời can gián từ người hiền, và không lượng sức mình trước khi ra quyết định lớn, thì dù quân đông tướng mạnh cũng khó tránh khỏi kết cục trở về tay không.
Điều trước tiên phải nói đến là địa thế. Đông Ngô từ lâu đã lấy sông Dương Tử làm hào thiên nhiên, xây dựng tuyến phòng thủ vững chắc dọc theo bờ nam. Tào Ngụy tuy có bộ binh và kỵ binh tinh nhuệ, nhưng trước mặt sông lớn mênh mông, những lợi thế ấy gần như vô dụng. Thủy quân của Ngụy vốn không mạnh, nhiều lần toan vượt sông đều bị đẩy lui.
Không chỉ vậy, thiên nhiên còn thêm phần khắc nghiệt. Mùa thu năm 224, nước sông dâng cao, Tào Phi ngậm ngùi thốt lên rằng dù có hàng nghìn kỵ binh cũng chẳng thể dùng được. Đến mùa đông năm 225, sông đóng băng, thuyền chiến không thể di chuyển, toàn bộ kế hoạch thủy chiến bị đình trệ. Có thể nói, nếu không phải vì những biến động khắc nghiệt của thời tiết và thủy văn, cục diện chiến trường có lẽ đã khác đi nhiều.
Bỏ lỡ thời cơ, tự mình trói tay
Sai lầm lớn hơn của Tào Phi nằm ở chỗ ông không nắm bắt được thời cơ vàng. Năm 221, Lưu Bị phát động trận Di Lăng để báo thù cho Quan Vũ, và đến năm 222 thì đại bại. Đông Ngô lúc bấy giờ vừa trải qua chiến tranh lớn, thực lực suy yếu rõ rệt. Mưu sĩ Lưu Diệp đã dâng kế, thỉnh cầu Tào Phi nhân lúc Ngô còn chưa hoàn hồn mà thừa thế đánh xuống, hoặc liên thủ với Thục Hán cùng kẹp hai đầu. Thế nhưng Tào Phi lại chấp nhận sự thần phục của Tôn Quyền, bỏ qua cơ hội ngàn vàng ấy.
Đến năm 223, sau khi Lưu Bị qua đời, Gia Cát Lượng cử Đặng Chí sang Ngô, hai bên khôi phục liên minh Thục Ngô. Từ đây, Tào Ngụy rơi vào thế lưỡng đầu thọ địch, tấn công bên nào cũng phải lo đề phòng bên kia. Thời cơ một đi không trở lại, và Tào Phi đã tự mình đóng cánh cửa thống nhất thiên hạ.
So với Tào Tháo, Tào Phi còn thiếu nhiều trong tài cầm quân thực chiến. Ông lên ngôi khi chưa có nhiều kinh nghiệm trận mạc, trong khi đối thủ là Tôn Quyền đã nắm quyền hơn hai mươi năm, dày dạn trận mạc và am hiểu địa thế phương nam.
Trong lần xuất binh đầu tiên, quân Ngụy còn phải đối mặt với dịch bệnh bùng phát. Các danh tướng như Trương Liêu, Tào Nhân lần lượt ngã bệnh qua đời, sĩ khí sa sút nghiêm trọng. Thành Giang Lăng bị vây mà mãi không hạ được, khi Chu Nhiên chỉ với năm nghìn quân vẫn cố thủ suốt nửa năm trời, càng lộ rõ điểm yếu trong năng lực công kiên của quân Ngụy. Giữa lúc chiến sự giằng co, Tào Phi không thể hiện được tài điều binh khiển tướng xứng tầm một vị thống soái.
Đông Ngô phòng thủ khéo léo, nội bộ Ngụy thêm lực cản
Về phía Đông Ngô, Tôn Quyền bổ nhiệm Lục Tốn làm Đại Đô đốc, điều phối phòng thủ toàn tuyến một cách bài bản. Danh tướng Chu Nhiên cố thủ Giang Lăng kiên như bàn thạch, còn Từ Thịnh trong một đêm dựng lên thành nghi binh khiến Tào Phi nghi hoặc không dám tiến. Dùng kế nghi binh để phá vỡ nhịp tấn công của địch, đó là cách phòng thủ ít tốn kém mà hiệu quả cao.
Không chỉ gặp khó ở ngoài chiến trường, Tào Phi còn chịu áp lực từ bên trong triều đình. Theo Tam Quốc Chí, nhiều trọng thần như Giả Hủ, Tân Tỳ, Bão Huân, Tưởng Tế đều phản đối việc phát động chiến tranh, cho rằng nên dưỡng sức chờ thời hơn là liên tiếp xuất binh khi quân lực chưa đủ mạnh. Tào Phi vừa lên ngôi, nóng lòng lập công để củng cố uy quyền, nên không nghe lời can gián và dễ mắc sai lầm trong quyết sách.
Nhìn lại ba lần Tào Phi chinh phạt Đông Ngô, có thể thấy sự thất bại không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố, từ địa lý bất lợi, thời cơ bị bỏ lỡ, tướng soái suy yếu cho đến phòng thủ vững chắc của đối phương và sức cản từ nội bộ. Người xưa đúc kết: "Trời định phân chia Nam Bắc", ý rằng có những giới hạn mà sức người khó vượt qua nếu không hội đủ thiên thời, địa lợi, nhân hòa.
Bài học ấy chẳng phải chỉ dành cho thời Tam Quốc. Trong bất kỳ thời đại nào, kẻ nắm quyền mà không biết nắm bắt thời cơ đúng lúc, không lắng nghe lời can gián từ người hiền, và không lượng sức mình trước khi ra quyết định lớn, thì dù quân đông tướng mạnh cũng khó tránh khỏi kết cục trở về tay không.
