Thắng kiện Elon Musk, OpenAI vẫn chưa thể vui

[The Storm Riders]

OpenAI đang chuẩn bị tiến hành các bước đi tiếp theo cho việc niêm yết cổ phiếu trên sàn chứng khoán Wall Street sau khi giành chiến thắng pháp lý quan trọng trước tỷ phú Elon Musk. Theo một nguồn tin thân cận với vụ việc, công ty đặt mục tiêu nộp hồ sơ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trong vài ngày hoặc vài tuần tới, hướng tới thời điểm chính thức lên sàn vào mùa thu năm nay.

Quyết định đẩy nhanh lộ trình này được đưa ra ngay sau khi một thẩm phán bác bỏ vụ kiện kéo dài hơn hai năm của Musk – vụ kiện vốn đe dọa phá vỡ cấu trúc tái cơ cấu thành doanh nghiệp có lợi nhuận của OpenAI và làm đình trệ kế hoạch IPO.

Cuộc đua giành dòng vốn và áp lực từ Anthropic cùng Google​

Việc lựa chọn thời điểm niêm yết ngay trong năm nay có thể giúp OpenAI đi trước đối thủ trực tiếp Anthropic trên thị trường đại chúng, qua đó giành lợi thế lớn trong việc thu hút các nhà đầu tư. Tuy vậy, ngay cả khi rào cản từ phiên tòa với Elon Musk tạm thời được dỡ bỏ, OpenAI vẫn phải đối mặt với một loạt thách thức đan xen từ pháp lý, hoạt động kinh doanh cho đến sự bám đuổi khốc liệt từ các đối thủ công nghệ, chưa kể các yếu tố vĩ mô như lạm phát và bất ổn địa chính trị toàn cầu.

Trong năm vừa qua, áp lực cạnh tranh trong ngành trí tuệ nhân tạo đã tăng lên rõ rệt. Anthropic, công ty từng bị coi là ở thế yếu hơn, đang tăng trưởng doanh thu với tốc độ đáng kinh ngạc nhờ những bước tiến lớn trong các công cụ tác vụ AI (AI agent), trực tiếp giành lấy thị phần từ nhóm khách hàng doanh nghiệp.

ChatGPT phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ Gemini và Claude, chưa kể các mô hình AI của Trung Quốc​

Nhà phát triển mô hình Claude này hiện đang đàm phán để huy động một vòng vốn mới với mức định giá vượt quá 900 tỷ USD, con số có thể vượt qua cả giá trị thị trường tư nhân gần đây nhất của OpenAI. Đồng thời, gã khổng lồ Google cũng đang dần lấy lại vị thế sau giai đoạn bị đánh giá là tụt hậu so với các startup AI, điều từng khiến OpenAI phải ban bố tình trạng báo động đỏ vào cuối năm ngoái.

Bài toán tăng trưởng và năng lực hạ tầng của OpenAI​

Trong khi Anthropic liên tục thu hút sự chú ý với báo cáo doanh thu tăng trưởng hàng năm gấp 80 lần, OpenAI lại đang phải đánh giá lại danh mục sản phẩm và thực hiện tái cơ cấu nhân sự cấp cao. Công ty cũng phải đối mặt với những nghi ngờ mới về triển vọng tăng trưởng sau khi xuất hiện thông tin cho thấy OpenAI không đạt được một số mục tiêu nội bộ về doanh thu và lượng người dùng.

Phản hồi về vấn đề này, Giám đốc Tài chính (CFO) Sarah Friar tuyên bố với Bloomberg rằng công ty vẫn đang đáp ứng tốt các mục tiêu đề ra và đang chứng kiến một 'nhu cầu tăng vọt theo chiều thẳng đứng' đối với các dòng sản phẩm của mình.

Thực tế cho thấy OpenAI vẫn duy trì được những điểm tựa vững chắc về mặt công nghệ và thị trường. Công cụ hỗ trợ lập trình Codex của hãng hiện có hơn 4 triệu người dùng hoạt động hàng tuần. Phiên bản mô hình mới nhất GPT-5.5 cũng nhận được phản hồi tích cực từ công chúng, trong khi ChatGPT tiếp tục là cái tên phổ biến nhất khi nhắc đến AI.

Đại diện OpenAI cho biết việc sớm đầu tư mạnh mẽ để đảm bảo năng lực tính toán khổng lồ đã mang lại cho họ lợi thế cạnh tranh vượt trội so với Anthropic – đối thủ vốn liên tục gặp phải các rào cản về hạ tầng làm hạn chế khả năng phục vụ khách hàng.

Những bất ổn nội bộ xung quanh Sam Altman và bộ máy lãnh đạo​

Dù đạt được kết quả pháp lý như mong muốn, bầu không khí nội bộ tại OpenAI vẫn chịu ảnh hưởng tiêu cực từ những thông tin rò rỉ trong quá trình tố tụng. Những tuần đối chất tại tòa đã khơi lại hàng loạt mâu thuẫn sâu sắc giữa các lãnh đạo cấp cao của OpenAI trong quá khứ.

Phiên tòa giữa Elon Musk và OpenAI đã vén màn nhiều bí mật sau hậu trường trong nội bộ OpenAI​

Nhiều cựu giám đốc điều hành của OpenAI đã đưa ra những lời khai bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về phương thức quản lý cũng như mức độ trung thực của CEO Sam Altman. Những lời khai này làm sống dậy các câu hỏi từng dẫn đến quyết định bãi nhiệm ngắn ngủi đối với Altman vào năm 2023.

Mặc dù Altman luôn khẳng định ông không sở hữu cổ phần trực tiếp tại OpenAI, phiên tòa vừa qua đã buộc công ty phải tiết lộ thêm các thông tin mới về danh mục đầu tư tài chính cá nhân của ông trong các doanh nghiệp có quan hệ đối tác với OpenAI. Đây cũng chính là vấn đề đang nằm trong tầm ngắm điều tra của Ủy ban Giám sát Hạ viện do Đảng Cộng hòa dẫn đầu.

Với tư cách là CEO, Sam Altman đã dẫn dắt OpenAI đạt được những bước tiến ngoạn mục và trở thành gương mặt đại diện cho toàn bộ ngành công nghiệp AI. Tuy nhiên, ông từng chia sẻ bản thân không có nhiều hứng thú với các khía cạnh quản trị hành chính khi đưa OpenAI trở thành một công ty đại chúng.

Phát biểu tại một sự kiện gần đây về giai đoạn phát triển tiếp theo của công ty, Altman thừa nhận ông phải tìm được một người, hoặc vài người thực sự xuất sắc để tuyển dụng, hoặc ông phải tự tìm cách vận hành mọi thứ theo một phương thức hoàn toàn khác.

Sự xáo trộn nhân sự cấp cao trước thềm lên sàn​

Dù vậy, các phương án nhân sự tiềm năng nhất để hỗ trợ Sam Altman quản trị doanh nghiệp lại đang gặp nhiều biến động.

Bà Fidji Simo, cựu CEO Instacart – người được bổ nhiệm để điều hành phần lớn hoạt động kinh doanh của OpenAI trong khi Altman tập trung vào mảng nghiên cứu và hạ tầng – đã thông báo tạm nghỉ phép y tế từ đầu tháng 4 do mắc bệnh suy giảm miễn dịch thần kinh. Đến nay, OpenAI vẫn chưa cung cấp thông tin cụ thể về thời điểm bà có thể quay trở lại làm việc.

Bên cạnh đó, ông Brad Lightcap, cựu Giám đốc Vận hành (COO) của OpenAI, đã chuyển sang đảm nhận một vai trò mới tập trung chuyên biệt vào các dự án đặc biệt. Hiện tại, công ty đang phải dựa vào sự phối hợp của một nhóm quản lý khác để điều hành công việc hàng ngày, bao gồm CFO Sarah Friar, Chủ tịch Greg Brockman và Giám đốc Doanh thu Denise Dresser, người vừa được tuyển dụng gần đây sau khi rời vị trí CEO tại Slack.

Nhận định về tình hình này, Ross Gerber, CEO của Gerber Kawasaki – một cổ đông lớn trong một số công ty của Elon Musk – cho rằng OpenAI có một số vấn đề ngắn hạn cần phải giải quyết dứt điểm. Dẫu vậy, ông Gerber nhận định các thách thức về mặt cạnh tranh và bộ máy lãnh đạo này hoàn toàn không phải là những rào cản không thể vượt qua.

Kết luận​

Cục diện pháp lý cũng khó có thể sớm bình lặng khi Elon Musk tỏ rõ quyết tâm không từ bỏ chiến dịch chống lại OpenAI. Ngay sau phán quyết của tòa án, luật sư Marc Toberoff đại diện cho Musk đã ví quyết định bác đơn kiện này giống như những bước lùi tạm thời của các thuộc địa Mỹ trước quân đội Anh trong cuộc Chiến tranh Giành độc lập, đồng thời khẳng định chắc chắn sẽ tiến hành kháng cáo với tuyên bố cuộc chiến này vẫn chưa kết thúc.

Musk đã liên tục sử dụng nhiều công cụ khác nhau để gây gián đoạn hoạt động kinh doanh của OpenAI, từ việc thành lập công ty đối thủ xAI cho đến việc đưa ra lời đề nghị mua lại tổ chức phi lợi nhuận kiểm soát OpenAI trị giá 97,4 tỷ USD nhưng không thành công.

Mặc dù phải nhận phần thua trong vụ kiện vừa qua, Musk hiện lại đang ở rất gần mục tiêu đưa xAI lên sàn chứng khoán trước cả OpenAI bằng cách gắn liên doanh AI đang thua lỗ của mình với một doanh nghiệp tên lửa thực tế. Tuy nhiên, bằng việc đẩy nhanh lộ trình IPO mới vào mùa thu này, OpenAI và Sam Altman kỳ vọng sẽ phần nào làm giảm bớt sức hút từ các bước đi tiếp theo của Elon Musk.