Mạnh Quân
Writer
Bạn có tin không, một bức ảnh chưa từng được chụp bằng máy ảnh lại từng giành giải nhất trong một cuộc thi nhiếp ảnh do con người chấm điểm.
Đầu năm 2026, giới nhiếp ảnh xôn xao vì một vụ bê bối lớn. Trong cuộc thi ảnh “Ký ức Thành phố” do một tập đoàn khách sạn tổ chức, bức ảnh đạt giải cao nhất mang phong cách tài liệu, tên là “Ánh đèn xưa của khu phố cổ”, sau đó bị phát hiện là sản phẩm do trí tuệ nhân tạo tạo ra.
Thoạt nhìn, bức ảnh gợi cảm giác hoài niệm, ấm áp, ánh sáng dịu, bố cục chỉn chu. Nhưng khi cộng đồng mạng phóng to kiểm tra, hàng loạt chi tiết bất thường lộ ra. Biển hiệu cửa hàng bị lặp, chữ viết sai nét, bàn tay nhân vật méo mó. Những dấu hiệu quen thuộc của ảnh AI.
Điều gây sốc là tác phẩm này đã vượt qua hàng nghìn bài dự thi và đánh lừa hoàn toàn năm giám khảo chuyên nghiệp. Chỉ sau khi dư luận lên tiếng, ban tổ chức mới thu hồi giải thưởng và thay thế bằng tác phẩm khác.
Và đây không phải là chuyện hiếm.
Trong vài năm gần đây, AI liên tục “ẵm” giải trong các cuộc thi sáng tạo, từ hội họa, nhiếp ảnh cho tới văn chương. Kịch bản quen thuộc lặp đi lặp lại. Tác phẩm được gửi đi dưới danh nghĩa con người, giành giải nhờ chất lượng bề mặt rất thuyết phục, rồi sau đó mới bị phát hiện có sự tham gia của AI.
Điều khiến công chúng phẫn nộ không chỉ là gian lận, mà là cảm giác bị lừa. Chúng ta không chỉ khen kỹ thuật, mà còn tin rằng đằng sau tác phẩm là trải nghiệm sống, là cảm xúc thật của một con người. Khi niềm tin đó sụp đổ, sự thất vọng lớn hơn rất nhiều so với việc mất một giải thưởng.
Vậy tại sao AI lại dễ dàng qua mặt ban giám khảo đến vậy?
Một lý do quan trọng là cách chấm giải hiện nay gần như chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng. Và đây chính là sân chơi mà AI làm rất giỏi.
AI học từ hàng triệu tác phẩm từng đoạt giải. Nó biết giám khảo thường thích ánh sáng dịu, bố cục cân đối, màu sắc tiết chế, cảm xúc an toàn. Trong văn chương, nó nắm rất rõ cấu trúc kể chuyện, nhịp điệu câu chữ, những yếu tố dễ gây thiện cảm. AI không mệt mỏi, không sai chính tả, không “trượt phong độ”. Nó tạo ra những sản phẩm đúng chuẩn một cách ổn định.
Trong khi đó, nhiếp ảnh gia có thể gặp ánh sáng xấu, nhà văn có thể viết dở trong một ngày tâm trạng không tốt. Nếu chỉ so sản phẩm cuối, con người gần như chắc chắn yếu thế.
Một yếu tố khác là cơ chế chấm ẩn danh. Giám khảo chỉ thấy tác phẩm, không biết tác giả là ai, không biết công cụ được dùng, cũng không có thông tin về quá trình sáng tạo. Cách làm này vốn nhằm đảm bảo công bằng, nhưng lại vô tình trở thành tấm áo choàng che chắn cho AI. Chỉ cần tác phẩm trông “giống người giỏi”, là đủ.
Thêm vào đó, chi phí gian lận gần như bằng không, còn phần thưởng thì rất lớn. Người dự thi không phải nộp file gốc, không cần giải trình việc dùng AI. Nếu trúng giải thì có tiền, danh tiếng, thành tích. Nếu bị phát hiện, cùng lắm là bị thu hồi giải. Rủi ro thấp khiến nhiều người sẵn sàng đánh cược.
Vấn đề nằm ở chỗ, nếu chuyện này tiếp diễn, niềm tin của công chúng sẽ bị bào mòn. Dần dần, khi thấy một bức ảnh quá đẹp hay một bài viết quá trôi chảy, phản xạ đầu tiên không còn là ngưỡng mộ, mà là nghi ngờ: “Có phải AI không?”
Đó là một nghịch lý nguy hiểm. Sáng tạo nghệ thuật lẽ ra để chạm vào cảm xúc, lại biến thành trò chơi soi lỗi để chứng minh mình là con người.
Vậy có nên cấm AI hoàn toàn không? Câu trả lời là không thực tế và cũng không khôn ngoan.
Điều quan trọng không phải là có dùng AI hay không, mà là dùng trong bối cảnh nào và với danh tính nào. Nếu một cuộc thi tôn vinh nhiếp ảnh tài liệu hay trải nghiệm cá nhân, thì việc cho phép tác phẩm AI ẩn danh tham gia rõ ràng là không công bằng với những người đã bỏ công sức, thời gian và cảm xúc thật.
Một hướng đi hợp lý là phân tách rõ ràng. Giống như thể thao có hạng mục riêng theo độ tuổi hay thiết bị hỗ trợ, sáng tạo cũng có thể có hạng mục cho tác phẩm thuần con người và hạng mục cho tác phẩm có AI hỗ trợ. AI không bị đẩy ra ngoài, nhưng cũng không được trà trộn.
Bên cạnh đó, quá trình sáng tạo cần được coi trọng hơn, không chỉ sản phẩm cuối. Việc yêu cầu nộp file gốc, bản phác thảo, dữ liệu chụp hoặc nhật ký sáng tác không chỉ giúp tăng minh bạch, mà còn trả lại giá trị cho lao động sáng tạo thật sự.
Cuối cùng, luật chơi phải rõ ràng và có hậu quả đủ mạnh. Nếu che giấu việc dùng AI bị coi là vi phạm, thì hình phạt phải đủ lớn để người ta không còn coi đó là trò may rủi.
AI không phải kẻ thù của sáng tạo. Nhưng nếu chúng ta không kịp định nghĩa lại thế nào là một tác phẩm xứng đáng được vinh danh, thì chính con người sẽ tự đánh mất sân chơi của mình vào tay công cụ do mình tạo ra. (Nguồn: QQ)
Đầu năm 2026, giới nhiếp ảnh xôn xao vì một vụ bê bối lớn. Trong cuộc thi ảnh “Ký ức Thành phố” do một tập đoàn khách sạn tổ chức, bức ảnh đạt giải cao nhất mang phong cách tài liệu, tên là “Ánh đèn xưa của khu phố cổ”, sau đó bị phát hiện là sản phẩm do trí tuệ nhân tạo tạo ra.
Thoạt nhìn, bức ảnh gợi cảm giác hoài niệm, ấm áp, ánh sáng dịu, bố cục chỉn chu. Nhưng khi cộng đồng mạng phóng to kiểm tra, hàng loạt chi tiết bất thường lộ ra. Biển hiệu cửa hàng bị lặp, chữ viết sai nét, bàn tay nhân vật méo mó. Những dấu hiệu quen thuộc của ảnh AI.
Điều gây sốc là tác phẩm này đã vượt qua hàng nghìn bài dự thi và đánh lừa hoàn toàn năm giám khảo chuyên nghiệp. Chỉ sau khi dư luận lên tiếng, ban tổ chức mới thu hồi giải thưởng và thay thế bằng tác phẩm khác.
Và đây không phải là chuyện hiếm.
Trong vài năm gần đây, AI liên tục “ẵm” giải trong các cuộc thi sáng tạo, từ hội họa, nhiếp ảnh cho tới văn chương. Kịch bản quen thuộc lặp đi lặp lại. Tác phẩm được gửi đi dưới danh nghĩa con người, giành giải nhờ chất lượng bề mặt rất thuyết phục, rồi sau đó mới bị phát hiện có sự tham gia của AI.
Điều khiến công chúng phẫn nộ không chỉ là gian lận, mà là cảm giác bị lừa. Chúng ta không chỉ khen kỹ thuật, mà còn tin rằng đằng sau tác phẩm là trải nghiệm sống, là cảm xúc thật của một con người. Khi niềm tin đó sụp đổ, sự thất vọng lớn hơn rất nhiều so với việc mất một giải thưởng.
Vậy tại sao AI lại dễ dàng qua mặt ban giám khảo đến vậy?
Một lý do quan trọng là cách chấm giải hiện nay gần như chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng. Và đây chính là sân chơi mà AI làm rất giỏi.
AI học từ hàng triệu tác phẩm từng đoạt giải. Nó biết giám khảo thường thích ánh sáng dịu, bố cục cân đối, màu sắc tiết chế, cảm xúc an toàn. Trong văn chương, nó nắm rất rõ cấu trúc kể chuyện, nhịp điệu câu chữ, những yếu tố dễ gây thiện cảm. AI không mệt mỏi, không sai chính tả, không “trượt phong độ”. Nó tạo ra những sản phẩm đúng chuẩn một cách ổn định.
Trong khi đó, nhiếp ảnh gia có thể gặp ánh sáng xấu, nhà văn có thể viết dở trong một ngày tâm trạng không tốt. Nếu chỉ so sản phẩm cuối, con người gần như chắc chắn yếu thế.
Một yếu tố khác là cơ chế chấm ẩn danh. Giám khảo chỉ thấy tác phẩm, không biết tác giả là ai, không biết công cụ được dùng, cũng không có thông tin về quá trình sáng tạo. Cách làm này vốn nhằm đảm bảo công bằng, nhưng lại vô tình trở thành tấm áo choàng che chắn cho AI. Chỉ cần tác phẩm trông “giống người giỏi”, là đủ.
Thêm vào đó, chi phí gian lận gần như bằng không, còn phần thưởng thì rất lớn. Người dự thi không phải nộp file gốc, không cần giải trình việc dùng AI. Nếu trúng giải thì có tiền, danh tiếng, thành tích. Nếu bị phát hiện, cùng lắm là bị thu hồi giải. Rủi ro thấp khiến nhiều người sẵn sàng đánh cược.
Vấn đề nằm ở chỗ, nếu chuyện này tiếp diễn, niềm tin của công chúng sẽ bị bào mòn. Dần dần, khi thấy một bức ảnh quá đẹp hay một bài viết quá trôi chảy, phản xạ đầu tiên không còn là ngưỡng mộ, mà là nghi ngờ: “Có phải AI không?”
Đó là một nghịch lý nguy hiểm. Sáng tạo nghệ thuật lẽ ra để chạm vào cảm xúc, lại biến thành trò chơi soi lỗi để chứng minh mình là con người.
Vậy có nên cấm AI hoàn toàn không? Câu trả lời là không thực tế và cũng không khôn ngoan.
Điều quan trọng không phải là có dùng AI hay không, mà là dùng trong bối cảnh nào và với danh tính nào. Nếu một cuộc thi tôn vinh nhiếp ảnh tài liệu hay trải nghiệm cá nhân, thì việc cho phép tác phẩm AI ẩn danh tham gia rõ ràng là không công bằng với những người đã bỏ công sức, thời gian và cảm xúc thật.
Một hướng đi hợp lý là phân tách rõ ràng. Giống như thể thao có hạng mục riêng theo độ tuổi hay thiết bị hỗ trợ, sáng tạo cũng có thể có hạng mục cho tác phẩm thuần con người và hạng mục cho tác phẩm có AI hỗ trợ. AI không bị đẩy ra ngoài, nhưng cũng không được trà trộn.
Bên cạnh đó, quá trình sáng tạo cần được coi trọng hơn, không chỉ sản phẩm cuối. Việc yêu cầu nộp file gốc, bản phác thảo, dữ liệu chụp hoặc nhật ký sáng tác không chỉ giúp tăng minh bạch, mà còn trả lại giá trị cho lao động sáng tạo thật sự.
Cuối cùng, luật chơi phải rõ ràng và có hậu quả đủ mạnh. Nếu che giấu việc dùng AI bị coi là vi phạm, thì hình phạt phải đủ lớn để người ta không còn coi đó là trò may rủi.
AI không phải kẻ thù của sáng tạo. Nhưng nếu chúng ta không kịp định nghĩa lại thế nào là một tác phẩm xứng đáng được vinh danh, thì chính con người sẽ tự đánh mất sân chơi của mình vào tay công cụ do mình tạo ra. (Nguồn: QQ)
