AI đang tạo ra một nghịch lý chưa từng có trong ngành điện ảnh Trung Quốc: các công ty làm phim bằng trí tuệ nhân tạo lại từng từ chối tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp từ các trường điện ảnh.
Tại Liên hoan phim Quốc tế Thượng Hải 2026, chủ đề trí tuệ nhân tạo gần như bao trùm mọi cuộc thảo luận. Nếu như một năm trước, ngành điện ảnh còn tranh cãi về việc AI có thể thay thế con người hay không, thì hiện nay câu hỏi đã chuyển thành: ngành phim ảnh sẽ thay đổi đến mức nào khi AI đang tiến thẳng vào toàn bộ quy trình sản xuất. Điều khiến nhiều nhà làm phim lo lắng là tốc độ phát triển của công nghệ đang vượt xa dự đoán. Theo đạo diễn Hoàng Kiến Tân, Chủ tịch Hiệp hội Điện ảnh Bắc Kinh, những gì giới chuyên môn từng nghĩ phải mất 5 năm mới xảy ra thì nay chỉ diễn ra trong vòng một năm.
Sự thay đổi này đang tác động trực tiếp đến cấu trúc của ngành. Nhiều công đoạn vốn cần hàng chục hoặc hàng trăm nhân sự giờ có thể được AI hỗ trợ thực hiện chỉ trong vài giờ. Từ viết kịch bản, thiết kế bối cảnh, tạo hiệu ứng hình ảnh cho đến hậu kỳ đều đang được tự động hóa ở mức độ ngày càng cao. Theo các doanh nghiệp trong ngành, khoảng 95% phim ngắn AI hiện nay tại Trung Quốc được sản xuất với sự hỗ trợ đáng kể của trí tuệ nhân tạo. Chi phí sản xuất cũng giảm mạnh. Tại Hạ Môn, một phút phim ngắn AI chỉ tốn khoảng 500 nhân dân tệ, tương đương gần 1,8 triệu đồng Việt Nam, thấp hơn đáng kể so với nhiều mô hình sản xuất truyền thống.
Hoàng Kiến Tân
Tuy nhiên, chính sự bùng nổ đó lại tạo ra áp lực lớn đối với lực lượng lao động ngành điện ảnh. Một hiện tượng gây tranh cãi được ông Hoàng Kiến Tân tiết lộ là trong giai đoạn đầu, nhiều công ty AI cố tình không tuyển sinh viên điện ảnh chính quy. Lý do rất đơn giản: những người được đào tạo bài bản thường đánh giá sản phẩm AI bằng các tiêu chuẩn điện ảnh truyền thống và liên tục chỉ ra những điểm chưa đạt. Các doanh nghiệp khởi nghiệp AI cho rằng nếu nghe theo các tiêu chuẩn cũ, họ sẽ không thể phát triển được mô hình mới. Chỉ khi ngành AI tạo ra được sản lượng đủ lớn và bắt đầu cần nâng cao chất lượng, họ mới quay lại tuyển dụng sinh viên điện ảnh. Điều này phản ánh một thực tế đáng chú ý: trong giai đoạn đầu của cuộc cách mạng AI, lợi thế không thuộc về những người có chuyên môn điện ảnh sâu nhất mà thuộc về những người sẵn sàng thử nghiệm các phương pháp hoàn toàn mới.
Dù vậy, AI vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn điện ảnh truyền thống. Nhiều lãnh đạo hãng phim thừa nhận các video AI hiện nay vẫn chưa đạt chất lượng để duy trì trải nghiệm điện ảnh kéo dài hai giờ trong rạp chiếu. Những tác phẩm được gắn nhãn "do AI tạo ra" thậm chí còn có nguy cơ làm giảm kỳ vọng của khán giả. Thách thức lớn nhất hiện nay không còn là khả năng tạo hình ảnh mà là làm sao giảm được "cảm giác AI". Khán giả có thể chấp nhận công nghệ hỗ trợ sản xuất, nhưng vẫn đòi hỏi cảm xúc, chiều sâu nhân vật và khả năng kể chuyện mang tính con người. Tuy nhiên, giới công nghệ tin rằng đây chỉ là vấn đề thời gian. Tốc độ nâng cấp các mô hình video AI đã rút ngắn từ chu kỳ 6 tháng xuống còn khoảng 2 tháng. Những công cụ mới liên tục xuất hiện, khiến các nền tảng từng dẫn đầu nhanh chóng bị thay thế chỉ sau vài tháng.
Trước làn sóng đó, ngành điện ảnh Trung Quốc đang chuẩn bị cho một tương lai hoàn toàn khác. Theo dự báo của ông Hoàng Kiến Tân, bên cạnh phim người thật đóng, hoạt hình và phim tài liệu, "phim AI" sẽ trở thành một nhánh độc lập của ngành công nghiệp điện ảnh. Sự thay đổi này cũng buộc các trường đào tạo điện ảnh phải điều chỉnh chương trình giảng dạy. Nhà làm phim tương lai không chỉ cần biết quay phim hay dựng phim mà còn phải biết sử dụng AI, điều khiển mô hình, thiết kế câu lệnh, đánh giá sản phẩm do máy tạo ra và kể chuyện trên nhiều nền tảng khác nhau.
Nói cách khác, AI không chỉ thay đổi công cụ làm phim. Nó đang thay đổi cách đào tạo nhân lực, cấu trúc nghề nghiệp và cả định nghĩa về người làm điện ảnh. Đối với ngành phim ảnh Trung Quốc, câu hỏi không còn là AI có đến hay không. AI đã xuất hiện và đang buộc toàn bộ hệ sinh thái điện ảnh phải thích nghi. Những người biết tận dụng công nghệ có thể mở ra một kỷ nguyên sáng tạo mới với chi phí thấp hơn rất nhiều. Nhưng đối với những vị trí dựa chủ yếu vào kỹ năng kỹ thuật lặp lại, áp lực thay thế đã bắt đầu xuất hiện rõ ràng.
Tại Liên hoan phim Quốc tế Thượng Hải 2026, chủ đề trí tuệ nhân tạo gần như bao trùm mọi cuộc thảo luận. Nếu như một năm trước, ngành điện ảnh còn tranh cãi về việc AI có thể thay thế con người hay không, thì hiện nay câu hỏi đã chuyển thành: ngành phim ảnh sẽ thay đổi đến mức nào khi AI đang tiến thẳng vào toàn bộ quy trình sản xuất. Điều khiến nhiều nhà làm phim lo lắng là tốc độ phát triển của công nghệ đang vượt xa dự đoán. Theo đạo diễn Hoàng Kiến Tân, Chủ tịch Hiệp hội Điện ảnh Bắc Kinh, những gì giới chuyên môn từng nghĩ phải mất 5 năm mới xảy ra thì nay chỉ diễn ra trong vòng một năm.
Sự thay đổi này đang tác động trực tiếp đến cấu trúc của ngành. Nhiều công đoạn vốn cần hàng chục hoặc hàng trăm nhân sự giờ có thể được AI hỗ trợ thực hiện chỉ trong vài giờ. Từ viết kịch bản, thiết kế bối cảnh, tạo hiệu ứng hình ảnh cho đến hậu kỳ đều đang được tự động hóa ở mức độ ngày càng cao. Theo các doanh nghiệp trong ngành, khoảng 95% phim ngắn AI hiện nay tại Trung Quốc được sản xuất với sự hỗ trợ đáng kể của trí tuệ nhân tạo. Chi phí sản xuất cũng giảm mạnh. Tại Hạ Môn, một phút phim ngắn AI chỉ tốn khoảng 500 nhân dân tệ, tương đương gần 1,8 triệu đồng Việt Nam, thấp hơn đáng kể so với nhiều mô hình sản xuất truyền thống.
Hoàng Kiến Tân
Tuy nhiên, chính sự bùng nổ đó lại tạo ra áp lực lớn đối với lực lượng lao động ngành điện ảnh. Một hiện tượng gây tranh cãi được ông Hoàng Kiến Tân tiết lộ là trong giai đoạn đầu, nhiều công ty AI cố tình không tuyển sinh viên điện ảnh chính quy. Lý do rất đơn giản: những người được đào tạo bài bản thường đánh giá sản phẩm AI bằng các tiêu chuẩn điện ảnh truyền thống và liên tục chỉ ra những điểm chưa đạt. Các doanh nghiệp khởi nghiệp AI cho rằng nếu nghe theo các tiêu chuẩn cũ, họ sẽ không thể phát triển được mô hình mới. Chỉ khi ngành AI tạo ra được sản lượng đủ lớn và bắt đầu cần nâng cao chất lượng, họ mới quay lại tuyển dụng sinh viên điện ảnh. Điều này phản ánh một thực tế đáng chú ý: trong giai đoạn đầu của cuộc cách mạng AI, lợi thế không thuộc về những người có chuyên môn điện ảnh sâu nhất mà thuộc về những người sẵn sàng thử nghiệm các phương pháp hoàn toàn mới.
Dù vậy, AI vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn điện ảnh truyền thống. Nhiều lãnh đạo hãng phim thừa nhận các video AI hiện nay vẫn chưa đạt chất lượng để duy trì trải nghiệm điện ảnh kéo dài hai giờ trong rạp chiếu. Những tác phẩm được gắn nhãn "do AI tạo ra" thậm chí còn có nguy cơ làm giảm kỳ vọng của khán giả. Thách thức lớn nhất hiện nay không còn là khả năng tạo hình ảnh mà là làm sao giảm được "cảm giác AI". Khán giả có thể chấp nhận công nghệ hỗ trợ sản xuất, nhưng vẫn đòi hỏi cảm xúc, chiều sâu nhân vật và khả năng kể chuyện mang tính con người. Tuy nhiên, giới công nghệ tin rằng đây chỉ là vấn đề thời gian. Tốc độ nâng cấp các mô hình video AI đã rút ngắn từ chu kỳ 6 tháng xuống còn khoảng 2 tháng. Những công cụ mới liên tục xuất hiện, khiến các nền tảng từng dẫn đầu nhanh chóng bị thay thế chỉ sau vài tháng.
Trước làn sóng đó, ngành điện ảnh Trung Quốc đang chuẩn bị cho một tương lai hoàn toàn khác. Theo dự báo của ông Hoàng Kiến Tân, bên cạnh phim người thật đóng, hoạt hình và phim tài liệu, "phim AI" sẽ trở thành một nhánh độc lập của ngành công nghiệp điện ảnh. Sự thay đổi này cũng buộc các trường đào tạo điện ảnh phải điều chỉnh chương trình giảng dạy. Nhà làm phim tương lai không chỉ cần biết quay phim hay dựng phim mà còn phải biết sử dụng AI, điều khiển mô hình, thiết kế câu lệnh, đánh giá sản phẩm do máy tạo ra và kể chuyện trên nhiều nền tảng khác nhau.
Nói cách khác, AI không chỉ thay đổi công cụ làm phim. Nó đang thay đổi cách đào tạo nhân lực, cấu trúc nghề nghiệp và cả định nghĩa về người làm điện ảnh. Đối với ngành phim ảnh Trung Quốc, câu hỏi không còn là AI có đến hay không. AI đã xuất hiện và đang buộc toàn bộ hệ sinh thái điện ảnh phải thích nghi. Những người biết tận dụng công nghệ có thể mở ra một kỷ nguyên sáng tạo mới với chi phí thấp hơn rất nhiều. Nhưng đối với những vị trí dựa chủ yếu vào kỹ năng kỹ thuật lặp lại, áp lực thay thế đã bắt đầu xuất hiện rõ ràng.
