The Storm Riders✔
Writer
Dù con người đứng đầu về hệ số não hóa so với kích thước cơ thể, giới nghiên cứu nhận định khoảng cách trí tuệ giữa nhân loại và một số loài động vật khác không quá xa biệt như nhiều người vẫn nghĩ.
Mặc dù vậy, giới nghiên cứu từ trước đến nay vẫn gắn liền trí tuệ với độ lớn của não bộ, trong khi khái niệm chuẩn xác về trí thông minh vẫn chưa có được sự đồng thuận chung. Theo nhà thần kinh học Lori Marino tại Đại học Emory, con người sở hữu hệ số EQ cao nhất thế giới nhưng thực chất chỉ là "người đến sau" đối với vị thế này.
Dù trải qua các nhánh tiến hóa riêng biệt, phân bộ linh trưởng và cá heo đều cùng sở hữu các chức năng nhận thức cấp cao có nhiều nét tương đồng. Minh chứng rõ rệt là cá heo có thể nhận biết bản thân qua gương soi, một bài kiểm tra khả năng tự nhận thức từng được nhận định là đặc quyền của loài người cùng các loài linh trưởng có quan hệ họ hàng gần gũi.
Về mặt khối lượng, bộ não của cá heo mũi chai đạt chừng 1.600 gram, vượt qua mức khoảng 1.300 gram ở người trưởng thành. Cả hai loài đều mang vỏ não tân với cấu tạo phức tạp, giữ vai trò xử lý vấn đề và tạo dựng ý thức về bản thân. Bên cạnh đó, não cá heo cũng sở hữu các nơ-ron von Economo, loại tế bào thần kinh liên quan mật thiết đến nhận thức xã hội cùng cảm xúc ở người và loài vượn.
Năng lực trí tuệ bậc cao trên hành tinh chỉ xuất hiện ở một nhóm sinh vật thiểu số, bao gồm con người và các loài vượn (tính cả những nhánh đã biến mất), cá heo, cá voi cùng một số động vật khác như voi. Xét về bản chất, trí thông minh đơn thuần là một phương thức thích nghi với môi trường, không phải là cơ chế duy nhất hay mang lại hiệu quả tuyệt đối. Do đó, việc xác định con người có phải sinh vật thông minh nhất hành tinh hay không còn tùy thuộc vào góc nhìn và định nghĩa về trí tuệ.
Hệ số não hóa và thước đo trí tuệ
Để đặt năng lực nhận thức của các sinh vật lên bàn cân, giới khoa học thường căn cứ vào hệ số não hóa (EQ). Chỉ số này thể hiện tỷ lệ giữa trọng lượng thực tế của bộ não với khối lượng não bộ giả định dựa trên kích thước cơ thể. Ở con người, EQ đạt mức xấp xỉ 7, con số dẫn đầu trong thế giới sinh vật và đồng nghĩa với việc não người lớn gấp khoảng 7 lần mức trung bình của một loài thú có cùng trọng lượng. Trong khi đó, cá heo mũi chai đạt hệ số khoảng 5,3, còn tinh tinh dao động từ 2,2 đến 2,5.Mặc dù vậy, giới nghiên cứu từ trước đến nay vẫn gắn liền trí tuệ với độ lớn của não bộ, trong khi khái niệm chuẩn xác về trí thông minh vẫn chưa có được sự đồng thuận chung. Theo nhà thần kinh học Lori Marino tại Đại học Emory, con người sở hữu hệ số EQ cao nhất thế giới nhưng thực chất chỉ là "người đến sau" đối với vị thế này.
Bước ngoặt tiến hóa của não bộ
Các phát hiện của bà Marino chỉ ra rằng bộ cá voi đã trải qua một giai đoạn phát triển nhảy vọt về kích thước cũng như cấu trúc não từ khoảng 35 triệu năm trước. Trái lại, não bộ kích thước lớn của con người mới chỉ hình thành trong khoảng 1 đến 2 triệu năm trở lại đây. Hiện nay, một số đại diện thuộc bộ cá voi và cá heo sở hữu EQ tiệm cận mức 5, tạo nên khoảng cách không quá lớn so với nhân loại.Dù trải qua các nhánh tiến hóa riêng biệt, phân bộ linh trưởng và cá heo đều cùng sở hữu các chức năng nhận thức cấp cao có nhiều nét tương đồng. Minh chứng rõ rệt là cá heo có thể nhận biết bản thân qua gương soi, một bài kiểm tra khả năng tự nhận thức từng được nhận định là đặc quyền của loài người cùng các loài linh trưởng có quan hệ họ hàng gần gũi.
Về mặt khối lượng, bộ não của cá heo mũi chai đạt chừng 1.600 gram, vượt qua mức khoảng 1.300 gram ở người trưởng thành. Cả hai loài đều mang vỏ não tân với cấu tạo phức tạp, giữ vai trò xử lý vấn đề và tạo dựng ý thức về bản thân. Bên cạnh đó, não cá heo cũng sở hữu các nơ-ron von Economo, loại tế bào thần kinh liên quan mật thiết đến nhận thức xã hội cùng cảm xúc ở người và loài vượn.
Năng lực trí tuệ bậc cao trên hành tinh chỉ xuất hiện ở một nhóm sinh vật thiểu số, bao gồm con người và các loài vượn (tính cả những nhánh đã biến mất), cá heo, cá voi cùng một số động vật khác như voi. Xét về bản chất, trí thông minh đơn thuần là một phương thức thích nghi với môi trường, không phải là cơ chế duy nhất hay mang lại hiệu quả tuyệt đối. Do đó, việc xác định con người có phải sinh vật thông minh nhất hành tinh hay không còn tùy thuộc vào góc nhìn và định nghĩa về trí tuệ.
