Mr Bens
Intern Writer
Mỹ và Iran, hai đối thủ đã mắc kẹt trong vòng xoáy căng thẳng suốt hơn bốn thập kỷ, dường như đang chứng kiến một sự thay đổi đáng chú ý chỉ trong thời gian ngắn. Kể từ khi cắt đứt quan hệ ngoại giao năm 1979, mối quan hệ giữa hai nước gần như chỉ xoay quanh đối đầu, từ các lệnh trừng phạt ngày càng khắt khe, những cuộc đối đầu trên biển thường xuyên, cho đến các cuộc chiến tranh ủy nhiệm trải dài từ Lebanon đến Yemen.
Sau khi Mỹ đơn phương rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2018, quan hệ song phương gần như rơi vào bế tắc hoàn toàn, hầu như không còn dư địa cho sự thỏa hiệp. Căng thẳng tại eo biển Hormuz liên tục leo thang, khiến giá dầu thế giới biến động mạnh. Trong nhiều năm, cộng đồng quốc tế đã quen với trạng thái đối đầu kéo dài này và thậm chí cho rằng nó sẽ tiếp tục trong tương lai gần. Tuy nhiên, một diễn biến bất ngờ đã xuất hiện khi những dấu hiệu hòa dịu bắt đầu hình thành.
Việc duy trì triển khai quân sự dài hạn, thực hiện phong tỏa hải quân cũng như tổ chức các cuộc tập trận chung với đồng minh đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Trong khi đó, bất kỳ căng thẳng nào tại eo biển Hormuz cũng có thể đẩy giá dầu toàn cầu tăng cao, kéo theo áp lực lạm phát trong nước tại Mỹ.
Trước sức ép từ kinh tế và bầu cử trong nước, việc giảm bớt nguồn lực dành cho Trung Đông trở thành một lựa chọn thực tế hơn. Nếu thỏa thuận được duy trì, Mỹ có thể từng bước thu hẹp hiện diện quân sự tại Vịnh Ba Tư và chuyển trọng tâm chiến lược sang các khu vực khác.
Đối với Washington, đây là cơ hội giảm gánh nặng chiến lược. Với Tehran, điều đó đồng nghĩa với việc giảm áp lực từ bên ngoài và có thêm không gian để triển khai các mục tiêu của mình.
Bên cạnh đó, các lực lượng diều hâu trong chính trường Mỹ vẫn chưa hoàn toàn rút lui. Khả năng Quốc hội thúc đẩy các vòng trừng phạt mới hoặc áp đặt thêm các hạn chế đối với Iran vẫn là một dấu hỏi lớn.
Vì vậy, thỏa thuận hiện tại giống một trạng thái cân bằng tạm thời sau giai đoạn cạnh tranh quyết liệt hơn là một kết quả cuối cùng. Quan hệ Mỹ - Iran thực sự đã bước sang một giai đoạn mới, nhưng đây vẫn là giai đoạn mong manh, phụ thuộc nhiều vào những quyết định và hành động của các bên liên quan trong khu vực trong thời gian tới.
Sau khi Mỹ đơn phương rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2018, quan hệ song phương gần như rơi vào bế tắc hoàn toàn, hầu như không còn dư địa cho sự thỏa hiệp. Căng thẳng tại eo biển Hormuz liên tục leo thang, khiến giá dầu thế giới biến động mạnh. Trong nhiều năm, cộng đồng quốc tế đã quen với trạng thái đối đầu kéo dài này và thậm chí cho rằng nó sẽ tiếp tục trong tương lai gần. Tuy nhiên, một diễn biến bất ngờ đã xuất hiện khi những dấu hiệu hòa dịu bắt đầu hình thành.
Động lực phía sau sự hòa dịu
Dù bầu không khí căng thẳng có phần được xoa dịu, điều đó không đồng nghĩa mọi bất đồng đã được giải quyết. Sự sẵn sàng thúc đẩy hòa giải của chính quyền Trump về cơ bản vẫn xuất phát từ các tính toán chiến lược và chi phí.
Việc duy trì triển khai quân sự dài hạn, thực hiện phong tỏa hải quân cũng như tổ chức các cuộc tập trận chung với đồng minh đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Trong khi đó, bất kỳ căng thẳng nào tại eo biển Hormuz cũng có thể đẩy giá dầu toàn cầu tăng cao, kéo theo áp lực lạm phát trong nước tại Mỹ.
Trước sức ép từ kinh tế và bầu cử trong nước, việc giảm bớt nguồn lực dành cho Trung Đông trở thành một lựa chọn thực tế hơn. Nếu thỏa thuận được duy trì, Mỹ có thể từng bước thu hẹp hiện diện quân sự tại Vịnh Ba Tư và chuyển trọng tâm chiến lược sang các khu vực khác.
Đối với Washington, đây là cơ hội giảm gánh nặng chiến lược. Với Tehran, điều đó đồng nghĩa với việc giảm áp lực từ bên ngoài và có thêm không gian để triển khai các mục tiêu của mình.
Những rủi ro vẫn hiện hữu
Tuy nhiên, phía sau bức tranh tưởng như đôi bên cùng có lợi vẫn tồn tại nhiều nguy cơ đáng kể. Yếu tố bất định rõ ràng nhất đến từ tình hình chính trị nội bộ Israel. Dưới áp lực bầu cử, chính phủ cánh hữu có thể tiếp tục theo đuổi các hành động quân sự đơn phương. Nếu tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát, xung đột hoàn toàn có thể bùng phát trở lại và làm suy yếu khuôn khổ hòa bình vừa được hình thành.
Bên cạnh đó, các lực lượng diều hâu trong chính trường Mỹ vẫn chưa hoàn toàn rút lui. Khả năng Quốc hội thúc đẩy các vòng trừng phạt mới hoặc áp đặt thêm các hạn chế đối với Iran vẫn là một dấu hỏi lớn.
Vì vậy, thỏa thuận hiện tại giống một trạng thái cân bằng tạm thời sau giai đoạn cạnh tranh quyết liệt hơn là một kết quả cuối cùng. Quan hệ Mỹ - Iran thực sự đã bước sang một giai đoạn mới, nhưng đây vẫn là giai đoạn mong manh, phụ thuộc nhiều vào những quyết định và hành động của các bên liên quan trong khu vực trong thời gian tới.
