AI có thực sự là nguyên nhân khiến doanh nghiệp sa thải nhân sự?

[WuKong_top1]

Đọc bài viết về phát biểu gần đây của Sam Altman, tôi thấy đây là một chủ đề thú vị bởi nó chạm vào nỗi đau đáu của nhiều người lao động hiện nay: AI đang tạo ra cơ hội mới hay đang trở thành lý do để doanh nghiệp cắt giảm nhân sự? Điều đáng chú ý là càng đọc các ý kiến tranh luận từ nhiều phía, tôi càng nhận ra câu chuyện này không đơn giản như những gì thường xuất hiện trên tiêu đề báo.

Theo CNBC, Sam Altman cho rằng những công ty áp dụng AI mạnh mẽ nhất mà ông biết lại chính là những công ty đang tuyển dụng nhiều nhất. Ông cũng nhận định rằng không ít doanh nghiệp đang sử dụng AI như một cách giải thích thuận tiện cho các quyết định sa thải nhân sự. Tuy nhiên, điều thường bị bỏ qua là ngay trong cuộc phỏng vấn đó, Altman cũng thừa nhận ông chưa chắc chắn AI cuối cùng sẽ tác động đến thị trường lao động như thế nào. Nói cách khác, ông không phủ nhận nguy cơ mất việc làm do AI, nhưng cũng không đồng tình với việc quy mọi đợt cắt giảm nhân sự hiện nay cho AI.
​

Cá nhân tôi cho rằng đây là một quan điểm đáng suy ngẫm. Bởi nếu nhìn từ góc độ doanh nghiệp, việc tối ưu chi phí luôn là một mục tiêu tồn tại từ rất lâu, trước cả khi AI xuất hiện. Mỗi giai đoạn kinh tế khó khăn đều đi kèm với các đợt tái cấu trúc, tinh giản bộ máy hoặc điều chỉnh chiến lược. Khi AI trở thành xu hướng công nghệ lớn nhất hiện nay, nó vô tình trở thành một lời giải thích dễ hiểu cho công chúng mỗi khi có thông tin cắt giảm nhân sự. Điều đó không có nghĩa mọi doanh nghiệp đều đang "đổ lỗi" cho AI, nhưng cũng không có nghĩa AI là nguyên nhân duy nhất đứng sau những quyết định ấy.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn đã tiến hành sa thải nhân viên trong vài năm qua, nhưng nguyên nhân thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố: tốc độ tăng trưởng chậm lại sau giai đoạn bùng nổ hậu Covid-19, áp lực lợi nhuận từ cổ đông, chi phí vốn tăng, các kế hoạch tái cơ cấu nội bộ hoặc thay đổi chiến lược kinh doanh. Trong bối cảnh đó, AI có thể là một phần của câu chuyện, nhưng khó có thể xem là toàn bộ câu chuyện.

Ngược lại, những người lo ngại về tác động của AI cũng không phải không có lý. Gần đây cho thấy phần lớn lãnh đạo doanh nghiệp đang lên kế hoạch điều chỉnh mô hình vận hành để tích hợp AI và tự động hóa. Nhiều người dự đoán điều này sẽ kéo theo sự thay đổi về nhu cầu lao động trong những năm tới. Đây là một dự báo hoàn toàn hợp lý, bởi xét cho cùng, bất kỳ công nghệ nào giúp nâng cao năng suất cũng sẽ làm thay đổi cách doanh nghiệp sử dụng nguồn nhân lực.

Nếu từ góc nhìn của một người làm an ninh mạng, tôi thấy có một khoảng cách khá lớn giữa những gì AI làm tốt và những gì nhiều người đang tưởng tượng về AI. Trong công việc hàng ngày, AI thực sự giúp tiết kiệm thời gian ở rất nhiều khâu: đọc tài liệu kỹ thuật, phân tích log, hỗ trợ viết mã, tóm tắt báo cáo hoặc tìm kiếm thông tin. Nhưng AI cũng thường xuyên mắc lỗi, bỏ sót bối cảnh, đưa ra kết luận chưa chính xác hoặc thiếu khả năng theo dõi những quy trình phức tạp kéo dài. Nó là một công cụ hỗ trợ rất mạnh, nhưng để thay thế hoàn toàn những vị trí đòi hỏi trách nhiệm, kinh nghiệm và khả năng ra quyết định thì vẫn còn một khoảng cách đáng kể.

Có lẽ vì vậy mà tôi cho rằng câu hỏi quan trọng nhất hiện nay là "AI đang làm thay đổi giá trị của con người như thế nào" thay vì "AI có thay thế con người hay không". Nếu nhìn lại lịch sử phát triển công nghệ, chúng ta sẽ thấy máy tính không làm biến mất nghề kế toán, Internet không làm biến mất nghề tiếp thị, điện toán đám mây cũng không làm biến mất đội ngũ quản trị hệ thống. Điều thay đổi là cách làm việc, kỹ năng cần thiết và những giá trị mà thị trường sẵn sàng trả tiền.

AI có thể đang tạo ra một quá trình tương tự. Những công việc mang tính lặp lại, dễ chuẩn hóa có thể chịu tác động lớn hơn. Trong khi đó, các kỹ năng liên quan đến tư duy phản biện, đánh giá rủi ro, giao tiếp, sáng tạo, quản trị và chịu trách nhiệm cuối cùng trước kết quả công việc vẫn rất khó thay thế. Nói cách khác, AI không chỉ làm thay đổi công việc mà còn làm thay đổi tiêu chuẩn của người lao động.

Điều thú vị là ngay cả những người đang tạo ra các hệ thống AI tiên tiến nhất cũng không đưa ra được một câu trả lời chắc chắn về tương lai. Sam Altman thừa nhận ông từng đánh giá chưa đầy đủ về một số tác động của AI. Nhiều CEO coi AI là ưu tiên chiến lược nhưng vẫn chưa thể khẳng định năng suất thực tế có đạt được như kỳ vọng hay không. Điều đó cho thấy chúng ta đang ở trong một giai đoạn chuyển đổi mà ngay cả những người trong cuộc cũng đang vừa triển khai vừa quan sát kết quả.

Sau khi đọc bài báo và theo dõi các cuộc tranh luận xung quanh chủ đề này, tôi không nghĩ đây là câu chuyện có thể chia thành hai phe đúng và sai. AI không phải là một "thủ phạm" duy nhất đứng sau mọi đợt sa thải. Nhưng cũng sẽ là ngây thơ nếu cho rằng AI hoàn toàn không ảnh hưởng đến cấu trúc việc làm trong tương lai. Giữa những quan điểm đối lập ấy, có lẽ điều hợp lý nhất là thừa nhận rằng thị trường lao động đang thay đổi, doanh nghiệp đang thay đổi và công nghệ đang thay đổi. Thứ đáng quan tâm không hẳn là việc AI sẽ thay thế bao nhiêu người, mà là mỗi người sẽ thích nghi với sự thay đổi đó như thế nào.

Là người làm trong ngành công nghệ, tôi thấy AI hiện nay giống một công cụ giúp những người giỏi làm việc nhanh hơn nhiều so với trước, hơn là một cỗ máy có thể thay thế hoàn toàn con người. Ít nhất ở thời điểm này, tôi chưa thấy AI vận hành được một hệ thống phức tạp mà không cần con người chịu trách nhiệm ở phía sau. Vì vậy, điều khiến tôi bận tâm không phải là viễn cảnh AI thay thế tất cả, mà là việc rất nhiều người đang đánh giá tương lai của thị trường lao động dựa trên những kỳ vọng hoặc nỗi sợ mà ngay cả những người tạo ra AI cũng chưa thể khẳng định.​

Theo WhiteHat.vn​

 

Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav, cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview