From Beijing with Love
Cháu đã lớn thế này rồi à. Lại đây chú ôm cái coi.
Một chuyến thăm ngoại giao bình thường ban đầu có thể lan truyền chóng mặt trên mạng chỉ trong vòng 24 giờ chỉ vì một lời nhận xét tự trào và một bài đăng đơn giản trên Weibo, thậm chí còn khơi mào một cuộc thảo luận lớn về "trí tuệ cảm xúc" và "chiến lược kinh doanh".
Sự việc bắt đầu một cách đơn giản: Tổng thống Serbia Aleksandar Vučić, trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc, đã có chuyến đi đặc biệt đến Nhà máy ô tô siêu hiện đại Yizhuang, Bắc Kinh. Đây vốn chỉ là một phần thường lệ trong các hoạt động trao đổi kinh tế và thương mại giữa Trung Quốc và Serbia, nhưng nó đã lan truyền rộng rãi vì sự tương phản trong tương tác giữa hai bên.
Ông Vucic tỏ ra vô cùng hào hứng, không chỉ chăm chú lắng nghe bài thuyết trình kỹ thuật từ Xiaomi Auto mà còn tự mình ngồi vào ghế lái của mẫu xe hiệu năng cao Xiaomi YU7 GT mới ra mắt. Với chiều cao gần 6 mét, ông gần như bao trùm toàn bộ ghế ngồi, một cảnh tượng khá ấn tượng.
Điều khiến người ta xúc động hơn nữa là ngay khi ông đóng cửa xe, hệ thống thông minh của xe đột nhiên phát bài quốc ca Serbia. Sự sắp đặt bất ngờ và chu đáo này rõ ràng đã làm ông Vucic ngạc nhiên, ông mỉm cười và vỗ tay nhẹ theo giai điệu, thường xuyên gật đầu tỏ vẻ đồng tình.
Trong chuyến thăm, ông Vucic hết lời khen ngợi mức độ tự động hóa cao tại nhà máy Xiaomi. Sau đó, ông viết trên mạng xã hội: "Tôi có thể học hỏi được rất nhiều điều ở đây, đặc biệt là về những thành tựu mà Trung Quốc đã đạt được."
Nơi này thật tuyệt vời; tôi chưa từng thấy nơi nào như thế. Mọi thứ đều được tự động hóa, với hai nghìn robot đang hoạt động, sản xuất 1.500 chiếc xe chỉ trong hai ca làm việc.
Ngay khi chuyến tham quan sắp kết thúc, một phóng viên đã bất ngờ đặt một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại mang tính khiêu khích: "Thưa ngài Tổng thống, ngài có muốn dùng một chiếc xe Xiaomi để trở về Serbia không?" Câu hỏi này thực sự kiểm tra sự khôn ngoan của người trả lời. Nếu họ nói "Tôi muốn", điều đó có thể được hiểu là họ muốn tặng nó như một món quà; nếu họ nói "Tôi không muốn", điều đó có vẻ thiếu tôn trọng đối với chủ nhà.
Vucic thể hiện khiếu hài hước và trí tuệ cảm xúc cao thường thấy nhún vai và cười đáp lại: "Tôi chắc không đủ tiền mua một chiếc xe như thế, nhưng nó quả thực rất đẹp."
Lời nhận xét đó gây ra một khoảnh khắc im lặng, sau đó là một tràng cười lớn. Nó khéo léo tránh được sự khó xử khi phải hỏi "có nên mua hay không", đồng thời hết lời khen ngợi xe Xiaomi - một ví dụ điển hình về cách trả lời ngoại giao. Không ai ngờ rằng câu trả lời này lại gây ra một làn sóng phản đối dữ dội chỉ vài giờ sau đó.
Tối hôm đó, người sáng lập Xiaomi, Lei Jun, đã đăng tải phản hồi trên tài khoản Weibo cá nhân: "Thưa ngài Chủ tịch, phiên bản tiêu chuẩn của YU7 có giá 233.500 nhân dân tệ." Ông cũng thêm vào một biểu tượng cảm xúc hình con chó.
Chỉ vài lời ngắn ngủi đó đã ngay lập tức đưa Lei Jun lên vị trí dẫn đầu các chủ đề được thảo luận nhiều nhất. Phần bình luận lập tức chia thành hai phe đối lập, tranh luận gay gắt.
Một số cư dân mạng cho rằng chiến lược tiếp thị của Lei Jun là hoàn hảo theo đúng sách giáo khoa . Không cần những lời giải thích dài dòng hay những lời xã giao chính thức, ông chỉ dùng một câu để gắn giá bán của phiên bản tiêu chuẩn YU7, vốn chỉ mới được phát hành năm ngày trước đó, vào một chủ đề nóng hổi mang tính ngoại giao liên quan đến một nguyên thủ quốc gia nước ngoài. Chi phí quảng bá gần như bằng không, nhưng hiệu quả lan tỏa lại tương đương với một chiến dịch quảng cáo trị giá hàng trăm triệu đô la.
Hơn nữa, Lei Jun đã trực tiếp nêu giá, ngụ ý "thực ra nó không đắt lắm". Ông ấy vừa đáp trả lời trêu chọc hài hước của Vučić, vừa khéo léo chứng minh tính hiệu quả về chi phí của xe Xiaomi, thể hiện sự điềm tĩnh và tế nhị.
Tuy nhiên, một số cư dân mạng lại không đồng tình, trực tiếp chỉ trích Lei Jun vì thiếu trí tuệ cảm xúc và cư xử thiếu đứng đắn.
Những cư dân mạng này bình luận rằng phát biểu của ông Vucic về việc "không đủ khả năng chi trả" rõ ràng chỉ là một lời nói lịch sự và một cử chỉ hài hước trong bối cảnh ngoại giao, chứ không phải là một câu hỏi thực sự về giá cả. Là một doanh nhân có tầm ảnh hưởng quốc tế, Lei Jun lẽ ra nên thể hiện sự rộng lượng hơn; ông ấy nên im lặng hoặc đưa ra những lời lẽ lịch sự như "Chào mừng ngài Chủ tịch đến trải nghiệm".
Ông ta trực tiếp đưa ra mức giá, nghe như thể đang nói, "Này, nó không đắt, ngầi có thể mua được," điều này nghe rất cứng nhắc và thực dụng, biến một cuộc giao tiếp ngoại giao thân thiện thành một quảng cáo thương mại trắng trợn.
Một số người chỉ ra rằng nếu Lei Jun thực sự chân thành, ông ta có thể nói, "Chúng tôi rất vinh dự được cung cấp cho Tổng thống một chiếc," nhưng ông ta đã không làm vậy. Ông ta chọn cách trả lời trực tiếp và mang tính thương mại nhất, điều này khiến nhiều người cảm thấy không thoải mái.
Khi Vucic nói rằng ông ấy "không đủ khả năng chi trả", ông ấy không chỉ nói cho lịch sự. Theo thông tin công khai, lương tháng của Vucic tương đương khoảng 62tr, và lương năm khoảng 8855 triệu tính ra tiền Việt.
Phiên bản hiệu năng cao Xiaomi YU7 GT mà anh ấy đã lái thử có giá 389.900 nhân dân tệ (hơn 1,5 tỷ) tại Trung Quốc. Nếu xuất khẩu sang Serbia, cộng thêm thuế quan, phí vận chuyển và các chi phí khác, giá sẽ tăng hơn gấp đôi, lên tới 700.000 đến 800.000 nhân dân tệ (2,7 tỷ đến 3,1 tỷ).
Nói cách khác, ngay cả khi Vucic tiết kiệm toàn bộ tiền lương trong ba năm mà không tiêu một xu nào, ông ấy vẫn không đủ tiền mua một chiếc YU7 GT. Ngay cả phiên bản tiêu chuẩn của YU7, được Lei Jun định giá 233.500 nhân dân tệ, vẫn đắt hơn mức lương một năm của một Tổng thống.
Vậy nên khi ông ấy nói "không đủ khả năng chi trả", thực ra ông ấy đã nói thật.
Điều thú vị hơn nữa là mặc dù Vucic nói đùa rằng không đủ tiền mua chiếc xe thật, nhưng ông ấy không ra về tay không. Trước khi rời khỏi phòng triển lãm, ông ấy đã đến quầy bán đồ lưu niệm và quay sang hỏi Lin Shiwei, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Tài chính của Tập đoàn Xiaomi, "Tôi thanh toán ở đâu?"
Cuối cùng, nhóm tùy tùng của ông ấy đã mua tặng ông bốn mô hình xe hơi Xiaomi SU7 Ultra và một nam châm tủ lạnh cùng kiểu, lấp đầy một chiếc túi lớn. Hành động đáng yêu bất ngờ này đã ngay lập tức giúp ông ấy có được vô số người hâm mộ.
Nhiều cư dân mạng bình luận rằng đây mới chính là phong thái đích thực của một nguyên thủ quốc gia đến từ một cường quốc. Ông ấy không hề tỏ vẻ ta đây, không cố gắng lợi dụng người khác, và đã mua quà lưu niệm bằng tiền riêng của mình, thể hiện sự trân trọng đối với các sản phẩm của Trung Quốc trong khi vẫn giữ được phẩm giá.
So với các vị quan chức nước ngoài thường dễ dàng đòi hỏi những món quà đắt tiền, cách tiếp cận của ông Vucic có vẻ đặc biệt chân thành và dễ mến.
Vấn đề cốt lõi của cuộc tranh cãi này không phải là phản ứng của Lei Jun đúng hay sai, mà là sự hiểu lầm trong các bối cảnh khác nhau.
Những lời của ông Vucic được nói ra trong bối cảnh ngoại giao; ngôn ngữ của ông ấy mang tính ngoại giao, uyển chuyển và hài hước. Ngược lại, Lei Jun là một doanh nhân; ngôn ngữ của ông ấy hướng đến kinh doanh, trực tiếp và tập trung vào hiệu quả.
Khi hai hệ thống ngôn ngữ này xung đột, sự hiểu lầm sẽ nảy sinh.
Lei Jun tin rằng ông ta chỉ đơn thuần trả lời câu hỏi về giá cả sản phẩm và vô tình quảng bá sản phẩm miễn phí. Tuy nhiên, nhiều cư dân mạng cho rằng ông ta đã hành động trong hoàn cảnh không phù hợp, theo cách không phù hợp và với động cơ lợi nhuận quá mức.
Tuy nhiên, chúng ta không thể hoàn toàn bác bỏ cách tiếp cận của Lei Jun. Trong nền kinh tế chú trọng drama này, cơ hội tiếp thị tốt rất dễ biến mất. Lei Jun đã nắm bắt cơ hội này, sử dụng phương pháp đơn giản nhất để cho cả thế giới biết rằng phiên bản tiêu chuẩn của Xiaomi YU7 chỉ có giá 233.500 nhân dân tệ.
Từ góc độ kinh doanh, đây chắc chắn là một chiến dịch marketing rất thành công. Thống kê cho thấy sau khi Lei Jun đăng tải tin nhắn trên Weibo, lượt tìm kiếm về Xiaomi YU7 đã tăng vọt 300%, và nhiều người trước đây không biết đến chiếc xe này giờ đã biết về giá cả và vị trí của nó.
Sự việc bắt đầu một cách đơn giản: Tổng thống Serbia Aleksandar Vučić, trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc, đã có chuyến đi đặc biệt đến Nhà máy ô tô siêu hiện đại Yizhuang, Bắc Kinh. Đây vốn chỉ là một phần thường lệ trong các hoạt động trao đổi kinh tế và thương mại giữa Trung Quốc và Serbia, nhưng nó đã lan truyền rộng rãi vì sự tương phản trong tương tác giữa hai bên.
Ông Vucic tỏ ra vô cùng hào hứng, không chỉ chăm chú lắng nghe bài thuyết trình kỹ thuật từ Xiaomi Auto mà còn tự mình ngồi vào ghế lái của mẫu xe hiệu năng cao Xiaomi YU7 GT mới ra mắt. Với chiều cao gần 6 mét, ông gần như bao trùm toàn bộ ghế ngồi, một cảnh tượng khá ấn tượng.
Điều khiến người ta xúc động hơn nữa là ngay khi ông đóng cửa xe, hệ thống thông minh của xe đột nhiên phát bài quốc ca Serbia. Sự sắp đặt bất ngờ và chu đáo này rõ ràng đã làm ông Vucic ngạc nhiên, ông mỉm cười và vỗ tay nhẹ theo giai điệu, thường xuyên gật đầu tỏ vẻ đồng tình.
Trong chuyến thăm, ông Vucic hết lời khen ngợi mức độ tự động hóa cao tại nhà máy Xiaomi. Sau đó, ông viết trên mạng xã hội: "Tôi có thể học hỏi được rất nhiều điều ở đây, đặc biệt là về những thành tựu mà Trung Quốc đã đạt được."
Nơi này thật tuyệt vời; tôi chưa từng thấy nơi nào như thế. Mọi thứ đều được tự động hóa, với hai nghìn robot đang hoạt động, sản xuất 1.500 chiếc xe chỉ trong hai ca làm việc.
Ngay khi chuyến tham quan sắp kết thúc, một phóng viên đã bất ngờ đặt một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại mang tính khiêu khích: "Thưa ngài Tổng thống, ngài có muốn dùng một chiếc xe Xiaomi để trở về Serbia không?" Câu hỏi này thực sự kiểm tra sự khôn ngoan của người trả lời. Nếu họ nói "Tôi muốn", điều đó có thể được hiểu là họ muốn tặng nó như một món quà; nếu họ nói "Tôi không muốn", điều đó có vẻ thiếu tôn trọng đối với chủ nhà.
Vucic thể hiện khiếu hài hước và trí tuệ cảm xúc cao thường thấy nhún vai và cười đáp lại: "Tôi chắc không đủ tiền mua một chiếc xe như thế, nhưng nó quả thực rất đẹp."
Lời nhận xét đó gây ra một khoảnh khắc im lặng, sau đó là một tràng cười lớn. Nó khéo léo tránh được sự khó xử khi phải hỏi "có nên mua hay không", đồng thời hết lời khen ngợi xe Xiaomi - một ví dụ điển hình về cách trả lời ngoại giao. Không ai ngờ rằng câu trả lời này lại gây ra một làn sóng phản đối dữ dội chỉ vài giờ sau đó.
Tối hôm đó, người sáng lập Xiaomi, Lei Jun, đã đăng tải phản hồi trên tài khoản Weibo cá nhân: "Thưa ngài Chủ tịch, phiên bản tiêu chuẩn của YU7 có giá 233.500 nhân dân tệ." Ông cũng thêm vào một biểu tượng cảm xúc hình con chó.
Chỉ vài lời ngắn ngủi đó đã ngay lập tức đưa Lei Jun lên vị trí dẫn đầu các chủ đề được thảo luận nhiều nhất. Phần bình luận lập tức chia thành hai phe đối lập, tranh luận gay gắt.
Một số cư dân mạng cho rằng chiến lược tiếp thị của Lei Jun là hoàn hảo theo đúng sách giáo khoa . Không cần những lời giải thích dài dòng hay những lời xã giao chính thức, ông chỉ dùng một câu để gắn giá bán của phiên bản tiêu chuẩn YU7, vốn chỉ mới được phát hành năm ngày trước đó, vào một chủ đề nóng hổi mang tính ngoại giao liên quan đến một nguyên thủ quốc gia nước ngoài. Chi phí quảng bá gần như bằng không, nhưng hiệu quả lan tỏa lại tương đương với một chiến dịch quảng cáo trị giá hàng trăm triệu đô la.
Hơn nữa, Lei Jun đã trực tiếp nêu giá, ngụ ý "thực ra nó không đắt lắm". Ông ấy vừa đáp trả lời trêu chọc hài hước của Vučić, vừa khéo léo chứng minh tính hiệu quả về chi phí của xe Xiaomi, thể hiện sự điềm tĩnh và tế nhị.
Tuy nhiên, một số cư dân mạng lại không đồng tình, trực tiếp chỉ trích Lei Jun vì thiếu trí tuệ cảm xúc và cư xử thiếu đứng đắn.
Những cư dân mạng này bình luận rằng phát biểu của ông Vucic về việc "không đủ khả năng chi trả" rõ ràng chỉ là một lời nói lịch sự và một cử chỉ hài hước trong bối cảnh ngoại giao, chứ không phải là một câu hỏi thực sự về giá cả. Là một doanh nhân có tầm ảnh hưởng quốc tế, Lei Jun lẽ ra nên thể hiện sự rộng lượng hơn; ông ấy nên im lặng hoặc đưa ra những lời lẽ lịch sự như "Chào mừng ngài Chủ tịch đến trải nghiệm".
Ông ta trực tiếp đưa ra mức giá, nghe như thể đang nói, "Này, nó không đắt, ngầi có thể mua được," điều này nghe rất cứng nhắc và thực dụng, biến một cuộc giao tiếp ngoại giao thân thiện thành một quảng cáo thương mại trắng trợn.
Một số người chỉ ra rằng nếu Lei Jun thực sự chân thành, ông ta có thể nói, "Chúng tôi rất vinh dự được cung cấp cho Tổng thống một chiếc," nhưng ông ta đã không làm vậy. Ông ta chọn cách trả lời trực tiếp và mang tính thương mại nhất, điều này khiến nhiều người cảm thấy không thoải mái.
Khi Vucic nói rằng ông ấy "không đủ khả năng chi trả", ông ấy không chỉ nói cho lịch sự. Theo thông tin công khai, lương tháng của Vucic tương đương khoảng 62tr, và lương năm khoảng 8855 triệu tính ra tiền Việt.
Phiên bản hiệu năng cao Xiaomi YU7 GT mà anh ấy đã lái thử có giá 389.900 nhân dân tệ (hơn 1,5 tỷ) tại Trung Quốc. Nếu xuất khẩu sang Serbia, cộng thêm thuế quan, phí vận chuyển và các chi phí khác, giá sẽ tăng hơn gấp đôi, lên tới 700.000 đến 800.000 nhân dân tệ (2,7 tỷ đến 3,1 tỷ).
Nói cách khác, ngay cả khi Vucic tiết kiệm toàn bộ tiền lương trong ba năm mà không tiêu một xu nào, ông ấy vẫn không đủ tiền mua một chiếc YU7 GT. Ngay cả phiên bản tiêu chuẩn của YU7, được Lei Jun định giá 233.500 nhân dân tệ, vẫn đắt hơn mức lương một năm của một Tổng thống.
Vậy nên khi ông ấy nói "không đủ khả năng chi trả", thực ra ông ấy đã nói thật.
Điều thú vị hơn nữa là mặc dù Vucic nói đùa rằng không đủ tiền mua chiếc xe thật, nhưng ông ấy không ra về tay không. Trước khi rời khỏi phòng triển lãm, ông ấy đã đến quầy bán đồ lưu niệm và quay sang hỏi Lin Shiwei, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Tài chính của Tập đoàn Xiaomi, "Tôi thanh toán ở đâu?"
Cuối cùng, nhóm tùy tùng của ông ấy đã mua tặng ông bốn mô hình xe hơi Xiaomi SU7 Ultra và một nam châm tủ lạnh cùng kiểu, lấp đầy một chiếc túi lớn. Hành động đáng yêu bất ngờ này đã ngay lập tức giúp ông ấy có được vô số người hâm mộ.
Nhiều cư dân mạng bình luận rằng đây mới chính là phong thái đích thực của một nguyên thủ quốc gia đến từ một cường quốc. Ông ấy không hề tỏ vẻ ta đây, không cố gắng lợi dụng người khác, và đã mua quà lưu niệm bằng tiền riêng của mình, thể hiện sự trân trọng đối với các sản phẩm của Trung Quốc trong khi vẫn giữ được phẩm giá.
So với các vị quan chức nước ngoài thường dễ dàng đòi hỏi những món quà đắt tiền, cách tiếp cận của ông Vucic có vẻ đặc biệt chân thành và dễ mến.
Vấn đề cốt lõi của cuộc tranh cãi này không phải là phản ứng của Lei Jun đúng hay sai, mà là sự hiểu lầm trong các bối cảnh khác nhau.
Những lời của ông Vucic được nói ra trong bối cảnh ngoại giao; ngôn ngữ của ông ấy mang tính ngoại giao, uyển chuyển và hài hước. Ngược lại, Lei Jun là một doanh nhân; ngôn ngữ của ông ấy hướng đến kinh doanh, trực tiếp và tập trung vào hiệu quả.
Khi hai hệ thống ngôn ngữ này xung đột, sự hiểu lầm sẽ nảy sinh.
Lei Jun tin rằng ông ta chỉ đơn thuần trả lời câu hỏi về giá cả sản phẩm và vô tình quảng bá sản phẩm miễn phí. Tuy nhiên, nhiều cư dân mạng cho rằng ông ta đã hành động trong hoàn cảnh không phù hợp, theo cách không phù hợp và với động cơ lợi nhuận quá mức.
Tuy nhiên, chúng ta không thể hoàn toàn bác bỏ cách tiếp cận của Lei Jun. Trong nền kinh tế chú trọng drama này, cơ hội tiếp thị tốt rất dễ biến mất. Lei Jun đã nắm bắt cơ hội này, sử dụng phương pháp đơn giản nhất để cho cả thế giới biết rằng phiên bản tiêu chuẩn của Xiaomi YU7 chỉ có giá 233.500 nhân dân tệ.
Từ góc độ kinh doanh, đây chắc chắn là một chiến dịch marketing rất thành công. Thống kê cho thấy sau khi Lei Jun đăng tải tin nhắn trên Weibo, lượt tìm kiếm về Xiaomi YU7 đã tăng vọt 300%, và nhiều người trước đây không biết đến chiếc xe này giờ đã biết về giá cả và vị trí của nó.
