ThanhDat
Intern Writer
Trung Đông tiếp tục leo thang căng thẳng sau khi quân đội Mỹ mở một đợt tấn công mới với quy mô lớn nhằm vào Iran.
Cuối ngày 8/7 theo giờ địa phương, hàng loạt vụ nổ được ghi nhận tại Sirik, Bandar Abbas, Chabahar và nhiều địa điểm khác trên lãnh thổ Iran. Rạng sáng ngày hôm sau, sân bay Shahr tại tỉnh Sistan-Baluchistan hứng chịu bốn vụ nổ lớn. Tòa nhà hỗ trợ hoạt động bay cùng trạm khí tượng của sân bay bị trúng bom, khiến một lính cứu hỏa thiệt mạng và nhiều công trình bị hư hại. Một cây cầu đường sắt ở khu vực đông bắc Iran cũng bị tấn công.
Các nguồn tin quân sự Iran cho biết lực lượng tên lửa và máy bay không người lái của nước này sẽ sớm tiến hành một cuộc đáp trả nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông. Những căn cứ trọng yếu của Mỹ hiện tập trung ở Qatar, Bahrain, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ả Rập Xê Út, trong đó có Căn cứ Không quân Al Udeid và trụ sở Hạm đội 5.
Trước đó, ngày 8/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump, khi tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ, bày tỏ sự không hài lòng khi Iran bị cho là vi phạm bản ghi nhớ giữa hai bên. Ông cảnh báo quân đội Mỹ sẽ tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Iran và giành quyền kiểm soát đảo Kharg ngay trong tối cùng ngày.
Hiện hơn 20 tàu chiến của Hải quân Mỹ đang hoạt động tại nhiều khu vực trên Trung Đông. Tháng trước, các tàu chiến và máy bay Hải quân Mỹ cũng triển khai đội hình quy mô lớn trên Biển Ả Rập nhằm phô diễn sức mạnh quân sự. Cùng thời điểm, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã thu hồi giấy phép chung cho phép bán dầu của Iran.
Những tuyên bố cứng rắn của Tổng thống Trump ngay lập tức tạo áp lực lên thị trường tài chính toàn cầu. Giá dầu tiếp tục tăng mạnh khi dầu WTI giao kỳ hạn đóng cửa ở mức 73,52 USD/thùng (khoảng 1,91 triệu VNĐ/thùng), tăng 3,08 USD (khoảng 80.000 VNĐ). Trong khi đó, dầu Brent giao kỳ hạn đạt 78,02 USD/thùng (khoảng 2,03 triệu VNĐ/thùng), tăng 3,86 USD (khoảng 100.000 VNĐ).
Jorge Leon, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị của Rystad Energy, cho biết trong báo cáo rằng hoạt động vận tải ngày 8/7 "dường như đã bị đình trệ hoàn toàn". Theo ông, phản ứng của thị trường đang phản ánh đúng mức độ rủi ro thực tế hơn bất kỳ tuyên bố nào từ Washington hay Tehran.
Hiện eo biển Hormuz có ba tuyến hàng hải chính. Tuyến phía bắc nằm dưới sự kiểm soát của Iran. Tuyến giữa từng là tuyến vận tải quốc tế chủ yếu trước khi khu vực bị phong tỏa. Tuyến phía nam đi qua vùng biển gần Oman và được Oman, Hoa Kỳ cùng Tổ chức Hàng hải Quốc tế điều phối.
Sau cuộc xung đột, Iran coi eo biển Hormuz là một quân bài chiến lược trong cuộc cạnh tranh với Mỹ. Dù hai bên đã ký bản ghi nhớ ngừng bắn, Tehran vẫn muốn tiếp tục tăng cường kiểm soát khu vực này. Trước đó, tình báo Mỹ đánh giá Iran kỳ vọng sử dụng nguồn thu từ phí dịch vụ tại eo biển để phục vụ công cuộc tái thiết sau chiến tranh. Vì vậy, vấn đề thu phí tại Hormuz được dự báo sẽ còn kéo dài.
Tuần trước, Bộ Chỉ huy Quân sự Liên hợp Iran cảnh báo mọi tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz phải sử dụng các tuyến hàng hải được phê duyệt. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Bagaei cũng viện dẫn Điều 5 của bản ghi nhớ Mỹ - Iran ký ngày 18/6, cho rằng Iran có quyền thực hiện các biện pháp cần thiết để quản lý eo biển Hormuz và cung cấp các dịch vụ hàng hải.
Đầu tuần này, một số tàu buôn từ Ả Rập Xê Út, Qatar và các quốc gia khác báo cáo bị máy bay không người lái tấn công khi đi qua khu vực eo biển Hormuz thuộc lãnh hải Oman. Hai tàu bị trúng đạn và hư hại nặng.
Ả Rập Xê Út và Qatar lên án các cuộc tấn công của Iran, cho rằng việc nhắm vào tàu dân sự hoạt động trên tuyến hàng hải quốc tế là hành động nguy hiểm và vi phạm rõ ràng thỏa thuận ngừng bắn.
Các mục tiêu bị tấn công gồm hệ thống phòng không, hệ thống giám sát bờ biển, tên lửa đất đối không, tên lửa hành trình chống hạm và các địa điểm phóng máy bay không người lái. Chiến dịch khiến 8 binh sĩ thuộc Không quân và Hải quân Iran thiệt mạng. Ngoài ra, một cuộc tấn công tên lửa vào cảng tại tỉnh Hormozgan làm 2 ngư dân thiệt mạng và 2 người khác bị thương.
Trong khi đó, Iran đang tổ chức lễ tang cấp nhà nước cho cố lãnh đạo tối cao Ayatollah Khamenei. Ước tính có từ 15 đến 20 triệu người tham dự, trở thành lễ tang cấp nhà nước lớn nhất trong lịch sử nước này.
Phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 8/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho rằng việc tái diễn chiến tranh không mang lại lợi ích cho bất kỳ bên nào và các biện pháp quân sự không thể giải quyết tận gốc các vấn đề. Ông kêu gọi Mỹ và Iran thực hiện đúng bản ghi nhớ đã ký, giải quyết bất đồng thông qua đối thoại và tránh sử dụng vũ lực.
Bộ Ngoại giao Pakistan cũng ra tuyên bố kêu gọi tất cả các bên kiềm chế, tránh những hành động có thể làm xói mòn hòa bình và ổn định khu vực. Pakistan nhấn mạnh rằng mục tiêu hòa bình chỉ có thể đạt được thông qua đối thoại ngoại giao liên tục và việc thực hiện nghiêm túc các cam kết trong bản ghi nhớ.
Người phát ngôn của Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres, Stéphane Dujarric, cho biết ông Guterres bị sốc trước việc các hành động thù địch giữa Mỹ và Iran tái diễn. Ông kêu gọi các bên giảm căng thẳng, cảnh báo những tiến triển ngoại giao giữa Washington và Tehran đang đứng trước nguy cơ bị đảo ngược, đồng thời nhấn mạnh rằng nếu xung đột toàn diện bùng phát trở lại, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng đối với người dân trong khu vực, hòa bình, an ninh quốc tế và nền kinh tế toàn cầu.
Cuối ngày 8/7 theo giờ địa phương, hàng loạt vụ nổ được ghi nhận tại Sirik, Bandar Abbas, Chabahar và nhiều địa điểm khác trên lãnh thổ Iran. Rạng sáng ngày hôm sau, sân bay Shahr tại tỉnh Sistan-Baluchistan hứng chịu bốn vụ nổ lớn. Tòa nhà hỗ trợ hoạt động bay cùng trạm khí tượng của sân bay bị trúng bom, khiến một lính cứu hỏa thiệt mạng và nhiều công trình bị hư hại. Một cây cầu đường sắt ở khu vực đông bắc Iran cũng bị tấn công.
Các nguồn tin quân sự Iran cho biết lực lượng tên lửa và máy bay không người lái của nước này sẽ sớm tiến hành một cuộc đáp trả nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông. Những căn cứ trọng yếu của Mỹ hiện tập trung ở Qatar, Bahrain, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ả Rập Xê Út, trong đó có Căn cứ Không quân Al Udeid và trụ sở Hạm đội 5.
Trước đó, ngày 8/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump, khi tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ, bày tỏ sự không hài lòng khi Iran bị cho là vi phạm bản ghi nhớ giữa hai bên. Ông cảnh báo quân đội Mỹ sẽ tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Iran và giành quyền kiểm soát đảo Kharg ngay trong tối cùng ngày.
Hiện hơn 20 tàu chiến của Hải quân Mỹ đang hoạt động tại nhiều khu vực trên Trung Đông. Tháng trước, các tàu chiến và máy bay Hải quân Mỹ cũng triển khai đội hình quy mô lớn trên Biển Ả Rập nhằm phô diễn sức mạnh quân sự. Cùng thời điểm, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã thu hồi giấy phép chung cho phép bán dầu của Iran.
Những tuyên bố cứng rắn của Tổng thống Trump ngay lập tức tạo áp lực lên thị trường tài chính toàn cầu. Giá dầu tiếp tục tăng mạnh khi dầu WTI giao kỳ hạn đóng cửa ở mức 73,52 USD/thùng (khoảng 1,91 triệu VNĐ/thùng), tăng 3,08 USD (khoảng 80.000 VNĐ). Trong khi đó, dầu Brent giao kỳ hạn đạt 78,02 USD/thùng (khoảng 2,03 triệu VNĐ/thùng), tăng 3,86 USD (khoảng 100.000 VNĐ).
Eo biển Hormuz gần như tê liệt sau căng thẳng leo thang
Hoạt động vận chuyển dầu bằng tàu qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải được xem là "van dầu" của thế giới, gần như đã dừng lại.
Jorge Leon, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị của Rystad Energy, cho biết trong báo cáo rằng hoạt động vận tải ngày 8/7 "dường như đã bị đình trệ hoàn toàn". Theo ông, phản ứng của thị trường đang phản ánh đúng mức độ rủi ro thực tế hơn bất kỳ tuyên bố nào từ Washington hay Tehran.
Hiện eo biển Hormuz có ba tuyến hàng hải chính. Tuyến phía bắc nằm dưới sự kiểm soát của Iran. Tuyến giữa từng là tuyến vận tải quốc tế chủ yếu trước khi khu vực bị phong tỏa. Tuyến phía nam đi qua vùng biển gần Oman và được Oman, Hoa Kỳ cùng Tổ chức Hàng hải Quốc tế điều phối.
Sau cuộc xung đột, Iran coi eo biển Hormuz là một quân bài chiến lược trong cuộc cạnh tranh với Mỹ. Dù hai bên đã ký bản ghi nhớ ngừng bắn, Tehran vẫn muốn tiếp tục tăng cường kiểm soát khu vực này. Trước đó, tình báo Mỹ đánh giá Iran kỳ vọng sử dụng nguồn thu từ phí dịch vụ tại eo biển để phục vụ công cuộc tái thiết sau chiến tranh. Vì vậy, vấn đề thu phí tại Hormuz được dự báo sẽ còn kéo dài.
Tuần trước, Bộ Chỉ huy Quân sự Liên hợp Iran cảnh báo mọi tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz phải sử dụng các tuyến hàng hải được phê duyệt. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Bagaei cũng viện dẫn Điều 5 của bản ghi nhớ Mỹ - Iran ký ngày 18/6, cho rằng Iran có quyền thực hiện các biện pháp cần thiết để quản lý eo biển Hormuz và cung cấp các dịch vụ hàng hải.
Đầu tuần này, một số tàu buôn từ Ả Rập Xê Út, Qatar và các quốc gia khác báo cáo bị máy bay không người lái tấn công khi đi qua khu vực eo biển Hormuz thuộc lãnh hải Oman. Hai tàu bị trúng đạn và hư hại nặng.
Ả Rập Xê Út và Qatar lên án các cuộc tấn công của Iran, cho rằng việc nhắm vào tàu dân sự hoạt động trên tuyến hàng hải quốc tế là hành động nguy hiểm và vi phạm rõ ràng thỏa thuận ngừng bắn.
Mỹ mở đợt không kích mới, cộng đồng quốc tế kêu gọi kiềm chế
Đáp trả việc Iran bị cáo buộc tấn công nhiều tàu buôn mang quốc tịch khác nhau, Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ đã tiến hành một loạt cuộc không kích vào rạng sáng 8/8, nhằm vào hơn 80 mục tiêu trên lãnh thổ Iran.Các mục tiêu bị tấn công gồm hệ thống phòng không, hệ thống giám sát bờ biển, tên lửa đất đối không, tên lửa hành trình chống hạm và các địa điểm phóng máy bay không người lái. Chiến dịch khiến 8 binh sĩ thuộc Không quân và Hải quân Iran thiệt mạng. Ngoài ra, một cuộc tấn công tên lửa vào cảng tại tỉnh Hormozgan làm 2 ngư dân thiệt mạng và 2 người khác bị thương.
Trong khi đó, Iran đang tổ chức lễ tang cấp nhà nước cho cố lãnh đạo tối cao Ayatollah Khamenei. Ước tính có từ 15 đến 20 triệu người tham dự, trở thành lễ tang cấp nhà nước lớn nhất trong lịch sử nước này.
Phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 8/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho rằng việc tái diễn chiến tranh không mang lại lợi ích cho bất kỳ bên nào và các biện pháp quân sự không thể giải quyết tận gốc các vấn đề. Ông kêu gọi Mỹ và Iran thực hiện đúng bản ghi nhớ đã ký, giải quyết bất đồng thông qua đối thoại và tránh sử dụng vũ lực.
Bộ Ngoại giao Pakistan cũng ra tuyên bố kêu gọi tất cả các bên kiềm chế, tránh những hành động có thể làm xói mòn hòa bình và ổn định khu vực. Pakistan nhấn mạnh rằng mục tiêu hòa bình chỉ có thể đạt được thông qua đối thoại ngoại giao liên tục và việc thực hiện nghiêm túc các cam kết trong bản ghi nhớ.
Người phát ngôn của Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres, Stéphane Dujarric, cho biết ông Guterres bị sốc trước việc các hành động thù địch giữa Mỹ và Iran tái diễn. Ông kêu gọi các bên giảm căng thẳng, cảnh báo những tiến triển ngoại giao giữa Washington và Tehran đang đứng trước nguy cơ bị đảo ngược, đồng thời nhấn mạnh rằng nếu xung đột toàn diện bùng phát trở lại, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng đối với người dân trong khu vực, hòa bình, an ninh quốc tế và nền kinh tế toàn cầu.
