Zoey
Intern Writer
Chưa đầy một tuần sau khi dự án máy bay chiến đấu thế hệ mới (NGF) do Pháp và Đức dẫn đầu tan rã trong hình thức ban đầu, Airbus đã nhanh chóng nỗ lực khởi động lại chương trình phát triển tiêm kích thế hệ thứ sáu đầy tham vọng của châu Âu. Lần này, dự án sẽ nằm dưới sự lãnh đạo của Đức và Tây Ban Nha, một động thái cho thấy sự thay đổi lớn trong cục diện hợp tác quốc phòng của lục địa già.
Dự án NGF trước đây được kỳ vọng là trung tâm của Hệ thống Không chiến Tương lai (FCAS) toàn châu Âu, một "hệ thống của các hệ thống" phức tạp. Đơn vị Quốc phòng và Không gian của Airbus đã công bố sáng kiến mới mang tên 'Team Gen 6' trên nền tảng X, khẳng định đây là "một bước tiến thú vị cho chủ quyền châu Âu". Đến nay, đã có tám nhà thầu quốc phòng và hàng không vũ trụ của Đức ký vào một văn bản định vị chiến lược, bao gồm Autoflug, Diehl Defense, Hensoldt, Liebherr, MBDA Germany, MTU Aero Engines, và Rohde and Schwarz.
Để phản ánh bản chất Đức-Tây Ban Nha của chương trình mới, các công ty này sẽ "tích hợp chặt chẽ" với các đối tác từ Tây Ban Nha, gồm GMV, Grupo Oesia, Indra, ITP Aero, và Sener. Airbus nhấn mạnh rằng, trong khi việc phát triển FCAS tổng thể vẫn tiếp diễn, thì máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu cần một cấu trúc công nghiệp mới, linh hoạt hơn. 'Team Gen 6' tự tin có đủ năng lực và đang tìm kiếm sự phối hợp chặt chẽ với các nhà hoạch định chính sách và lực lượng không quân để thúc đẩy một hệ thống không chiến vượt trội cho an ninh chung của châu Âu.
Jean-Brice Dumont, người đứng đầu bộ phận không quân tại Airbus Defense and Space, chia sẻ tại triển lãm hàng không ILA Berlin rằng công ty vẫn cam kết phát triển tiêm kích thế hệ thứ sáu. Ông thừa nhận "cần phải định hình lại và xem xét thực tế hiện tại". NGF bị hủy bỏ chỉ là một trong bảy "trụ cột" công nghệ đang được phát triển trong khuôn khổ FCAS, bao gồm cả động cơ, phương tiện mang từ xa, vũ khí dẫn đường chính xác và kết nối dữ liệu.
Ông Dumont nhấn mạnh rằng thế giới năm 2026 đã rất khác so với năm 2017 khi chương trình FCAS được khởi động. Mục tiêu ban đầu là đưa FCAS, bao gồm NGF, vào hoạt động trước năm 2040, nhưng giờ đây, các công nghệ như kết nối, hệ thống của các hệ thống và phương tiện không người lái đã được chứng minh và sử dụng rộng rãi. Airbus đã trình bày nhiều lựa chọn cho các bộ trưởng quốc phòng và đang chờ hướng dẫn thêm.
Nguyên nhân chính khiến NGF sụp đổ là những bất đồng kéo dài về phân chia công việc và vai trò lãnh đạo giữa Airbus (đại diện cho Đức và Tây Ban Nha) và Dassault Aviation (đại diện cho Pháp). Dassault yêu cầu đóng vai trò quyết định trong NGF, phản ánh các yêu cầu đặc thù của Lực lượng Vũ trang Pháp, như khả năng hoạt động từ tàu sân bay và mang vũ khí hạt nhân, những tính năng mà Đức và Tây Ban Nha không cần.
Dù vậy, ông Dumont cho rằng chương trình FCAS vẫn mang lại những bài học quý giá. Các giai đoạn 1A và 1B đã cung cấp phân tích kỹ lưỡng về phân bổ công việc giữa các nền tảng có người lái và không người lái, điều này vẫn còn giá trị. Ví dụ, Airbus đang thử nghiệm Eurofighter hoạt động như một "máy bay chiến đấu chỉ huy" (command fighter), có khả năng phối hợp với máy bay không người lái chiến đấu hợp tác (UCCA). Các thử nghiệm ban đầu sẽ sử dụng máy bay Learjet được cấu hình như một máy bay chỉ huy thay thế, bay cùng máy bay không người lái. Airbus hy vọng Eurofighter được cấu hình như máy bay chỉ huy sẽ sẵn sàng hoạt động vào năm 2029.
Việc NGF chấm dứt và 'Team Gen 6' ra đời đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai không chiến của châu Âu. Theo Douglas Barrie, chuyên gia cao cấp về hàng không vũ trụ quân sự tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) ở London, sự hợp tác giữa Đức và Tây Ban Nha dưới sự bảo trợ của Airbus là hợp lý, nhưng thành công của nó còn bỏ ngỏ. Cả hai quốc gia đều đang tìm kiếm sự thay thế cho phi đội Eurofighter của mình.
Ông Barrie nghi ngờ liệu Đức và Tây Ban Nha có thể tự mình xây dựng một chương trình đáng tin cậy hay không. Với nhu cầu tối đa khoảng 250 đến 300 máy bay chiến đấu, 'Team Gen 6' sẽ rất khó để hòa vốn. Điều này buộc Đức và Tây Ban Nha phải tìm kiếm các đối tác khác. Các lựa chọn tiềm năng bao gồm Chương trình Không chiến Toàn cầu (GCAP) do Anh dẫn đầu (có sự tham gia của Ý và Nhật Bản với tiêm kích Tempest) hoặc chương trình máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo của Thụy Điển do Saab dẫn đầu.
Việc Airbus tham gia GCAP sẽ khó khăn do cấu trúc công nghiệp đã được thiết lập. Ông Barrie cho rằng một liên minh Đức-Tây Ban Nha-Thụy Điển có vẻ khả thi hơn, vì yêu cầu về kích thước và chi phí máy bay của họ có phần tương đồng hơn so với GCAP, vốn hướng tới một máy bay lớn hơn, tầm bay xa hơn và tải trọng lớn hơn.
Nếu liên minh Đức-Tây Ban Nha-Thụy Điển thành công, máy bay chiến đấu của họ vẫn sẽ đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ Pháp, quốc gia có thể tiếp tục phát triển Rafale sau khi NGF sụp đổ. Ngoài ra, Hàn Quốc với KF-21 và Thổ Nhĩ Kỳ với TF Kaan cũng là những đối thủ tiềm năng, dù đây là các thiết kế thế hệ thứ năm ít tham vọng hơn.
Về phía Pháp, nếu họ tự mình phát triển tiêm kích thế hệ thứ sáu, Dassault Aviation có thể sẽ nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ. Dassault có truyền thống vượt trội so với quy mô của mình. Trong trung hạn, Rafale vẫn là một máy bay sinh lời, nhưng đến một lúc nào đó, Pháp sẽ cần một mẫu máy bay kế nhiệm hoàn toàn mới. Pháp có khả năng tự phát triển, nhưng có thể sẽ tìm kiếm đối tác, có thể là các quốc gia vùng Vịnh hoặc Ấn Độ.
Ấn Độ, một đối tác quân sự lâu năm của Nga, cũng là một ẩn số. Nước này có thể mua thêm Rafale nhưng về lâu dài sẽ tìm kiếm tiêm kích thế hệ mới. Việc Nga gần đây giới thiệu phiên bản Su-57 Felon hai chỗ ngồi có thể là một nỗ lực nhằm bán máy bay này cho Ấn Độ. Tuy nhiên, nếu Ấn Độ tiếp tục mua máy bay chiến đấu của Nga, điều này có thể khiến các đối tác châu Âu phải cân nhắc kỹ lưỡng về các vấn đề an ninh. Ấn Độ cũng đang cam kết phát triển tiêm kích thế hệ tiếp theo của riêng mình.
Thất bại của NGF đã cho thấy rằng bất kỳ đối tác tiềm năng nào của Pháp trong chương trình máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo có thể sẽ phải chấp nhận vai trò thứ yếu, với Dassault là người đưa ra quyết định.
Sự sụp đổ của NGF có thể là một bước ngoặt quan trọng đối với hợp tác quốc phòng châu Âu, nhưng nó không phải là dấu chấm hết cho tham vọng máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu của lục địa này. Thông báo về 'Team Gen 6' của Airbus đánh dấu sự khởi đầu của một cách tiếp cận công nghiệp do Đức và Tây Ban Nha dẫn đầu, mà những người ủng hộ hy vọng sẽ linh hoạt và ít tranh chấp hơn so với người tiền nhiệm. Tuy nhiên, những thách thức đáng kể về chính trị, tài chính và công nghiệp vẫn còn đó, bao gồm việc tìm kiếm một hoặc nhiều đối tác đáng tin cậy. Giống như NGF, thành công của 'Team Gen 6' cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc liệu các chính phủ châu Âu có thể điều chỉnh các ưu tiên chiến lược và lợi ích công nghiệp của mình để mang lại một năng lực không chiến chủ quyền trong tương lai hay không.
Dự án NGF trước đây được kỳ vọng là trung tâm của Hệ thống Không chiến Tương lai (FCAS) toàn châu Âu, một "hệ thống của các hệ thống" phức tạp. Đơn vị Quốc phòng và Không gian của Airbus đã công bố sáng kiến mới mang tên 'Team Gen 6' trên nền tảng X, khẳng định đây là "một bước tiến thú vị cho chủ quyền châu Âu". Đến nay, đã có tám nhà thầu quốc phòng và hàng không vũ trụ của Đức ký vào một văn bản định vị chiến lược, bao gồm Autoflug, Diehl Defense, Hensoldt, Liebherr, MBDA Germany, MTU Aero Engines, và Rohde and Schwarz.
Để phản ánh bản chất Đức-Tây Ban Nha của chương trình mới, các công ty này sẽ "tích hợp chặt chẽ" với các đối tác từ Tây Ban Nha, gồm GMV, Grupo Oesia, Indra, ITP Aero, và Sener. Airbus nhấn mạnh rằng, trong khi việc phát triển FCAS tổng thể vẫn tiếp diễn, thì máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu cần một cấu trúc công nghiệp mới, linh hoạt hơn. 'Team Gen 6' tự tin có đủ năng lực và đang tìm kiếm sự phối hợp chặt chẽ với các nhà hoạch định chính sách và lực lượng không quân để thúc đẩy một hệ thống không chiến vượt trội cho an ninh chung của châu Âu.
Jean-Brice Dumont, người đứng đầu bộ phận không quân tại Airbus Defense and Space, chia sẻ tại triển lãm hàng không ILA Berlin rằng công ty vẫn cam kết phát triển tiêm kích thế hệ thứ sáu. Ông thừa nhận "cần phải định hình lại và xem xét thực tế hiện tại". NGF bị hủy bỏ chỉ là một trong bảy "trụ cột" công nghệ đang được phát triển trong khuôn khổ FCAS, bao gồm cả động cơ, phương tiện mang từ xa, vũ khí dẫn đường chính xác và kết nối dữ liệu.
Ông Dumont nhấn mạnh rằng thế giới năm 2026 đã rất khác so với năm 2017 khi chương trình FCAS được khởi động. Mục tiêu ban đầu là đưa FCAS, bao gồm NGF, vào hoạt động trước năm 2040, nhưng giờ đây, các công nghệ như kết nối, hệ thống của các hệ thống và phương tiện không người lái đã được chứng minh và sử dụng rộng rãi. Airbus đã trình bày nhiều lựa chọn cho các bộ trưởng quốc phòng và đang chờ hướng dẫn thêm.
Nguyên nhân chính khiến NGF sụp đổ là những bất đồng kéo dài về phân chia công việc và vai trò lãnh đạo giữa Airbus (đại diện cho Đức và Tây Ban Nha) và Dassault Aviation (đại diện cho Pháp). Dassault yêu cầu đóng vai trò quyết định trong NGF, phản ánh các yêu cầu đặc thù của Lực lượng Vũ trang Pháp, như khả năng hoạt động từ tàu sân bay và mang vũ khí hạt nhân, những tính năng mà Đức và Tây Ban Nha không cần.
Dù vậy, ông Dumont cho rằng chương trình FCAS vẫn mang lại những bài học quý giá. Các giai đoạn 1A và 1B đã cung cấp phân tích kỹ lưỡng về phân bổ công việc giữa các nền tảng có người lái và không người lái, điều này vẫn còn giá trị. Ví dụ, Airbus đang thử nghiệm Eurofighter hoạt động như một "máy bay chiến đấu chỉ huy" (command fighter), có khả năng phối hợp với máy bay không người lái chiến đấu hợp tác (UCCA). Các thử nghiệm ban đầu sẽ sử dụng máy bay Learjet được cấu hình như một máy bay chỉ huy thay thế, bay cùng máy bay không người lái. Airbus hy vọng Eurofighter được cấu hình như máy bay chỉ huy sẽ sẵn sàng hoạt động vào năm 2029.
Việc NGF chấm dứt và 'Team Gen 6' ra đời đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai không chiến của châu Âu. Theo Douglas Barrie, chuyên gia cao cấp về hàng không vũ trụ quân sự tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) ở London, sự hợp tác giữa Đức và Tây Ban Nha dưới sự bảo trợ của Airbus là hợp lý, nhưng thành công của nó còn bỏ ngỏ. Cả hai quốc gia đều đang tìm kiếm sự thay thế cho phi đội Eurofighter của mình.
Ông Barrie nghi ngờ liệu Đức và Tây Ban Nha có thể tự mình xây dựng một chương trình đáng tin cậy hay không. Với nhu cầu tối đa khoảng 250 đến 300 máy bay chiến đấu, 'Team Gen 6' sẽ rất khó để hòa vốn. Điều này buộc Đức và Tây Ban Nha phải tìm kiếm các đối tác khác. Các lựa chọn tiềm năng bao gồm Chương trình Không chiến Toàn cầu (GCAP) do Anh dẫn đầu (có sự tham gia của Ý và Nhật Bản với tiêm kích Tempest) hoặc chương trình máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo của Thụy Điển do Saab dẫn đầu.
Việc Airbus tham gia GCAP sẽ khó khăn do cấu trúc công nghiệp đã được thiết lập. Ông Barrie cho rằng một liên minh Đức-Tây Ban Nha-Thụy Điển có vẻ khả thi hơn, vì yêu cầu về kích thước và chi phí máy bay của họ có phần tương đồng hơn so với GCAP, vốn hướng tới một máy bay lớn hơn, tầm bay xa hơn và tải trọng lớn hơn.
Nếu liên minh Đức-Tây Ban Nha-Thụy Điển thành công, máy bay chiến đấu của họ vẫn sẽ đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ Pháp, quốc gia có thể tiếp tục phát triển Rafale sau khi NGF sụp đổ. Ngoài ra, Hàn Quốc với KF-21 và Thổ Nhĩ Kỳ với TF Kaan cũng là những đối thủ tiềm năng, dù đây là các thiết kế thế hệ thứ năm ít tham vọng hơn.
Về phía Pháp, nếu họ tự mình phát triển tiêm kích thế hệ thứ sáu, Dassault Aviation có thể sẽ nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ. Dassault có truyền thống vượt trội so với quy mô của mình. Trong trung hạn, Rafale vẫn là một máy bay sinh lời, nhưng đến một lúc nào đó, Pháp sẽ cần một mẫu máy bay kế nhiệm hoàn toàn mới. Pháp có khả năng tự phát triển, nhưng có thể sẽ tìm kiếm đối tác, có thể là các quốc gia vùng Vịnh hoặc Ấn Độ.
Ấn Độ, một đối tác quân sự lâu năm của Nga, cũng là một ẩn số. Nước này có thể mua thêm Rafale nhưng về lâu dài sẽ tìm kiếm tiêm kích thế hệ mới. Việc Nga gần đây giới thiệu phiên bản Su-57 Felon hai chỗ ngồi có thể là một nỗ lực nhằm bán máy bay này cho Ấn Độ. Tuy nhiên, nếu Ấn Độ tiếp tục mua máy bay chiến đấu của Nga, điều này có thể khiến các đối tác châu Âu phải cân nhắc kỹ lưỡng về các vấn đề an ninh. Ấn Độ cũng đang cam kết phát triển tiêm kích thế hệ tiếp theo của riêng mình.
Thất bại của NGF đã cho thấy rằng bất kỳ đối tác tiềm năng nào của Pháp trong chương trình máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo có thể sẽ phải chấp nhận vai trò thứ yếu, với Dassault là người đưa ra quyết định.
Sự sụp đổ của NGF có thể là một bước ngoặt quan trọng đối với hợp tác quốc phòng châu Âu, nhưng nó không phải là dấu chấm hết cho tham vọng máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu của lục địa này. Thông báo về 'Team Gen 6' của Airbus đánh dấu sự khởi đầu của một cách tiếp cận công nghiệp do Đức và Tây Ban Nha dẫn đầu, mà những người ủng hộ hy vọng sẽ linh hoạt và ít tranh chấp hơn so với người tiền nhiệm. Tuy nhiên, những thách thức đáng kể về chính trị, tài chính và công nghiệp vẫn còn đó, bao gồm việc tìm kiếm một hoặc nhiều đối tác đáng tin cậy. Giống như NGF, thành công của 'Team Gen 6' cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc liệu các chính phủ châu Âu có thể điều chỉnh các ưu tiên chiến lược và lợi ích công nghiệp của mình để mang lại một năng lực không chiến chủ quyền trong tương lai hay không.
