Tại sao một số người bị muỗi đốt nhiều hơn người khác?

[Mẫn Nhi]

Nhiều người thường thắc mắc tại sao bản thân luôn là mục tiêu tấn công hàng đầu của muỗi trong khi những người xung quanh lại không hề hấn gì. Hiện tượng này không phải là sự ngẫu nhiên mà xuất phát từ những cơ chế sinh học và hành vi cụ thể của loài muỗi đã được giới khoa học quốc tế chứng minh. Theo các báo cáo mới nhất, sự kết hợp phức tạp giữa nhóm máu, hệ gen, nồng độ khí thở và cả thói quen sinh hoạt hàng ngày chính là những yếu tố then chốt xác định ai sẽ trở thành "nam châm" thu hút loài côn trùng này.

Nhóm máu và nền tảng di truyền định hình sự thu hút​

Một trong những phát hiện phổ biến nhất liên quan đến nhóm máu của vật chủ. Các dữ liệu nghiên cứu từ năm 2004 và 2019 chỉ ra rằng những người mang nhóm máu O có xác suất bị muỗi lựa chọn và đốt nhiều hơn rõ rệt so với các nhóm máu còn lại như A, B hay AB. Tuy nhiên, quan điểm này vẫn nhận về những ý kiến trái chiều từ giới chuyên gia. Phó giáo sư Nigel Beebe từ Đại học Queensland (Australia) nhận định rằng hiện chưa có đủ bằng chứng xác đáng để khẳng định kháng nguyên nhóm máu là yếu tố trực tiếp dẫn dụ muỗi. Thay vào đó, ông nhấn mạnh vai trò của mùi đặc trưng trên da và hệ vi sinh vật ký sinh trên bề mặt da người mới là tác nhân quan trọng hơn.

Yếu tố di truyền cũng đóng một vai trò quyết định không kém. Nghiên cứu thực hiện trên các cặp song sinh cho thấy gen di truyền quyết định tới 67% mức độ thu hút muỗi của một cá nhân, một tỷ lệ tương đương với tầm ảnh hưởng của gen đối với các đặc điểm như chiều cao hay trí thông minh. Những người có cùng bộ gen thường có mức độ hấp dẫn muỗi tương đồng vì gen từ cha mẹ quy định mùi cơ thể đặc trưng - thứ mà muỗi có thể nhận diện và phát hiện từ khoảng cách rất xa.

Tín hiệu từ hơi thở và tốc độ trao đổi chất​

Bên cạnh mùi cơ thể, khí CO2 trong hơi thở là tín hiệu định vị mạnh mẽ nhất giúp muỗi tìm thấy mục tiêu. Loài côn trùng này sở hữu khả năng theo dấu lượng khí carbon dioxide từ khoảng cách lên đến 40 mét. Điều này giải thích tại sao những người có tốc độ trao đổi chất cao hoặc đang trong trạng thái vận động mạnh thường dễ bị muỗi phát hiện hơn.

Những đối tượng như người vừa tập thể dục, người sử dụng đồ uống có cồn hoặc phụ nữ mang thai thường thải ra lượng khí CO2 lớn hơn mức bình thường, vô tình biến mình thành mục tiêu dễ dàng. Đặc biệt, các nghiên cứu ghi nhận phụ nữ mang thai có nguy cơ bị muỗi truyền bệnh sốt rét đốt cao gấp đôi so với những người bình thường. Việc gia tăng thân nhiệt và thay đổi nhịp thở trong các trạng thái này là yếu tố dẫn đường lý tưởng cho loài côn trùng săn mồi.

Thành phần hóa học trong mồ hôi và nhiệt độ cơ thể​

Mồ hôi không chỉ là cơ chế làm mát mà còn chứa các hợp chất hóa học đặc biệt hấp dẫn muỗi như axit lactic, amoniac và axit uric. Những người có xu hướng đổ mồ hôi nhiều, có thân nhiệt cao hoặc sở hữu nồng độ steroid và cholesterol trên bề mặt da lớn thường được muỗi "ưu ái" hơn. Muỗi cực kỳ nhạy cảm với các vùng da lộ ra ngoài như đầu và cổ, nơi các hợp chất này dễ dàng phát tán vào không khí.

Các thành phần hóa học này khi kết hợp với nhiệt độ cơ thể sẽ tạo ra một tín hiệu tổng hợp giúp muỗi xác định vị trí mạch máu chính xác hơn. Việc duy trì một làn da có nồng độ các dẫn xuất axit nhất định sẽ khiến cá nhân đó trở thành mục tiêu ưu tiên của muỗi ngay cả trong đám đông.

Ảnh hưởng của màu sắc trang phục và mỹ phẩm​

Khả năng săn mồi của muỗi không chỉ dựa vào khứu giác mà còn phụ thuộc vào thị giác. Chúng đặc biệt bị thu hút bởi những tông màu tối hoặc các sắc thái rực rỡ. Trang phục có màu đen, xanh hải quân, đỏ và cam thường khiến người mặc trở nên nổi bật hơn trong mắt muỗi. Ngược lại, việc lựa chọn quần áo màu sáng như trắng, xanh lá cây hoặc xám có thể giúp bạn trở nên ít nổi bật hơn và giảm thiểu nguy cơ bị tấn công.

Thú vị hơn, thói quen làm đẹp hàng ngày cũng mang lại những kết quả bất ngờ. Việc sử dụng nước hoa có mùi hoa hồng, các loại lăn khử mùi có mùi hương mạnh hoặc kem dưỡng da chứa axit lactic đôi khi lại phản tác dụng khi khiến muỗi hứng thú hơn. Những mùi hương này có thể mô phỏng hoặc tăng cường các tín hiệu hóa học mà muỗi cái tìm kiếm để xác định nguồn protein cần thiết cho việc nuôi trứng.

Khả năng ghi nhớ và phản xạ sinh tồn của muỗi​

Một yếu tố sinh học đáng chú ý là khả năng học hỏi của muỗi cái - đối tượng duy nhất hút máu người để lấy dưỡng chất. Chúng có khả năng ghi nhớ và phân biệt mùi vị của những con mồi mà chúng cho là "ngon" để quay lại tìm kiếm vào lần sau. Điều này tạo ra hiện tượng một số người liên tục bị muỗi đốt lặp đi lặp lại.

Tuy nhiên, cơ chế này cũng hoạt động theo chiều ngược lại như một phản xạ sinh tồn. Nếu bạn thường xuyên xua đuổi hoặc đánh đuổi muỗi một cách quyết liệt, loài côn trùng này có thể học cách tránh xa bạn để đảm bảo an toàn. Muỗi sẽ ưu tiên những mục tiêu ít gây nguy hiểm hơn để tối ưu hóa quá trình tìm kiếm thức ăn.

Kết luận​

Việc trở thành mục tiêu của muỗi là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố sinh học không thể thay đổi như gen di truyền, nhóm máu và các yếu tố có thể điều chỉnh như trang phục hay mỹ phẩm. Hiểu rõ các nguyên nhân này không chỉ giải mã được hiện tượng "nam châm hút muỗi" mà còn cung cấp cơ sở để mỗi người chủ động hơn trong việc lựa chọn biện pháp phòng tránh, từ việc thay đổi màu sắc quần áo đến việc kiểm soát các mùi hương nhân tạo trên cơ thể để giảm thiểu rủi ro bị loài côn trùng này tấn công.