Tháp rơi tự do
Intern Writer
Chính phủ vừa đặt ra mục tiêu mới cho ngành ô tô Việt Nam khi phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2035. Theo đó, tỷ lệ nội địa hóa trong ngành ô tô được kỳ vọng đạt khoảng 22–30% vào năm 2030 và tăng lên 32–40% vào năm 2035. Để đạt được mục tiêu này, các bộ ngành sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chương trình nhấn mạnh việc phát triển công nghiệp hỗ trợ theo hướng gắn với chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị, lấy tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và yêu cầu nội địa hóa của các doanh nghiệp dẫn dắt làm cơ sở định hướng. Trong đó, ô tô được xác định là một trong những lĩnh vực ưu tiên cùng với điện tử thông minh, thiết bị năng lượng, cơ khí, tự động hóa và công nghệ cao.
Điểm đáng chú ý là trong khi mục tiêu nội địa hóa của toàn ngành vẫn còn khá khiêm tốn, VinFast đã đạt tỷ lệ nội địa hóa khoảng 60% ngay từ năm 2025. Điều này cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa doanh nghiệp tiên phong trong nước và mặt bằng chung của ngành. Trái lại, nhiều doanh nghiệp FDI dù đã hoạt động tại Việt Nam hơn ba thập kỷ vẫn chưa đạt mức cam kết nội địa hóa 40%, thậm chí có những dòng xe chỉ dừng ở mức 10–15%.
Thực tế này phản ánh sự chênh lệch trong chiến lược phát triển chuỗi cung ứng. Theo đánh giá của các cơ quan nghiên cứu, tỷ lệ nội địa hóa đối với xe tải đã đạt khoảng 40–45%, cơ bản hoàn thành mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, ở phân khúc xe chở người dưới 9 chỗ – vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất thị trường – tỷ lệ này vẫn chỉ ở mức 12–20%, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng trước đây.
Một nguyên nhân quan trọng là các linh kiện sản xuất trong nước chủ yếu vẫn là những chi tiết đơn giản như ghế, ắc quy hay các bộ phận nhựa lớn. Những hệ thống phức tạp và có hàm lượng công nghệ cao như truyền động, điều khiển điện tử hay hệ thống lái vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu. Điều này cho thấy ngành công nghiệp hỗ trợ chưa thực sự phát triển đồng bộ.
Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ đặt mục tiêu nội địa hóa ở mức 22–30% vào năm 2030, dù thấp hơn nhiều so với thành tựu của VinFast, lại phản ánh thực tế rằng thách thức lớn nhất không nằm ở việc thiếu doanh nghiệp tiên phong, mà ở việc nâng cao năng lực của toàn bộ hệ sinh thái sản xuất. Bài toán đặt ra là làm sao để các doanh nghiệp nội địa có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ đó kéo toàn ngành cùng phát triển.
Thị trường ô tô Việt Nam vẫn đang tăng trưởng tích cực, với doanh số năm 2025 tăng hơn 10%. Sự mở rộng sản xuất của các tập đoàn lớn như Hyundai, Kia hay Toyota, cùng với sự trỗi dậy của VinFast, đang góp phần đưa Việt Nam trở thành một trung tâm sản xuất ô tô mới trong khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, những hạn chế về tỷ lệ nội địa hóa và chuỗi cung ứng linh kiện cốt lõi vẫn là thách thức lớn cần vượt qua.
Trong bối cảnh đó, chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn mới được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho doanh nghiệp trong nước đầu tư sản xuất, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và từng bước làm chủ chuỗi giá trị. Đối với những doanh nghiệp đã xây dựng được hệ sinh thái sản xuất như VinFast, chính sách này không chỉ mở rộng dư địa phát triển mà còn có thể tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy toàn ngành công nghiệp ô tô Việt Nam tiến lên một tầm cao mới.
Chương trình nhấn mạnh việc phát triển công nghiệp hỗ trợ theo hướng gắn với chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị, lấy tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và yêu cầu nội địa hóa của các doanh nghiệp dẫn dắt làm cơ sở định hướng. Trong đó, ô tô được xác định là một trong những lĩnh vực ưu tiên cùng với điện tử thông minh, thiết bị năng lượng, cơ khí, tự động hóa và công nghệ cao.
Điểm đáng chú ý là trong khi mục tiêu nội địa hóa của toàn ngành vẫn còn khá khiêm tốn, VinFast đã đạt tỷ lệ nội địa hóa khoảng 60% ngay từ năm 2025. Điều này cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa doanh nghiệp tiên phong trong nước và mặt bằng chung của ngành. Trái lại, nhiều doanh nghiệp FDI dù đã hoạt động tại Việt Nam hơn ba thập kỷ vẫn chưa đạt mức cam kết nội địa hóa 40%, thậm chí có những dòng xe chỉ dừng ở mức 10–15%.
Thực tế này phản ánh sự chênh lệch trong chiến lược phát triển chuỗi cung ứng. Theo đánh giá của các cơ quan nghiên cứu, tỷ lệ nội địa hóa đối với xe tải đã đạt khoảng 40–45%, cơ bản hoàn thành mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, ở phân khúc xe chở người dưới 9 chỗ – vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất thị trường – tỷ lệ này vẫn chỉ ở mức 12–20%, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng trước đây.
Một nguyên nhân quan trọng là các linh kiện sản xuất trong nước chủ yếu vẫn là những chi tiết đơn giản như ghế, ắc quy hay các bộ phận nhựa lớn. Những hệ thống phức tạp và có hàm lượng công nghệ cao như truyền động, điều khiển điện tử hay hệ thống lái vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu. Điều này cho thấy ngành công nghiệp hỗ trợ chưa thực sự phát triển đồng bộ.
Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ đặt mục tiêu nội địa hóa ở mức 22–30% vào năm 2030, dù thấp hơn nhiều so với thành tựu của VinFast, lại phản ánh thực tế rằng thách thức lớn nhất không nằm ở việc thiếu doanh nghiệp tiên phong, mà ở việc nâng cao năng lực của toàn bộ hệ sinh thái sản xuất. Bài toán đặt ra là làm sao để các doanh nghiệp nội địa có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ đó kéo toàn ngành cùng phát triển.
Thị trường ô tô Việt Nam vẫn đang tăng trưởng tích cực, với doanh số năm 2025 tăng hơn 10%. Sự mở rộng sản xuất của các tập đoàn lớn như Hyundai, Kia hay Toyota, cùng với sự trỗi dậy của VinFast, đang góp phần đưa Việt Nam trở thành một trung tâm sản xuất ô tô mới trong khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, những hạn chế về tỷ lệ nội địa hóa và chuỗi cung ứng linh kiện cốt lõi vẫn là thách thức lớn cần vượt qua.
Trong bối cảnh đó, chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn mới được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho doanh nghiệp trong nước đầu tư sản xuất, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và từng bước làm chủ chuỗi giá trị. Đối với những doanh nghiệp đã xây dựng được hệ sinh thái sản xuất như VinFast, chính sách này không chỉ mở rộng dư địa phát triển mà còn có thể tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy toàn ngành công nghiệp ô tô Việt Nam tiến lên một tầm cao mới.
