From Beijing with Love
Cháu đã lớn thế này rồi à. Lại đây chú ôm cái coi.
Trong lịch sử Tam Quốc, hiếm có nhân vật nào gây tranh cãi dai dẳng như Tư Mã Ý. Có người gọi ông là trụ cột của Tào Ngụy, kẻ giữ vững giang sơn qua bốn đời vua. Có người lại nhìn thấy sau lớp mặt nạ trung thần ấy một tay mưu lược lạnh lùng, cả đời chỉ chờ một thời cơ để lật bàn cờ. Vậy thực chất Tư Mã Ý là ai, trung thần hay gian hùng?
Năm 208 sau Công nguyên, Tào Tháo triệu Tư Mã Ý vào triều. Trước đó, ông ta nhiều lần lảng tránh lời mời, không phải vì chí khí hay chính nghĩa, mà là vì chưa thấy thời thế đủ chín. Khi Tào Tháo đã nắm chắc phương Bắc, thế cuộc không còn chỗ để chần chừ, Tư Mã Ý mới chịu bước ra, miễn cưỡng nhận chức.
Những năm đầu phò tá nhà Ngụy, Tư Mã Ý tỏ ra khiêm cung, kín tiếng, không tranh công, không khoe tài. Ông lặng lẽ thấm nhuần cơ cấu triều đình, làm quen với hệ thống quân sự, dò xét thế lực các bên. Đó không phải là sự nhún nhường của bậc trung nghĩa, mà là bước đi đầu tiên của một ván cờ dài hơi.
Dưới thời Tào Phi, Tư Mã Ý được tin dùng, được giao coi sóc hậu phương, quản lý lương thảo và binh lực. Ông hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ, nhưng mỗi lần hoàn thành cũng là một lần tích thêm vốn liếng quyền lực cho bản thân. Triều Ngụy thịnh vượng, hoàng quyền còn mạnh, ông chưa thể ra tay, và vì vậy ông chọn cách phục vụ tận tụy như một người làm công mẫn cán chờ thời.
Đến thời Tào Duệ, các cuộc chiến liên miên với Thục Hán ở phía tây và loạn Liêu Đông ở phía bắc đã tiêu hao nhiều danh tướng hoàng tộc nhà Ngụy. Tư Mã Ý thừa cơ nắm lấy quyền chỉ huy quân sự thực tế, liên tục cầm quân ra trận. Năm 234, ông trấn giữ mặt trận phía tây, đối đầu với Gia Cát Lượng trong lần Bắc phạt cuối cùng. Năm 238, ông dẫn quân diệt Công Tôn Uyên ở Liêu Đông. Sau nhiều năm chinh chiến, phần lớn binh lực Tào Ngụy đã quen nghe lệnh Tư Mã Ý hơn là lệnh triều đình.
Năm 239, Tào Duệ băng hà, để lại đứa con nhỏ là Tào Phương. Tư Mã Ý và Tào Sảng cùng nhận di chiếu phụ chính. Đây là bước ngoặt. Lần đầu tiên trong đời, Tư Mã Ý thấy trước mắt mình không còn một ông vua quyền lực nào đủ sức kiềm chế ông. Ông bắt đầu giả bệnh nằm nhà, cố ý tỏ ra suy yếu để đánh lạc hướng Tào Sảng, trong khi bí mật liên lạc với các lão thần và âm thầm xây dựng vây cánh trong quân đội.
Năm 249, nhân lúc Tào Sảng tháp tùng hoàng đế ra ngoài thành bái lăng, Tư Mã Ý xuất kỳ bất ý, điều cấm quân chiếm Lạc Dương, khống chế triều đình trong một đêm. Ông dụ Tào Sảng đầu hàng bằng lời hứa tha tội, rồi lập tức giết sạch cả tộc. Từ đó, quyền bính Tào Ngụy hoàn toàn về tay họ Tư Mã, hoàng đế chỉ còn là bù nhìn.
Năm 251, khi Vương Lăng dấy binh mưu phò lại hoàng tộc, Tư Mã Ý dẹp tan không thương tiếc, giết cả nhà Vương Lăng và tiêu diệt nốt những thế lực còn trung thành với nhà Ngụy. Cùng năm đó, Tư Mã Ý qua đời, nhưng mọi bước cờ đã xong. Con cháu ông tiếp tục hoàn tất di chúc. Đến năm 265, Tư Mã Viêm phế Ngụy lập Tấn, triều đại Tào Ngụy chính thức bị xóa sổ.
Nhìn lại cả cuộc đời Tư Mã Ý, mỗi chiến công, mỗi lần nhẫn nhịn, mỗi bước lùi đều là những nước đi được tính toán tỉ mỉ trên một bàn cờ duy nhất là quyền lực. Ông không trung thành với Tào Ngụy, ông chỉ đang dùng Tào Ngụy. Khi chưa đủ mạnh, ông phục vụ. Khi đủ mạnh, ông lật.
Câu chuyện của Tư Mã Ý nhắc nhở người đời một điều không kém phần thời sự: lòng trung thành thực sự không thể đo bằng công lao nhất thời, mà phải xét ở ý chí sau cùng. Một người có thể cống hiến cả đời nhưng vẫn là kẻ phản bội, nếu tất cả những cống hiến đó chỉ là bước đệm cho một cú lật bàn ở hồi kết.
Năm 208 sau Công nguyên, Tào Tháo triệu Tư Mã Ý vào triều. Trước đó, ông ta nhiều lần lảng tránh lời mời, không phải vì chí khí hay chính nghĩa, mà là vì chưa thấy thời thế đủ chín. Khi Tào Tháo đã nắm chắc phương Bắc, thế cuộc không còn chỗ để chần chừ, Tư Mã Ý mới chịu bước ra, miễn cưỡng nhận chức.
Những năm đầu phò tá nhà Ngụy, Tư Mã Ý tỏ ra khiêm cung, kín tiếng, không tranh công, không khoe tài. Ông lặng lẽ thấm nhuần cơ cấu triều đình, làm quen với hệ thống quân sự, dò xét thế lực các bên. Đó không phải là sự nhún nhường của bậc trung nghĩa, mà là bước đi đầu tiên của một ván cờ dài hơi.
Dưới thời Tào Phi, Tư Mã Ý được tin dùng, được giao coi sóc hậu phương, quản lý lương thảo và binh lực. Ông hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ, nhưng mỗi lần hoàn thành cũng là một lần tích thêm vốn liếng quyền lực cho bản thân. Triều Ngụy thịnh vượng, hoàng quyền còn mạnh, ông chưa thể ra tay, và vì vậy ông chọn cách phục vụ tận tụy như một người làm công mẫn cán chờ thời.
Đến thời Tào Duệ, các cuộc chiến liên miên với Thục Hán ở phía tây và loạn Liêu Đông ở phía bắc đã tiêu hao nhiều danh tướng hoàng tộc nhà Ngụy. Tư Mã Ý thừa cơ nắm lấy quyền chỉ huy quân sự thực tế, liên tục cầm quân ra trận. Năm 234, ông trấn giữ mặt trận phía tây, đối đầu với Gia Cát Lượng trong lần Bắc phạt cuối cùng. Năm 238, ông dẫn quân diệt Công Tôn Uyên ở Liêu Đông. Sau nhiều năm chinh chiến, phần lớn binh lực Tào Ngụy đã quen nghe lệnh Tư Mã Ý hơn là lệnh triều đình.
Năm 239, Tào Duệ băng hà, để lại đứa con nhỏ là Tào Phương. Tư Mã Ý và Tào Sảng cùng nhận di chiếu phụ chính. Đây là bước ngoặt. Lần đầu tiên trong đời, Tư Mã Ý thấy trước mắt mình không còn một ông vua quyền lực nào đủ sức kiềm chế ông. Ông bắt đầu giả bệnh nằm nhà, cố ý tỏ ra suy yếu để đánh lạc hướng Tào Sảng, trong khi bí mật liên lạc với các lão thần và âm thầm xây dựng vây cánh trong quân đội.
Năm 249, nhân lúc Tào Sảng tháp tùng hoàng đế ra ngoài thành bái lăng, Tư Mã Ý xuất kỳ bất ý, điều cấm quân chiếm Lạc Dương, khống chế triều đình trong một đêm. Ông dụ Tào Sảng đầu hàng bằng lời hứa tha tội, rồi lập tức giết sạch cả tộc. Từ đó, quyền bính Tào Ngụy hoàn toàn về tay họ Tư Mã, hoàng đế chỉ còn là bù nhìn.
Năm 251, khi Vương Lăng dấy binh mưu phò lại hoàng tộc, Tư Mã Ý dẹp tan không thương tiếc, giết cả nhà Vương Lăng và tiêu diệt nốt những thế lực còn trung thành với nhà Ngụy. Cùng năm đó, Tư Mã Ý qua đời, nhưng mọi bước cờ đã xong. Con cháu ông tiếp tục hoàn tất di chúc. Đến năm 265, Tư Mã Viêm phế Ngụy lập Tấn, triều đại Tào Ngụy chính thức bị xóa sổ.
Nhìn lại cả cuộc đời Tư Mã Ý, mỗi chiến công, mỗi lần nhẫn nhịn, mỗi bước lùi đều là những nước đi được tính toán tỉ mỉ trên một bàn cờ duy nhất là quyền lực. Ông không trung thành với Tào Ngụy, ông chỉ đang dùng Tào Ngụy. Khi chưa đủ mạnh, ông phục vụ. Khi đủ mạnh, ông lật.
Câu chuyện của Tư Mã Ý nhắc nhở người đời một điều không kém phần thời sự: lòng trung thành thực sự không thể đo bằng công lao nhất thời, mà phải xét ở ý chí sau cùng. Một người có thể cống hiến cả đời nhưng vẫn là kẻ phản bội, nếu tất cả những cống hiến đó chỉ là bước đệm cho một cú lật bàn ở hồi kết.
